QĐND Online - Tập kết cát, sỏi trên đê, sát chân cầu là những hành vi bị cấm. Thế nhưng việc này lại đang ngang nhiên diễn ra một thời gian dài trên hệ thống đê địa bàn huyện Hoằng Hoá, tỉnh Thanh Hoá. Những bãi cát lớn kéo dài trên đê và chân những cây cầu bắc qua sông Mã và sông Tào vẫn đang ngày đêm thách thức dư luận. Phóng viên báo Quân đội nhân dân đã về huyện Hoằng Hoá để tìm hiểu tình trạng này…

Công khai vi phạm

Hút cát và tập kết cát ngay dưới chân cầu Tào Xuyên

Có mặt tại cầu Tào Xuyên (bắc qua sông Tào) vào sáng 25-1, chúng tôi được chứng kiến việc mua bán, vận chuyển cát ở khu vực này diễn ra hết sức nhộn nhịp. Mặc dù trời mưa và rét, song lúc nào cũng có 4 đến 5 tàu hút cát lên bờ, tiếng máy nổ rền vang. Những đống cát hai bên sông ngày một cao. Hỏi người dân khu vực này, chúng tôi biết thêm, trước đây còn diễn ra việc khai thác, hút cát ngay sát chân cầu Tào Xuyên, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến cầu. Sau khi có phản ánh của nhân dân cũng như một số cơ quan báo chí, tỉnh Thanh Hoá đã có những chỉ đạo cụ thể, chính quyền huyện Hoằng Hoá và thị trấn Tào Xuyên ra quân ngăn cấm và xử lý tình trạng trên. Đến nay việc hút cát ở khu vực này đã không còn. Tuy nhiên, việc vi phạm trong việc lập bến bãi vẫn diễn ra ngang nhiên. Hai phía thượng lưu, hạ lưu và sát chân cầu Tào Xuyên có rất nhiều người gom cát đang hoạt động. Ngay dưới chân cầu là một bãi cát lớn, thuyền chở cát thay nhau đổ cát lên bãi. Trên bờ xe tải xếp hàng chờ múc cát.

Việc vi phạm là rất dễ thấy và công khai, nhưng không hề thấy có sự nhắc nhở hay xử lý của lực lượng chức năng. Chúng tôi tìm vào UBND thị trấn Tào Xuyên để tìm hiểu tình trạng này thì thật ngạc nhiên, trụ sở UBND thị trấn chỉ cách cầu Tào Xuyên hơn 100m. Ngồi trong trụ sở UBND trị trấn có thể nghe rất rõ tiếng nổ của những chiếc máy hút cát khu vực cầu Tào Xuyên. Điều chúng tôi ngạc nhiên hơn khi phó chủ tịch UBND thị trấn Tào Xuyên Nguyễn Danh Văn cho biết: “Thị trấn có biết việc lập bãi sát chân cầu Tào Xuyên. Đây là bãi cát của ông Nguyễn Gia Chiến, người dân trong thị trấn. Việc lập bãi này là vi phạm. Nhưng đây chỉ là việc tự phát của người dân. Ông Chiến cũng chỉ mua vài thuyền cát, bán để kiếm tiền Tết”.

Những bãi cát trái phép dưới chân cầu Tào Xuyên

Biết có sự sai phạm nhưng đã không kiên quyết ngăn chặn, xử lý, UBND thị trấn đã “nể tình” để người dân kiếm tiền tết. Song qua 2 ngày quan sát chúng tôi thấy bãi cát này không phải chỉ là mua vài thuyền để bán kiếm tiền tết như cán bộ xã giải thích mà ngược lại. Bãi cát đã tồn tại trong một thời gian dài, số thuyền đến đổ cát rất nhiều, việc mua bán, vận chuyển cát đi cũng diễn ra hết sức quy củ.

Dưới chân cầu Hoàng Long (bắc qua sông Mã) hiên tượng tập kết cát sai quy định cũng diễn ra phổ biến. Bãi cát kéo dài từ gần cầu Hàm Rồng qua chân cầu Hoàng Long kéo về phía hạ lưu dài mấy trăm mét. Việc mua bán, vận chuyển, hút cát lên bờ diễn ra rất tấp lập.

Chính quyền địa phương bó tay?

Chính quyền địa phương đã tiến hành nhiều biện pháp mạnh, nhưng hầu như hiệu quả không cao. Nhiều bến bãi cát bị đình chỉ, sau đó lại hoạt động trở lại, nhiều thuyền khai thác cát bị xử lý, nhưng sau đó lại tiếp tục khai thác cát trái phép trở lại. Thực tế này khiến dư luận bức xúc. Nhiều người đặt câu hỏi, liệu có phải chính quyền chưa triệt để và kiên quyết để ngăn chặn tình trạng này?

Chúng tôi nêu vấn đề bức xúc này của người dân với lãnh đạo huyện Hoằng Hoá. Không ngần ngại, phó chủ tịch UBND huyện Hoằng Hoá, Phạm Bá Oai cho chúng tôi biết: “Việc quản lý bến bãi cũng như khai thác cát trên sông Mã và sông Tào là hết sức khó khăn, nếu chỉ có chính quyền địa phương tích cực thì việc khai thác cũng như lập bến bãi vi phạm sẽ vẫn tiếp tục diễn ra. Vì việc khai thác cát trên địa bàn đã có từ lâu, nhưng việc quy hoạch thì mới có, trong khi điều kiện cũng như phương tiện để tiến hành ngăn chặn, xử lý vi phạm của huyện còn thiếu”.

Ông Phạm Bá Oai, Phó chủ tịch UBND huyện Hoằng Hoá làm việc với phóng viên báo Quân đội nhân dân

Ông Phạm Bá Oai đã đưa ra nhiều dẫn chứng để lý giải. Trước tiên, đó là việc quy hoạch còn chậm và chưa cụ thể. Ngày 5-11-2007, Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hoá phê duyệt Quyết định số 3350/2007/QĐ-UBND về việc “Quy hoạch khảo sát, thăm dò, khai thác và sử dụng tài nguyên cát, sỏi lòng sông đến năm 2015”. Quyết định đã đưa ra những khu vực được khai thác cát cũng như những khu vực được lập bến, bãi cát. Tuy nhiên, quyết định mới chỉ ra những khu vực được lâp bến và khai thác, còn cụ thể bãi cát được lập trên phạm vi bao nhiêu, cách đê bao nhiêu, chiều cao bao nhiêu thì chưa được đề cập. Do vậy, các bãi cát ở trong khu vực được phép phát triển tràn lan, trong khi chính quyền cơ sở chưa biết xử thế nào. Tiếp đến là việc đóng cửa những bãi cát không nằm trong quy hoạch. UBND huyện đã chỉ đạo UBND các xã, thị trấn thanh lý hợp đồng, kiên quyết đóng cửa. Tuy nhiên, huyện lại phải đổi mặt với tình trạng, những chủ bãi cát bị cấm, không có nới hoạt động, không thuê được địa điểm để mở bãi, khiến phương tiện bị bỏ không, lãng phí, dẫn đến việc nhiều người dân bất chấp quy định cấm, lén lút hoạt động trở lại. Về việc khai thác cát trái phép, huyện cũng đã tiến hành nhiều biện pháp nhưng do thiếu phương tiện nên hiệu quả không cao. Việc khai thác cát trái phép diễn ra trên sông, trong khi các lực lượng của huyện, xã chỉ triển khai được trên bờ. Khi địa phương ngăn chặn và xử lý thì các chủ thuyền hút cát không hợp tác, tắt máy thuyền, giấu chìa khoá. Với thuyền nhỏ, lực lượng địa phương không kéo thuyền khai thác trái phép về xử lý được. Những lúc mượn được tàu lớn đi xử lý thì thông tin lại bị rò rỉ, không bắt được đối tượng nào. Lực lượng có đủ phương tiện và khả năng xử lý là cảnh sát đường sông, nhưng lực lượng này đến nay vẫn chưa thực sự quyết liệt với việc chống khai thác cát trái phép.

Chúng tôi tìm đến xã Hoằng Anh, nơi có 2 bãi tập kết cát trái phép đã bị đình chỉ. Đúng như lời của ông Oai. Cửa xuống bãi cát đã bị chính quyền địa phương đổ cọc bê tông để ngăn cản việc lên xuống. Song, máy móc, tàu thuyền khai thác, vận chuyển cát vấn đậu kín bãi. Trong khi đó, đối diện với 2 bãi cát này, phía bên kia sông, một bãi cát mới, rất lớn thuộc xã Hoằng Lý đang hối hả khai thác, mua bán.Với thực tế này và khối lượng máy móc nhiều như vậy, bắt người dân xã Hoằng Anh phải thôi hẳn việc lập bãi mua bán cát là rất khó khăn. Vì thực tế, đây không phải do lỗi của người dân. Chính quyền đã ký hợp đồng cho thuê đất và gián tiếp hoặc trực tiếp đã để họ khai thác bãi cát.

Vấn đề đặt ra ở đây là việc quy hoạch của tỉnh Thanh Hoá còn chậm và thực hiện luật Đê điều và các quy định về bến bãi đã được các cấp chính quyền địa phương thực hiện chưa nghiêm. Khi tiến hành cấm bến bãi hoạt động, sửa những quyết định sai của mình thì chính quyền địa phương chưa có sự hỗ trợ, tác động, giúp đỡ hiệu quả để những chủ bãi cát này có điều kiện liên hệ và thuê bến bãi tại những khu vực được phép, đẩy người dân đến tình cảnh khó khăn, dẫn đến làm liều.

Để giải quyết triệt để tình trạng lập bến bãi và khai thác cát trái phép, vi phạm pháp luật UBND tỉnh Thanh Hoá và chính quyền các cấp địa phương cần sớm lập lộ trình và phương pháp giải quyết hiệu quả. Tỉnh sớm có quy hoạch cụ thể để các cấp chính quyền cơ sở dễ dàng vận dụng. Ngoài ra cần có sự kết hợp hiệu quả, chặt chẽ giữa các lực lượng chức năng, tránh đùn đẩy trách nhiệm. Mặt khác cần kiểm điểm nghiêm túc những địa phương để xảy ra tình trạng lập bến bãi trái phép, kiên quyết không để tồn tại tình trạng “nể nang” và thiếu sát sao của chính quyền địa phương.

Bài, ảnh: Xuân Dũng và Phúc Thắng