Du lịch đường bộ (ca-ra-van) xuất hiện từ hàng chục năm nay ở nhiều nước trên thế giới. Cùng với sự phát triển của xã hội, du lịch ca-ra-van ngày càng thu hút đông đảo các tầng lớp dân cư. Vì vậy, phát triển mạnh mẽ và nâng cao hiệu quả loại hình du lịch này là một trong những hướng ưu tiên của Ngành Du lịch Việt Nam hiện nay.

Tiềm năng lớn

Ca-ra-van nghĩa là khách du lịch đi bằng xe ô tô theo đường bộ. Đoàn khách ca-ra-van thường đi trên một hay nhiều đoàn xe. Số du khách này đi qua biên giới các nước theo đường bộ và được chính quyền nước đó cho phép được đi du lịch bằng phương tiện của mình tại điểm đến.

Quang cảnh Lễ hội Ca-ra-van đường phố Hạ Long năm 2009.  Ảnh: Bình Liêu

Việt Nam có biên giới đất liền dài gần 4.550km tiếp giáp với các nước Trung Quốc, Lào, Cam-pu-chia, trong đó có khoảng 100 cửa khẩu quốc tế, cửa khẩu quốc gia và cửa khẩu tiểu ngạch. Đây là tiềm năng, lợi thế để nước ta phát triển du lịch đường bộ thông qua các nước láng giềng. Bên cạnh số lượng khách du lịch bằng thẻ qua các cửa khẩu phía Bắc, du khách các nước trong khối ASEAN đến với nước ta qua cửa khẩu biên giới theo các tuyến đường bộ ngày càng nhiều. Cuối năm 2005, sau khi hợp tác du lịch đường bộ giữa ba nước Việt Nam, Lào và Thái Lan được khai thông, du khách được phép sử dụng xe ô tô riêng qua lại tại 3 cặp cửa khẩu giữa Việt Nam và Lào trên các tuyến quốc lộ 8, quốc lộ 9 và quốc lộ 40. Theo thống kê của Vụ Lữ hành (Tổng cục Du lịch), trong 3 năm (2006-2008), các doanh nghiệp lữ hành quốc tế đã tổ chức cho gần 200 đoàn du lịch ca-ra-van với 3.500 xe các loại và 11.000 lượt khách đến tham quan Việt Nam. Lượng khách quốc tế đến Việt Nam bằng đường bộ chiếm khoảng 30% tổng số lượng khách quốc tế.

Mấy năm gần đây, nhận rõ lợi thế của du lịch ca-ra-van, một số địa phương đã quan tâm đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ, mở rộng và nâng cấp các cửa khẩu quốc tế, quốc gia, nhất là phát triển tuyến đường xuyên Á kết nối với các thị trường có nhu cầu du lịch đường bộ cao trong khu vực. Sau khi Chính phủ đề ra Quy chế 229, 849 và ký kết một số hiệp định song phương, đa phương khác, du khách Trung Quốc đến Việt Nam theo đường bộ ngày càng gia tăng. Ngoài ra, thế mạnh du lịch ca-ra-van ở nước ta cũng khá hấp dẫn đối với du khách Thái Lan, Ma-lai-xi-a và Xin-ga-po.

 Vẫn còn nhiều vướng mắc

Được khẳng định là thế mạnh của du lịch Việt Nam, nhưng trên thực tế, du lịch đường bộ ở nước ta vẫn còn khá nhiều rào cản, vướng mắc. Tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch Nguyễn Văn Tuấn thừa nhận: Chúng ta đang thiếu chính sách vĩ mô và những văn bản pháp luật điều chỉnh các quy định về quản lý phương tiện vận chuyển du khách quốc tế đi du lịch đường bộ vào Việt Nam. Việc xin phép các thủ tục cho các đoàn khách ca-ra-van vào nước ta và quy trình xuất nhập cảnh qua các cửa khẩu quốc tế đường bộ mất khá nhiều thời gian. Trong khi đó, các sản phẩm phục vụ du khách đường bộ còn đơn điệu và hoạt động quảng bá du lịch đường bộ chưa được coi trọng đúng mức.

Hạ tầng giao thông đường bộ hạn chế cũng làm hạn chế sự phát triển du lịch ca-ra-van. Về vấn đề này, ông Lê Đỗ Mười ở Viện Chiến lược và phát triển giao thông vận tải (Bộ Giao thông vận tải) lấy dẫn chứng: Nước ta chưa có đường cao tốc trên toàn bộ các tuyến quốc lộ dẫn đến các cửa khẩu quốc tế, đường có tiêu chuẩn kỹ thuật cao chiếm tỉ lệ thấp. Các dịch vụ trên tuyến đường bộ như trạm nghỉ, cung cấp xăng, bảo dưỡng sửa chữa còn thiếu và chưa đồng bộ. Hành lang bảo về an toàn giao thông còn bị lấn chiếm ở nhiều nơi. Nhiều tuyến đường không có biển báo, biển chỉ dẫn bằng tiếng Anh.

Chất lượng dịch vụ du lịch yếu và nguồn nhân lực phục vụ du lịch đường bộ còn thiếu cả về kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm cũng đang là bài toán khá nan giải. Cùng với đó, một số chính sách giữa các quốc gia trong khu vực liên quan đến phát triển du lịch đường bộ chưa thực sự tương thích, thông thoáng. Về vấn đề này, Phó vụ trưởng Vụ Thị trường (Tổng cục Du lịch) Nguyễn Thành Vượng nêu: “Chúng ta vẫn nói nhiều đến sự hợp tác giữa các quốc gia. Nhưng lâu nay, về cơ bản vẫn theo kiểu mạnh ai nấy làm. Chẳng hạn ngay ở cửa khẩu, một vấn đề nhỏ như không thống nhất về giờ giấc làm việc cũng dễ làm phiền toái, trở ngại, thậm chí gây khó chịu cho du khách”.

Giải pháp nào để tháo gỡ rào cản?

Phát triển du lịch đường bộ là một trong những hướng ưu tiên của du lịch Việt Nam hiện nay. Tuy nhiên, để khai thác, phát huy tiềm năng, lợi thế của loại hình du lịch này, chúng ta phải tích cực tháo gỡ vướng mắc từ cơ chế, chính sách đến việc triển khai, thực hiện có hiệu quả các giải pháp cụ thể.

Một trong những giải pháp quan trọng hàng đầu là cần có sự phối hợp liên ngành giữa các cơ quan chức năng để xây dựng, hoàn thiện chính sách và hành lang pháp lý. Ngành Du lịch đang phối hợp với các ngành liên quan để sớm trình Chính phủ dự thảo Nghị định về tổ chức và quản lý phương tiện cơ giới đường bộ của người nước ngoài mang vào Việt Nam du lịch; đồng thời tiếp tục kiến nghị Chính phủ cho phép công dân của Lào, Cam-pu-chia sử dụng giấy thông hành xuất nhập cảnh đi theo tua du lịch trọn gói được vào sâu trong nước ta. Theo ông Vũ Thế Bình, Vụ trưởng Vụ Lữ hành, muốn phát triển du lịch đường bộ, chúng ta phải đẩy mạnh hơn nữa việc liên kết với Lào, Thái Lan, Cam-pu-chia; đồng thời mở rộng liên kết du lịch đường bộ sang Ma-lai-xi-a và Xin-ga-po; xây dựng kế hoạch thu hút khách du lịch Trung Quốc và khách du lịch sử dụng xe tự lái.

Cùng với việc đầu tư nâng cấp, cải tạo, phát triển mạng lưới giao thông đường bộ theo tiêu chuẩn kỹ thuật cao và nâng cao chất lượng, điều kiện an toàn của phương tiện vận chuyển, chúng ta cần phải đẩy mạnh công tác tiếp thị, quảng bá du lịch ca-ra-van. Hướng trọng tâm vào du khách ASEAN và Trung Quốc, việc quảng bá phải được tiến hành thường xuyên với cách làm chuyên nghiệp và đa dạng hóa hình thức như qua các tài liệu, ấn phẩm, sách báo, bản đồ du lịch, Internet...

Đối với các địa phương có cửa khẩu đón khách quốc tế cần nghiên cứu, thống nhất giảm các khoản phí, mức phí tại cửa khẩu nhằm giảm giá tua du lịch và thu hút số lượng khách nhập cảnh. Ông Nguyễn Thành Vượng cho rằng: Làm thủ tục cửa khẩu phải có sự thống nhất về thời gian giữa các địa phương của hai nước, tránh sự chờ đợi không cần thiết cho du khách. Mặt khác, nên đẩy mạnh hợp tác đầu tư với doanh nghiệp và du lịch vận chuyển ở các địa phương của nước bạn; đồng thời tăng cường đào tạo, sử dụng hướng dẫn viên du lịch ngay tại địa phương, qua đó tạo việc làm và chia sẻ lợi nhuận theo đúng phương châm “Đôi bên cùng hưởng lợi và vì sự thuận tiện, an toàn của du khách”.

Với lợi thế của một quốc gia có đường biên giới dài, nhiều cửa khẩu quốc tế và nhiều danh lam thắng cảnh nổi tiếng (5 di sản thế giới và 8 địa điểm được công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới), nước ta đang có nhiều cơ hội để phát triển du lịch đường bộ. Đề cập đến vấn đề này trong thời gian tới, Tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch Nguyễn Văn Tuấn cho biết:

- Tổng cục Du lịch Việt Nam đang tích cực phối hợp với ngành du lịch các nước trong khu vực để xây dựng và thống nhất những tiêu chí chung cùng các chính sách nhằm tạo điều kiện phục vụ du khách đường bộ một cách thuận lợi nhất; hợp tác với du lịch các nước Lào, Thái Lan, Cam-pu-chia để thực hiện ý tưởng xây dựng chương trình du lịch “Bốn nước-một điểm đến” cho du lịch ca-ra-van; tổ chức một hội chợ du lịch hằng năm luân phiên nhằm quảng bá về điểm đến chung của bốn nước, trong đó giới thiệu về du lịch đường bộ như một yếu tố liên kết quan trọng.

NGUYỄN VĂN HẢI