Chưa bao giờ tình trạng ngập lụt ở Thành phố Hồ Chí Minh diễn biến phức tạp với cường độ lớn như năm nay. Mới chỉ qua hơn chục trận mưa trái mùa trong vài tháng qua mà hàng triệu người dân thành phố đã phải khổ sở gánh chịu hệ lụy. Dự báo mùa mưa năm nay sẽ là mùa ngập lụt nặng nề nhất do hệ thống thoát nước đang thi công dở dang. Đặt vấn đề chống ngập trong mùa mưa năm nay là điều rất khó. Giải pháp... là tìm phương án để sống chung với... lụt.

Bó tay chứ biết làm gì?

Bà Võ Thị Hòa, khu phố 5, phường 22, quận Bình Thạnh thốt lên như vậy khi nói về tình trạng, cứ mưa lớn là nhà bị ngập lụt. Các hộ gia đình khác trong khu dân cư của bà Hòa cũng vậy. Việc duy nhất mà họ có thể làm khi nhà bị ngập là tát nước ra khỏi nhà, kê kích, bảo vệ các đồ gia dụng. Nhưng rồi cũng chẳng giữ mãi được. Chiếc tủ lạnh và nồi cơm điện của nhà bà Hòa đã bị hỏng do bị ngập nước. Liên tục sống trong cảnh ngập lụt nên một số người trong gia đình bà đã bị bệnh ngoài da, nổi mẩn ngứa. Bà Nguyễn Thị Lắt, nhà ở đường Lê Văn Lương, phường Tân Phong, quận 7 phàn nàn: “Mỗi khi có mưa lớn gây ngập, người đi đường khổ một thì chúng tôi khổ mười. Phần lớn các hộ đều ở nhà cấp 4, ngập sâu là bó tay luôn. Chúng tôi phải sử dụng các khúc gỗ, tre để “bắc cầu” đi lại ngay trong nhà mình. Đồ đạc ngâm nước hư hỏng hết nên chẳng dám mua sắm thứ gì đáng giá”.

Xa lộ Hà Nội (quận 2) chưa từng bị ngập nhưng đã biến thành “sông” trong những trận mưa đầu mùa vừa qua.

Đến các khu dân cư thường xuyên bị ngập, chúng tôi thực sự ái ngại và cảm thông với người dân. Nhà cửa chật chội, lối đi hẹp, lại là nhà cấp 4 nên khi bị ngập chẳng biết phải làm gì ngoài chịu… khổ. Những năm trước, việc ngập lụt chỉ xảy ra khi có triều cường hoặc mưa lớn vào mùa mưa. Nhưng năm nay, chỉ tính từ tháng 2 đến nay đã có hơn chục lần các tuyến đường, khu phố ở thành phố bị chìm trong biển nước. Hiện tượng ngập lụt do mưa trái mùa chưa từng diễn ra nên phần lớn người dân thành phố không chuẩn bị tâm thế phòng tránh. Chớm vào mùa mưa, hầu như ngày nào trời cũng mưa. Trận mưa hôm 13-4 được coi là “đòn phủ đầu” của mùa mưa, làm ngập nặng 58 điểm với gần 100 khu dân cư, nhấn chìm 56 tuyến đường. Thương tâm nhất là cái chết do bị điện giật của sinh viên Hoàng Thị Thanh Truyền khi đi vào điểm ngập nước có một dây cáp điện bị đứt rơi xuống lòng đường Âu Cơ, phường Tân Thành, quận Tân Phú.

Chưa thể chống ngập trong năm nay

Một tin vui đối với người dân Thành phố Hồ Chí Minh, dự án Quy hoạch thủy lợi chống ngập lụt ở Thành phố Hồ Chí Minh do Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn chủ trì, Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam thực hiện, đã được Chính phủ phê duyệt và bắt đầu bước vào giai đoạn triển khai. Theo đó, thành phố sẽ xây dựng 12cống ngăn triềucùng hệ thống đê bao trên các tuyến sông, kênh chính để kiểm soát triều cường, quy hoạch các hồ điều tiết nước ở phía Nam thành phố để chứa nước mưa rút ra từ trung tâm thành phố. Các cống ngăn triều được thiết kế tự động điều khiển đóng-mở để ngăn và tiêu, thoát nước. Tổng kinh phí của dự án gần 12 nghìn tỉ đồng. Dự án này hoàn thành sẽ cơ bản giải quyết được tình trạng ngập lụt trên diện rộng, trong thời gian dài ở thành phố. Hiện thành phố đang triển khai xây dựng công trình cống ngăn triều đầu tiên dọc rạch Lò Gốm, quận 6. Tuy nhiên, trao đổi với chúng tôi chiều 15-4, PGS-TS Lê Mạnh Hùng, Viện trưởng Viện Khoa học Thủy lợi Miền Nam khẳng định: Dự án chống ngập nói trên là việc của 3-4 năm sau, chưa thể nói đến việc chống ngập trong năm nay. Trong mùa mưa năm nay với dự báo tình hình thời tiết sẽ diễn biến phức tạp, khó lường, cần phải có những giải pháp mang tính cấp bách để đối phó với tình trạng ngập lụt. Vấn đề này đòi hỏi phải có sự vào cuộc của các cấp, các ngành và sự chủ động của người dân trong việc “sống chung với… ngập lụt”.

Ngày 16-4, Trung tâm Điều hành chương trình chống ngập nước Thành phố Hồ Chí Minh đã công bố kết quả quan sát trận ngập nước trên diện rộng ba ngày trước đó. Nguyên nhân gây ngập nặng do lượng mưa lớn cộng với hậu quả của các công trình xây dựng theo kiểu “đại công trường” trên toàn thành phố gây nên. Đầu tiên là các đơn vị thi công công trình cống thoát nước, quây “lô cốt” đã không tuân thủ yêu cầu kỹ thuật khi làm dòng chảy tạm. Những khu vực thi công có dòng chảy tạm quá hẹp nên nước không thoát kịp. Bên cạnh đó, nhiều đơn vị thi công công trình dân dụng đã bơm nước từ các hố móng kèm theo bùn, cát, vữa bê tông làm bịt kín các miệng cống thoát nước. Ngoài những điểm ngập thường xuyên, cơ quan này cho hay, nhiều điểm ngập mới đã phát sinh khi có mưa lớn nằm trên các tuyến đường: Trần Hưng Đạo, Cống Quỳnh, Nguyễn Cảnh Chân, Nguyễn Cư Trinh, Trần Đình Xu… Tại công trình dự án Đại lộ Đông Tây thuộc quận 5 và quận 6 có đến 60% hệ thống cống xả đang bị bít hoặc cản trở dòng chảy do ảnh hưởng từ thi công công trình.

Ông Nguyễn Đình Tùng, nhà ở khu vực xảy ra vụ tai nạn làm em Hoàng Thị Thanh Truyền chết ngày 13-4, bày tỏ:

- Việc ngập lụt do trời có thể coi là bất khả kháng, nhưng nguyên nhân từ phía con người do cung cách làm việc cẩu thả, thiếu trách nhiệm của các đơn vị thi công công trình thì không thể chấp nhận được. Chúng tôi đề nghị chính quyền và các cơ quan chức năng phối hợp kiểm tra, xử lý thật nghiêm minh đối với những nhà thầu vi phạm và có phương án đề phòng, đối phó với ngập lụt trên diện rộng.

Ý kiến của ông Tùng cũng chính là nỗi bức xúc của đông đảo người dân các vùng bị ngập lụt. Đến các khu vực thường xuyên bị ngập, chúng tôi rất băn khoăn khi hầu hết các hộ gia đình đều không có bất cứ một phương tiện gì để có thể ứng phó với trường hợp xảy ra một trận ngập lụt lớn.

Với tình hình thời tiết được dự báo sẽ diễn biến phức tạp, có nhiều đợt mưa cường độ lớn trong thời gian tới, nhiều người bày tỏ sự lo ngại sẽ diễn ra một “kịch bản” ngập lụt ở Thành phố Hồ Chí Minh tương tự như trận lụt lịch sử ở Hà Nội tháng 11 năm ngoái. Trong khi các giải pháp chống ngập đang dở dang, việc hỗ trợ và trang bị cho người dân những kỹ năng “sống chung với ngập lụt” trong mùa mưa lũ năm nay là việc cần làm ngay.

Bài và ảnh: PHAN TÙNG SƠN