Không thiếu vốn nhưng phải triển khai chặt chẽ

Ra đời hơn một năm nay, tín dụng học sinh, sinh viên đã tháo gỡ khó khăn cho nhiều hộ gia đình nghèo có điều kiện nuôi con học đại học, cao đẳng, trung cấp và học nghề. Đây không chỉ là một chính sách có ý nghĩa lớn cả về kinh tế, chính trị-xã hội mà còn góp phần đầu tư phát triển nguồn nhân lực cho tương lai... Tuy nhiên, qua một năm đi vào cuộc sống, vẫn còn nhiều gia đình nghèo chưa tiếp cận được nguồn vốn này bởi các thủ tục và tiêu chí thiếu rõ ràng…

Gần 5.300 tỷ đồng đã được giải ngân

“Chính sách cho vay vốn học tập thực sự là “phao cứu sinh” cho những học sinh, sinh viên nghèo trong cả nước có điều kiện vươn lên học hành để trở thành những công dân có ích cho xã hội- đó là ý kiến của ông Lê Văn Quốc (phường An Phú, thị xã An Khê, tỉnh Gia Lai). Ông đã được vay hàng chục triệu đồng để cung cấp cho ba con học đại học, cao đẳng và trung cấp nộp học phí và chi phí ăn ở sinh hoạt. Còn ông Hoàng Đình Chiến (ở Nga Bạch, Nga Sơn, Thanh Hóa) có bốn người con đi học cũng bày tỏ niềm vui mừng: đây thực sự là một chủ trương sáng suốt, thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước ta đối với người dân, giúp nhân dân vượt qua khó khăn, góp phần phát triển nhân tài của đất nước. Ông kể: “Khi chưa có chính sách này, gia đình tôi gặp nhiều khó khăn về nguồn tiền cung cấp cho 3 con ăn học. Hằng tháng bố mẹ phải vất vả vay mượn, bán tài sản để dành dụm tiền cho con. Có lúc tưởng chừng phải tạm dừng việc học tập của các con một thời gian để chúng đi làm kiếm tiền. Cũng có lúc phải cầm cố tài sản của gia đình để cấp cho con ăn học. Thật khó tả hết nỗi vất vả, nhọc nhằn khi không đủ tiền chu cấp cho con ăn học”.

Sinh viên làm thủ tục vay vốn tại Chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội Hà Nội. (Ảnh: Việt Hà)

Như vậy, có thể nói, sau một năm triển khai, chính sách tín dụng học sinh, sinh viên đã phát huy hiệu quả. Số người được vay vốn đã tăng từ 100.000 lên tới 754.000 (tăng gấp hơn 7 lần trước đây). Trong đó, gần 500.000 người vay học đại học, cao đẳng; 190.000 người vay học trung cấp, và khoảng 65.000 người vay học nghề. Tổng số tiền cho vay là gần 5.300 tỷ đồng (đạt 100% kế hoạch), trong đó 1,7% số học sinh, sinh viên được vay thuộc diện mồ côi; 16,5% thuộc gia đình nghèo; 67% cận nghèo và 14% là gia đình có hoàn cảnh khó khăn...

Theo Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Vũ Luận thì nhờ có chương trình tín dụng này mà trong năm học vừa qua đã không còn tình trạng học sinh, sinh viên trúng tuyển mà không nhập học được do khó khăn về kinh tế. Chính sách đã tạo điều kiện cho hàng trăm ngàn học sinh, sinh viên có kinh phí trang trải việc học tập, sinh hoạt. Đồng thời, ý thức trách nhiệm của người học trong việc nộp học phí đã được thực hiện tốt hơn, thuận lợi cho công tác đào tạo ở các nhà trường...

Cho vay đúng mục đích, đúng đối tượng...

Mặc dù kết quả đạt được rất đáng kể, song ở nhiều nơi thủ tục cho vay vẫn còn rườm rà. Sự phối hợp giữa chính quyền địa phương, các cơ sở giáo dục thiếu chặt chẽ nên cũng gây không ít phiền hà cho những người vay vốn. Tại Hội nghị tổng kết một năm thực hiện chính sách này, nhiều đại biểu cho rằng: UBND cấp xã nhiều nơi còn lúng túng trong việc xác nhận tiêu chí và cách tính toán, thống kê hộ gia đình nghèo, cận nghèo, hộ gia đình có hoàn cảnh khó khăn. Do chính quyền cấp xã chưa có cơ sở để xác nhận, nên gây chậm trễ trong việc cho vay vốn. Một số địa phương chính quyền xã xác nhận chưa đúng đối tượng hộ gia đình được thụ hưởng chính sách. Đó cũng là nguyên nhân dẫn đến hậu quả có hơn 3.000 hộ gia đình thuộc 357 xã không thuộc đối tượng của chính sách này vẫn được vay tiền và có những đối tượng khác lợi dụng chính sách để vay tiền sử dụng sai mục đích... Có nơi lại thu phí của hội viên khi vay vốn, hoặc thu tiền quỹ hội khi hội viên vay. Ông Châu Văn Lục, Phó hiệu trưởng Trường đại học Cần Thơ băn khoăn về việc phối hợp thiếu chặt chẽ từ phía nhà trường và ngân hàng, nên trường hầu như không nắm được số sinh viên xin xác nhận có vay được vốn hay không... Chưa có cơ chế trao đổi thông tin để quản lý nên có những sinh viên được vay vốn trong quá trình học tập vi phạm pháp luật, bị ngừng học, thôi học hoặc chuyển trường... Việc hướng dẫn thủ tục và theo dõi, giám sát còn khó khăn.

Một số ý kiến khác thì cho rằng, có địa phương, quy trình cho vay chưa chặt chẽ, còn yêu cầu học sinh, sinh viên xác nhận 2 lần trong một năm, gây phiền hà... Những người vay để học chủ yếu là sinh viên đại học và cao đẳng. Việc bố trí nguồn vốn rất bị động, thời hạn, nguồn vốn không ổn định và chưa rõ ràng nên khó khăn trong quá trình triển khai.

Ngân hàng Chính sách xã hội cho biết, để chuẩn bị cho học sinh, sinh viên bước vào năm học sắp tới, ngân hàng sẽ bắt đầu cho vay đối với học kỳ 1 năm học 2008-2009 từ ngày 15-8-2008 và sẽ hoàn thành vào ngày 15-11-2008. Dự kiến, năm học này sẽ giải ngân khoảng 5.000 tỷ đồng thông qua việc phát hành trái phiếu của Chính phủ dành cho chương trình. Theo Phó thủ tướng-Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Thiện Nhân thì để chính sách cho học sinh, sinh viên vay vốn đạt hiệu quả cao hơn nữa, trong thời gian tới các cơ quan liên quan cần tiếp tục rà soát quy định về tiêu chí, tiêu chuẩn của những đối tượng được vay vốn. Về cơ bản sẽ giữ nguyên 3 đối tượng: gia đình nghèo, cận nghèo và có hoàn cảnh khó khăn và có thể sẽ xem xét cho vay theo đối tượng thực sự có nhu cầu chứ không xét theo địa bàn. Chẳng hạn như: ở miền núi có những gia đình không cần vay, nhưng ở Hà Nội vẫn có gia đình cần vay...

Phó thủ tướng cho biết: Dự kiến trong 5 năm tới, Chính phủ sẽ dành 2 tỷ USD cho chính sách này và 2 tỷ USD nữa cho 5 năm tiếp theo. Như vậy sẽ có khoảng 4 tỷ USD tạo một quỹ cho người Việt Nam đủ tiêu chuẩn được đi học. Do vậy, các địa phương cần tiếp tục lập danh sách hộ gia đình nghèo, cận nghèo và khó khăn để việc xác nhận được nhanh chóng, đúng đối tượng. Tiếp tục tìm phương án giải quyết những rủi ro trong cho vay. Trong tháng tới, Ngân hàng Chính sách xã hội và các bộ liên quan cần nhanh chóng hoàn chỉnh phần mềm hệ thống quản lý và trao đổi thông tin về đối tượng được vay vốn. Mục đích là để quản lý nguồn vốn thật tốt, bảo đảm 100% học sinh, sinh viên được vay vốn phải cam kết trả nợ sau khi tìm được việc làm. Các địa phương cũng khẩn trương sơ kết hoạt động cho vay, kiểm điểm những trường hợp sai phạm. Nơi nào cho vay sai đối tượng phải chịu trách nhiệm thu hồi vốn.

Các trường đại học, cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp, cơ sở đào tạo nghề và các trường THPT, THCS cần phổ biến rộng rãi quy chế, thủ tục về chính sách cho vay mới để tất cả các học sinh, sinh viên trên khắp mọi miền đất nước đều biết. Phó thủ tướng khẳng định: Chính phủ sẽ không thiếu vốn cho học sinh, sinh viên vay, quyết tâm không để bất kỳ học sinh, sinh viên nào phải bỏ học vì không có tiền đóng học phí...

HÀ THANH MINH