Hoàn chỉnh hành lang pháp lý phòng, chống tội phạm ma túy

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống ma túy được Quốc hội khóa XII thông qua tại Kỳ họp thứ ba và Chủ tịch nước vừa ký Lệnh công bố. Đây là văn bản pháp luật quan trọng, có ảnh hưởng rộng rãi trong đời sống xã hội, đáp ứng yêu cầu của công tác phòng, chống ma túy trong tình hình mới. Để giúp bạn đọc hiểu rõ hơn những nội dung cơ bản và góp phần đưa Luật vào cuộc sống, Thiếu tướng Vũ Hùng Vương, Phó tổng cục trưởng Tổng cục Cảnh sát, Bộ Công an đã trả lời phỏng vấn của PV báo Quân đội nhân dân.

Thu được kết quả đáng kể nhưng khó khăn còn nhiều

- Có thể kể khái quát kết quả phòng, chống tệ nạn ma túy thời gian qua như thế nào, thưa đồng chí?

- Từ năm 2001-2007, chúng ta đã phát hiện, bắt giữ hơn 76.000 vụ, với gần 120.000 đối tượng phạm tội về ma túy, triệt xóa hơn 4.200 điểm, tụ điểm phức tạp buôn bán lẻ hoặc tổ chức sử dụng ma túy. So với giai đoạn từ năm 1995-2000, số vụ tăng hơn 33% và đối tượng tăng 19%; khối lượng hê-rô-in thu giữ tăng gần 70%, tiền chất ma túy tăng gần 94%, thuốc tân dược gây nghiện tăng hơn 10%.

Đáng chú ý là bước đầu kiểm soát được các loại thuốc tân dược gây nghiện, tiền chất, không để xảy ra sản xuất ma túy tổng hợp trên đất nước ta. Công tác tuyên truyền, giáo dục, vận động nhân dân không trồng cây có chứa chất ma túy được đẩy mạnh, không để tình trạng tái diễn phức tạp.

- Chính phủ đã quyết định thành lập thêm lực lượng chuyên trách phòng, chống tội phạm ma túy, kết quả này thế nào thưa đồng chí?

- Nguồn ma túy hiện nay chủ yếu là từ nước ngoài vào, nên Chính phủ đã quyết định thành lập thêm lực lượng chuyên trách phòng, chống tội phạm của Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển, Hải quan. Song hoạt động của các lực lượng này gặp nhiều khó khăn nên kết quả còn hạn chế (mới chỉ phát hiện, bắt giữ dưới 10% tổng số vụ vi phạm được phát hiện, bắt giữ).

Học viên cai nghiện ma túy tại Trung tâm Lao động-Giáo dục tỉnh Sơn La trong giờ tăng gia (ảnh Phúc Thắng)

- Còn với công tác cai nghiện thì thế nào, thưa đồng chí?

- Công tác cai nghiện ma túy đã rút kinh nghiệm và xây dựng được những mô hình, biện pháp, quy trình có hiệu quả nhưng vẫn còn khó khăn nhiều. Hơn 20 vạn lượt người được cai nghiện song tỷ lệ tái nghiện còn rất cao. Đến cuối năm 2007, cả nước có 178.305 người nghiện ma túy có hồ sơ kiểm soát, trung bình mỗi năm tăng thêm trên dưới một vạn người nghiện.

- Đồng chí dự báo như thế nào về diễn biến của tệ nạn ma túy trong thời gian tới?

- Tệ nạn này đã, đang và vẫn sẽ là vấn đề liên quan trực tiếp đến an ninh và trật tự an toàn xã hội. Vì lợi nhuận cao, bọn tội phạm quốc tế sẽ tìm cách buôn bán ma túy vào nước ta. Số người nghiện có nguy cơ tiếp tục tăng, đặc biệt là trong thanh, thiếu niên, người không công ăn việc làm; lây lan nhanh về vùng nông thôn đang đô thị hóa; các trung tâm không đủ sức chứa người cần cai nghiện…

Bất cập ngay trong quy định của pháp luật

- Có thể nhận xét như thế nào về vai trò của Luật Phòng, chống ma túy hiện hành, thưa đồng chí?

- Luật Phòng, chống ma túy hiện hành được Quốc hội thông qua ngày 9-12-2000, có hiệu lực thi hành từ ngày 1-6-2001. Các quy định của Luật đã thể hiện sự kiên quyết của Đảng, Nhà nước ta trong đấu tranh với tệ nạn ma túy, nhằm ngăn chặn, hạn chế đi đến loại trừ tệ nạn này khỏi cuộc sống. Thi hành Luật, mấy năm qua công tác phòng, chống ma túy đã thu được những kết quả quan trọng, tạo chuyển biến tích cực.

Tuy nhiên, thực tế áp dụng đã bộc lộ những bất cập trong tổ chức thi hành cũng như các quy định của Luật. Chưa kể, sự phát triển của kinh tế cũng như đời sống văn hóa-xã hội, nhiều quan hệ xã hội mới nảy sinh chưa có quy định để điều chỉnh.

- Thưa đồng chí, những bất cập đó là gì?

- Có thể kể 3 loại bất cập chính: Một là, một số quy định chưa phù hợp với thực tế, như: trách nhiệm cụ thể của các chủ thể; của cơ quan, tổ chức, gia đình, cá nhân trong phòng, chống ma túy. Hai là, chưa quy định cụ thể, rõ ràng các biện pháp cai nghiện và thời gian của từng hình thức cai nghiện. Các hình thức này đang có ý kiến khác nhau, cần sự thống nhất trong cả nhận thức và hành động. Ba là, còn thiếu các quy định về điều kiện bảo đảm kinh phí, vật chất cũng như khuyến khích các tổ chức, cá nhân, gia đình trong phòng, chống, chữa trị, cai nghiện, tổ chức dạy nghề, tạo việc làm…

Nhiều quy định mới, cụ thể, thiết thực

- Thưa đồng chí, những nội dung cơ bản được sửa đổi, bổ sung là gì?

- Luật sửa đổi, bổ sung 15 điều và bãi bỏ 1 điều so với Luật hiện hành. Trong đó, bổ sung quy định cụ thể về trách nhiệm quản lý nhà nước của một số bộ, ngành; nhiệm vụ của cơ quan chuyên trách phòng, chống ma túy của Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển, Hải quan. Đề cao trách nhiệm chính quyền cơ sở. Quy định cụ thể hơn các biện pháp, hình thức, thời gian cai nghiện cho người nghiện tại gia đình, cộng đồng và biện pháp phòng, chống tái nghiện. Quy định cụ thể các điều kiện bảo đảm của Nhà nước, chính quyền các cấp, khuyến khích các tổ chức, cá nhân tích cực tham gia phòng, chống ma túy. Trong đó có nguyên tắc về các biện pháp can thiệp giảm tác hại của nghiện ma túy phù hợp yêu cầu hiện nay.

- Như vậy có bổ sung quy định trách nhiệm của một số bộ ngành trong phòng, chống ma túy, thưa đồng chí?

... và trong giờ học văn hóa (ảnh Phúc Thắng)

- Đúng như vậy. Những bổ sung đó là: quy định trách nhiệm của Bộ Quốc phòng, Bộ Tài chính về chỉ đạo đấu tranh phòng, chống ma túy; Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội trong quản lý sau cai nghiện; Bộ Y tế chỉ đạo các cơ sở y tế phối hợp xét nghiệm, xác định và cai nghiện cho người nghiện ở xã, phường, thị trấn; Bộ Thông tin và Truyền thông, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chỉ đạo, hướng dẫn thực hiện các hoạt động thông tin, tuyên truyền, giáo dục về phòng, chống ma túy; Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì, phối hợp với Ủy ban dân tộc và các cơ quan khác tuyên truyền, vận động, tổ chức xóa bỏ cây có chứa chất ma túy, giúp dân chuyển hướng sản xuất, ổn định đời sống vùng xóa bỏ việc trồng cây chứa chất ma túy.

- Trách nhiệm của Bộ Quốc phòng được bổ sung trong Luật như thế nào, thưa đồng chí?

- Luật quy định rõ ở Điều 38a, là: “Bộ Quốc phòng có trách nhiệm:

1. Xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch phòng, chống ma túy ở khu vực biên giới trên đất liền, khu vực biên giới trên biển, vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa;

2. Phối hợp với cơ quan hữu quan của nước khác để phát hiện, ngăn chặn các hành vi mua bán, vận chuyển trái phép chất ma túy, tiền chất, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần qua biên giới theo quy định của Luật này và các quy định khác của pháp luật có liên quan;

3. Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng cán bộ chuyên trách phòng, chống tội phạm về ma túy của Bộ đội Biên phòng và lực lượng Cảnh sát biển”.

- Về cai nghiện ma túy, có những điểm bổ sung gì đáng chú ý, thưa đồng chí?

- Vấn đề này được sửa đổi, bổ sung tập trung vào quy định thời gian cai nghiện tại gia đình, cộng đồng và cơ sở cai nghiện.

Gia đình người nghiện phải khai báo với chính quyền cơ sở và đăng ký hình thức cai nghiện và bản thân người nghiện cũng phải tự khai báo với cơ quan, tổ chức nơi làm việc hoặc ủy ban nhân dân xã nơi cư trú, tự đăng ký hình thức cai nghiện.

Các hình thức cai nghiện tại gia đình, cộng đồng áp dụng với người tự nguyện; nếu không tự nguyện thì áp dụng biện pháp bắt buộc cai nghiện tại cộng đồng theo quyết định của chủ tịch ủy ban nhân dân xã. Thời gian cai nghiện ở gia đình, cộng đồng từ 6 đến 12 tháng.

Nhưng người sau khi cai nghiện bắt buộc phải chịu sự quản lý từ 1 đến 2 năm theo hai hình thức: tại nơi cư trú do ủy ban nhân dân xã thực hiện và tại các trung tâm với người có nguy cơ tái nghiện cao.

- Thưa đồng chí, cần làm gì để đưa đạo luật này vào cuộc sống?

- Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1-1-2009. Để các quy định của Luật phát huy hiệu lực và thực hiện đạt hiệu quả cao, thì việc tổ chức thực hiện có ý nghĩa hết sức quan trọng. Ngay từ bây giờ, các tổ chức và cơ quan cần tuyên truyền sâu rộng, phổ biến các nội dung của luật. Các bộ ngành có cơ quan, lực lượng theo quy định của Luật phải khẩn trương kiện toàn tổ chức, tập huấn chuyên sâu, bổ sung những vấn đề theo tinh thần mới. Đồng thời rà soát, sửa đổi, bổ sung, ban hành các văn bản chi tiết bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và hiệu lực, hiệu quả của hệ thống pháp luật phòng, chống ma túy.

- Xin cảm ơn đồng chí.

Việt Ân (thực hiện)