Sông Vàm Nao thuộc tỉnh An Giang, dài 6,5km, rộng bình quân 700 mét, độ sâu hơn 17 mét, một bờ thuộc xã Kiến An (huyện Chợ Mới), một bờ thuộc xã Tân Trung (huyện Phú Tân) chảy theo hướng Đông Bắc - Tây Nam nối liền sông Tiền với sông Hậu. Đây là một tuyến giao thông đường thủy quan trọng ở Đồng bằng sông Cửu Long, thuộc hệ thống sông ngòi do Trung ương quản lý.

 Trong nhiều biện pháp để vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) phát triển kinh tế - xã hội trên vùng thường xuyên ngập lũ hàng năm có các dự án, quy hoạch nhằm “Sống chung với lũ”. Dự án Kiểm soát lũ Bắc Vàm Nao (BVN) là kết quả hợp tác giữa Chính phủ Việt Nam và Chính phủ Ô-xtrây-li-a, được thực hiện từ tháng 2 năm 2002, hướng đến 2010. Dự án được triển khai thực hiện tại cù lao BVN thuộc phạm vi hai huyện Phú Tân và Chợ Mới của tỉnh An Giang. Sau hơn một năm triển khai lập kế hoạch, dự án đã được hai chính phủ nhất trí đưa vào thực hiện tiếp giai đoạn 2. Trong các mùa lũ, thời tiết không thuận, tiến độ triển khai Dự án Kiểm soát lũ BVN gặp nhiều khó khăn, nhưng các chuyên gia, nhà đầu tư Ô-xtrây-li-a và các đơn vị tham gia dự án cùng chính quyền địa phương vẫn thực hiện đúng các kế hoạch giai đoạn. Mục tiêu lâu dài của dự án là nhằm hỗ trợ tỉnh An Giang xây dựng và vận hành một hệ thống quản lý nguồn nước có hiệu quả tại BVN bền vững về mặt xã hội, môi trường, có lợi cho kinh tế địa phương và góp sức cho công tác giảm nghèo. Dự án Kiểm soát lũ BVN được thực hiện nhằm mang lại lợi ích kinh tế và xã hội cho cộng đồng dân cư ở BVN, nhất là cải thiện môi trường và giảm nghèo nhờ kết hợp hài hòa giữa quản lý nguồn nước và đất đai.

Dự án Kiểm soát lũ BVN do UBND tỉnh An Giang trực tiếp quản lý, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn An Giang là đơn vị thực hiện. Đây là một trong những dự án đầu tiên do nước ngoài tài trợ được giao cho cấp tỉnh thực hiện ở Việt Nam. Tính bền vững của dự án sẽ được tăng cường thông qua nghiên cứu các lĩnh vực chủ chốt như xã hội, môi trường và kỹ thuật để chứng minh rằng dự án sẽ đạt được mục tiêu phát triển kinh tế đã đề ra.

Trong giai đoạn 2 thực hiện Dự án, Kế hoạch quản lý nước tổng hợp đưa ra các giải pháp thực hiện nhằm cải thiện đời sống người dân: Phòng lũ và giảm thiệt hại về tính mạng và tài sản; tăng cường kiểm soát lũ tạo điều kiện để nông dân và các nhà kinh doanh kéo dài thời vụ sản xuất từ 2 vụ như hiện nay sang sản xuất nhiều vụ quanh năm. Để kế hoạch được thực hiện đạt hiệu quả cần phải: Hoàn tất hệ thống cống và đê bao xung quanh khu vực dự án; hoàn chỉnh đê bao tiểu vùng để kiểm soát lũ và xả lũ rửa kênh nhằm bảo đảm chất lượng nước kênh không bị xấu đi; thành lập đơn vị quản lý nước, xây dựng quy chế quản lý và vận hành cống.

Dự án Kiểm soát lũ Bắc Vàm Nao là hệ thống vận hành, quản lý nước tiên tiến hiện đại, còn mới đối với Việt Nam. Khi bàn giao dự án (tháng 9-2007) toàn vùng Bắc Vàm Nao mới có 9 tiểu vùng có đê bao chống lũ triệt để sản xuất 3 vụ/năm, chiếm 52% diện tích tương đương 12.607ha. Theo kế hoạch, đến vụ 3 năm 2009 mở rộng lên 22 tiểu vùng có 23.200ha sản xuất được vụ 3/năm (chiếm 96% diện tích), tiến tới năm 2010 sẽ hoàn chỉnh 24 tiểu vùng đưa 100% diện tích của toàn vùng dự án Bắc Vàm Nao 24.039ha sản xuất được 3 vụ/năm; cơ cấu cây trồng vật nuôi được bố trí hợp lý; hiệu quả, tăng thu nhập lên gấp 2 - 3 lần cho 240.000 cư dân sinh sống trong vùng ngập lũ so với trước khi triển khai dự án.               

Việc quan trọng và thường xuyên ngay từ khi thực hiện Dự án BVN là công tác xây dựng kế hoạch quản lý nước, mở ra một mô hình quản lý nước bền vững, phục vụ linh hoạt và hiệu quả cho hệ thống sản xuất sẽ hình thành trong vùng dự án sau khi các công trình kiểm soát lũ đã hoàn chỉnh đồng thời phát huy tối đa tác dụng của cơ sở hạ tầng. Kế hoạch quản lý nước được xây dựng theo phương pháp có cộng đồng tham gia, thông qua nhiều hình thức và nhiều bước đi như tổ chức cho nông dân và cán bộ đi tham quan mô hình quản lý nước phục vụ sản xuất nông nghiệp, tổ chức các hội thảo ở cấp huyện, tỉnh để đề xuất những chủ trương, chính sách phù hợp cho công tác quản lý nước, công tác vận hành và bảo dưỡng các công trình. 

 Vùng lũ ĐBSCL rất cần có nhiều các công trình như Dự án Kiểm soát lũ BVN. Chủ trương đúng kèm theo các biện pháp hữu hiệu đã đem lại hiệu quả thiết thực ở An Giang trong thực hiện các quy hoạch “Sống chung với lũ”.

CHU MÃ GIANG