QĐND Online - Qua kiểm tra của Ban Dân tộc (HĐND) tỉnh Lai Châu mới chỉ có 20 – 30% cơ sở thực hiện đúng Quyết định số 975/QĐ - TTg ngày 20/7/2006 của Thủ tướng Chính phủ về việc cấp một số loại báo, tạp chí cho vùng dân tộc thiểu số và miền núi, vùng đặc biệt khó khăn trên địa bàn tỉnh Lai Châu. Điều đó cho thấy vẫn còn khá nhiều bất cập trong việc đưa thông tin báo chí đến cho bà con các đồng bào dân tộc nơi đây.

Hiệu quả trước mắt

Ông Lò Văn Xo, Bí thư Đảng ủy xã Nậm Khao (Mường Tè – Lai Châu) cho biết: Báo chí có ý nghĩa lớn đối với đời sống của đồng bào dân tộc vùng sâu, vùng xa. Báo chí giúp cho nhân dân biết cách bảo vệ, giữ gìn sức khoẻ; giáo dục cho nhân dân từ bỏ các hủ tục lạc hậu, thực hiện nếp sống văn minh mới. Nhiều cán bộ, đảng viên tích cực tìm hiểu những kiến thức hay trên sách, báo về truyền đạt lại cho bà con nông dân, hướng dẫn nhân cách làm. Trước đây, nhân dân trồng lúa không bón phân vì cho rằng sau này không có phân thì lúa không tốt nhưng nay qua học hỏi sách báo, bà con đã tích cực bón phân, đưa các loại giống mới vào gieo trồng, lúa tốt, năng suất cao hơn...

Quyết định số 975/QĐ - TTg ngày 20/7/2006 của Thủ tướng Chính phủ về việc cấp một số loại báo, tạp chí đã nêu rõ: Đối với các xã biên giới được cấp miễn phí 21 loại; các xã còn lại được cấp miễn phí 16 loại sách, báo, tạp chí. Đây là một chủ trương đúng đắn của Đảng, nhà nước ta thể hiện sự quan tâm chăm lo đến đời sống vật chất lẫn tinh thần của nhân dân. Thông qua kênh thông tin này, bà con được tiếp cận với nhiều cách làm hay trong phát triển kinh tế từ đó góp phần nâng cao trình độ hiểu biết và đời sống tinh thần.

Đồng chí Lò Văn Chỉnh – Trưởng Ban Dân tộc (HĐND tỉnh Lai Châu) cùng đoàn Giám sát thực hiện Quyết định 975 của Thủ tướng Chính phủ đi kiểm tra sách báo tại điểm Bưu điện – văn hóa xã Bum Nưa, Nậm Khao (Mường Tè)

Là huyện nằm cách xa trung tâm thị xã Lai Châu nhất, một trong những hiệu quả dễ nhận thấy nhất của các loại báo, tạp chí trung ương cũng như địa phương đối với nhân dân các xã của huyện Mường Tè đó là việc truyền tải đến người dân các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước. Qua sách báo, tạp chí đã tạo lòng tin của dân đối với Đảng, không nghe, không tin lời kẻ xấu; nhân lên tinh thần đoàn kết của nhân dân các dân tộc; nắm được thông tin kịp thời về tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội trong và ngoài nước.

Trên địa bàn các xã của huyện Mường Tè, nhiều đầu báo, tạp chí đã rất quen thuộc với người dân như: Nông thôn ngày nay, Nông nghiệp Việt Nam, báo Lai Châu… Kiến thức về nuôi lươn, ếch, ba ba, nhím đã được bà con vận dụng linh hoạt, hiệu quả vào trong thực tế. Nhiều hộ gia đình đã từng bước áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, đưa các giống lúa, ngô mới, giống cây ăn quả có năng suất cao vào ứng dụng trên đồng ruộng, góp phần nâng cao đời sống gia đình.Từ đó nhiều mô hình V-A-C, V-A-C-R đã phát huy hiệu quả rõ rệt.

Còn đó những bất cập…

Theo kết luận của Ban Dân tộc (HĐND tỉnh Lai Châu), qua đợt giám sát tình hình thực hiện Quyết định 975 của Thủ tướng Chính phủ thì các sách, báo, tạp chí cấp phát miễn phí cho đồng bào chỉ phát huy tác dụng được 20-30%. Qua đợt giám sát cũng phát hiện ra nhiều nguyên nhân của thực trạng trên.

Trước hết, phải kể đến phụ cấp cho bưu tá ở các điểm Bưu điện - văn hoá xã hiện chỉ có 275.000 đồng/tháng (tính theo mức 1.000 đồng/km) trong khi đó địa bàn đi lại rộng và gặp nhiều khó khăn, có bản phải trèo đèo lội suối mới đến nơi. Anh Lý Văn Phéng (bưu tá xã Bum Nưa) tâm sự: “Hơn 20 năm qua tôi gắn bó với nghề chuyển sách, báo, thư từ, bưu phẩm, bưu kiện đến với đồng bào các dân tộc trong xã. Bản xa trung tâm xã nhất là gần 30km, trong khi đó phụ cấp chỉ có 200.000 đồng/tháng. Với số tiền ấy chẳng đủ để mua xăng, nói chi đến tiền công. Do đó, thay vì đi 3 chuyến, tôi chỉ đi 1 chuyến”. Đối với các xã như: Pa Ủ đi bộ cả ngày đường mới đến được trung tâm xã; Nậm Khao đi qua đò (lệ phí 3.000 đồng/chuyến đò) mới đến được xã. Xã chỉ có 4 bản nhưng hầu hết xa trung tâm nên các nhân viên bưu điện - văn hoá xã phải thuê lại người dân với mức 170.000 đồng để chuyển phát sách, báo, bưu phẩm, bưu kiện tới các bản. Trung bình mỗi xã trong huyện có khoảng từ 10 - 15 bản, đối với các loại báo, tạp chí ra nhiều kỳ thì không đến kịp, có khi được chuyển đến sau ngày báo phát hành cả tháng trời.

Thứ hai, trên thực tế do các bản chưa xây dựng được nhà văn hoá cộng đồng nên sách, báo chủ yếu để ở nhà các trưởng bản. Trong khi đó, có gần 30% trưởng bản, Bí thư Chi bộ bản không biết chữ. Ông Lỳ Giàng Páo - Trưởng phòng Dân tộc huyện Mường Tè cho biết: tại các bản Dền Thàng (xã Pa Vệ Sủ); Là Pê 1, 2, Tó Pọ, Pạ Pù, Nhóm Pó (xã Ka Lăng); Hà Si, Hà Vê (xã Pa ủ); Là Sư (xã Thu Lũm); Xeo Hai (xã Kan Hồ)..., các trưởng bản, Bí thư Chi bộ bản là những người đứng đầu trong bộ máy lãnh đạo của bản mà không biết chữ thì người dân làm sao đọc được báo. Do đó, sách, báo chủ yếu dùng dán tường, trải bàn ăn hoặc sử dụng vào nhiều mục đích khác. Như thế, trong trường hợp này sách báo phục vụ bà con có phát huy hiệu quả và có được xem là lãng phí?

Một nguyên nhân khác đó là tình trạng sách, báo để bừa bãi: trên nóc tủ, dưới gầm bàn, trên mặt bàn, chân ghế... Một phần do các xã chưa bố trí nơi lưu sách báo cụ thể nên cứ mạnh ai người ấy bày... Công tác thanh tra, kiểm tra của cấp trên chưa thường xuyên nên các xã chưa quan tâm đôn đốc người sắp xếp, dọn dẹp. Khi bưu tá Bưu điện huyện chuyển sách, báo đến cho các xã, người nhận chỉ thực hiện thao tác ký nhận còn không có sổ theo dõi nhận các đầu sách, báo, tạp chí, với số lượng bao nhiêu, vào ngày, tháng, năm nào?...

Cũng phải kể đến một nguyên nhân khác đó là tình trạng phát báo không đúng đối tượng, địa chỉ. Đơn cử như tạp chí Thanh niên Dân tộc thiểu số miền núi lẽ ra phải được phát cho BCH Đoàn xã nhưng lại gửi cho UBND xã dẫn đến công tác tìm hiểu thông tin của đoàn viên thanh niên không kịp thời và sự chỉ đạo của các cấp đoàn gặp một số khó khăn nhất định.

Những việc cần làm ngay

Hiện nay, các nhà trường xây dựng ngày càng nhiều song lại không gửi đơn đề nghị được cấp sách báo lên Bưu điện do đó các loại sách, báo, tạp chí chưa được phân phối đến các các điểm đó. Để chính sách ưu đãi của nhà nước đến được với tất cả đồng bào vùng dân tộc thiểu số và miền núi, vùng dân tộc khó khăn thì Phòng Dân tộc huyện nên rà soát lại nhu cầu đọc sách, báo tại các xã, bản, có đề xuất lên trên để lập danh sách cấp lại. Đồng thời, huyện cần thường xuyên kiểm tra, báo cáo kết quả ở cơ sở về việc cập nhật các loại sách, báo, tạp chí, thể hiện hiệu quả như thế nào qua đó biểu dương những tập thể, cá nhân trong việc ứng dụng các kiến thức đã được tìm hiểu trên sách báo vào thực tế lao động sản xuất để bà con nhân dân học tập và làm theo. Bên cạnh đó cần nghiêm khắc xử lý những cá nhân, tập thể sai phạm trong việc sử dụng sách báo không đúng mục đích nhằm răn đe, giáo dục. Mỗi xã khi nhận thư, báo nên có sổ theo dõi chi tiết, cụ thể, tránh thất thoát, chuyển không đúng đối tượng. Các trưởng bản, Bí thư Chi bộ bản phát huy tinh thần gương mẫu, tích cực đọc sách, lưu lại những tờ báo có kiến thức hay để chuyền tay nhau đọc hoặc đọc cho bà con nghe và cùng trao đổi trong các buổi họp dân.

Một trong những việc làm cần thiết góp phần nâng cao hiệu quả của việc cấp phát sách báo cho đồng bào các dân tộc trên địa bàn là nâng cao mức phụ cấp lên mức lương tối thiểu của công chức cấp xã sẽ khuyến khích, động viên tinh thần các bưu tá xã phát huy trách nhiệm thực hiện nhiệm vụ của mình.

Hầu hết bà con dân tộc thiểu số, vùng khó khăn có trình độ dân trí thấp, việc đọc, hiểu những nội dung kiến thức qua các thông tin trên sách, báo là rất khó. Nên chăng, các loại sách, báo, tạp chí nâng cỡ chữ to hơn; tăng dần số lượng các hình ảnh minh hoạ, đặc biệt là các hình ảnh gần gũi với đời sống sinh hoạt, lao động sản xuất của người dân vì tuyên truyền bằng những hình ảnh trực quan cũng đem lại hiệu quả không kém các hình thức tuyên truyền khác.

Bài, ảnh: Nguyễn Văn Tuấn