Mỗi khi có bão biển, những gia đình ngư dân lại nơm nớp lo cho người thân trên biển. Còn mỗi khi có mưa nguồn, chính quyền và các ban, ngành chức năng lại đôn đáo lo việc sơ tán các hộ dân khỏi vùng có nguy cơ lũ quét và sạt lở đất. Đau xót thay, trong mấy năm gần đây, thiệt hại do mưa núi, lũ bờ lại nặng nề hơn so với trên biển, trong đó thiệt hại về người thường tập trung ở những tỉnh miền núi...

Sau cơn lũ quét kinh hoàng (tháng 8-2008), nhiều hộ dân thôn Tùng Chỉn 1, xã Trịnh Tường, huyện Bát Xát (Lào Cai) đã được di dời đến nơi ở mới

Số hộ cần di dời tăng cao

 Mới đây, tại hội nghị sơ kết 3 năm thực hiện chương trình bố trí dân cư theo Quyết định 193/2006/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN-PTNT) - Trưởng ban Phòng, chống lụt bão Trung ương Cao Đức Phát cho rằng: Mặc dù chương trình di dân ra khỏi các vùng thiên tai nguy hiểm, dễ bị lũ ống, lũ quét, sạt lở đất đã được thực hiện suốt 3 năm qua, số lượng các hộ gia đình được di dời đã vượt cả kế hoạch đã đề ra. Tuy nhiên hiện nay, nhu cầu di dân, ổn định cuộc sống vẫn còn rất lớn, nguyên nhân là do tình hình thiên tai ngày càng phức tạp, thời tiết biến đổi bất thường.

Thực tế, trong bốn loại hình, dự án di dân hiện nay, dự án được nhiều người quan tâm và cũng vô cùng cấp thiết, cần được ưu tiên hàng đầu là di dân ra khỏi các vùng thiên tai nguy hiểm. Nhờ nỗ lực của chương trình di dời dân ra khỏi khu vực thiên tai nguy hiểm, các vùng đặc biệt khó khăn mà hàng chục nghìn hộ gia đình đã được an cư. Đáng chú ý, số hộ gia đình có nhu cầu hoặc cần thiết phải di dời ra khỏi các vùng thiên tai ngày càng nhiều lên. Cách đây 3 năm, khi các địa phương triển khai khảo sát các vùng dân cư để trình Thủ tướng Chính phủ xem xét đã thống nhất: Đến năm 2015, cả nước có khoảng 150.000 hộ dân cần phải di dời. Thế nhưng hiện nay khi tổ chức khảo sát lại thì số lượng cần di dời đã tăng vọt lên 370.000 hộ. Trên thực tế, số hộ dân cần phải di dời chắc chắn còn nhiều hơn.

Theo Thứ trưởng Bộ NN-PTNT Hồ Xuân Hùng, sau 3 năm nỗ lực thực hiện chương trình di dân ra khỏi các vùng thiên tai nguy hiểm, các vùng đặc biệt khó khăn, khu vực biên giới và hải đảo, đến nay cả nước đã tổ chức di dời được 89.414 hộ dân. Trong đó, các địa phương tự quy hoạch và sắp xếp, di dời được 83.254 hộ, Bộ Quốc phòng di dời được 4.877 hộ và  Trung ương Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh di dời, sắp xếp được 1.283 hộ (chủ yếu thông qua mô hình các làng thanh niên lập nghiệp). So với mục tiêu đề ra là di dời và ổn định cho 75.000 hộ, trong 3 năm qua cả nước đã thực hiện vượt 19,5%.

Cần 3.140 tỉ đồng cho chương trình hỗ trợ di dời dân

Một thực tế đáng lo ngại là thiên tai ngày càng trở nên phức tạp, không chỉ xảy ra các thảm họa như sạt lở núi, ngập lụt, mà tình trạng sạt lở bờ sông, bờ biển ngày càng gia tăng, ảnh hưởng cuộc sống của nhiều hộ dân. Nhiều chuyên gia cho rằng, cùng một cơn bão nhưng nếu ở khu vực đất liền, đặc biệt là vùng miền núi, các thiệt hại thường xảy ra nặng nề hơn. Trong khi ở biển có thể kêu gọi 100% tàu thuyền tìm nơi trú ẩn một cách dễ dàng, giảm thiểu được thiệt hại, thì ở miền núi, do việc sắp xếp, di dời dân cư khó khăn nên thường lúng túng, bị động trước các cơn bão, mưa lũ lớn và thiệt hại không hề nhỏ. Chẳng hạn như cơn bão vào tháng 10 năm 2005 chỉ làm có hai người chết ở vùng ven biển Quảng Ninh và Thanh Hóa. Vậy mà có tới hơn 50 người chết vì lũ quét ở khu vực Tây Bắc.

Những năm qua, mặc dù chương trình di dời dân theo Quyết định 193/2006/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đã thực hiện được một khối lượng lớn công việc, nhưng trước tình hình thực tế đòi hỏi các địa phương và cơ quan chức năng cần phải nỗ lực nhiều hơn nữa. Lãnh đạo Bộ NN-PTNT từng thẳng thắn thừa nhận: Hiện chúng ta mới chỉ nói nhiều về số lượng dân đã được di dời ra khỏi khu vực nguy hiểm, các vùng khó khăn mà chưa quan tâm nhiều tới chất lượng của việc di dân. Trong đó, yêu cầu quan trọng là phải chăm lo và đảm bảo đời sống của người dân được ổn định, thuận lợi trong sinh hoạt, sản xuất tốt hơn nơi ở cũ. Khi di dân về nơi ở mới, phải tạo điều kiện cho dân có nơi an cư phù hợp với phong tục, tập quán, văn hóa… Vì vậy, phương châm trong thời gian tới là di dân tại chỗ, gần nơi bà con đang sinh sống để không gây xáo trộn, làm ảnh hưởng tới mật độ dân cư và nhu cầu đất nông nghiệp.

Một trong những việc ưu tiên hàng đầu đối với các địa phương là khẩn trương rà soát thật kỹ các khu dân cư có nguy cơ xảy ra thiên tai, thảm họa, nắm chắc thực tế cơ sở không chỉ đến từng bản, làng, thôn, xóm mà phải đến từng hộ dân, trên cơ sở đó sớm giúp các gia đình di dời, phòng tránh. Hiện Bộ NN-PTNT đã nhận được 270 dự án về di dời dân ở vùng thiên tai, thảm họa tại các địa phương. Nếu thực hiện theo đúng phương án, tổng số vốn cần hỗ trợ lên tới 3.140 tỉ đồng. Hiện Bộ NN-PTNT đang hoàn tất các nội dung dự án và chuẩn bị trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Tuy nhiên, điều rất quan trọng là ngay cả khi những hộ “có nguy cơ” đã chuyển đến nơi ở mới, thì mỗi người dân phải từng bước nâng cao nhận thức trong phòng, tránh thiên tai, hạn chế những thiệt hại có thể xảy ra.

Bài và ảnh: HÙNG HƯƠNG