Ảnh minh họa (theo nhandan.com.vn)

Công tác dạy nghề và hỗ trợ việc làm cho nông dân là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta, vừa mang tính cấp bách vừa mang tính lâu dài trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn. Trong khi đất nông nghiệp đang bị thu hẹp dần, dẫn đến ở khu vực nông thôn, vùng ven thành thị số lao động dư thừa ngày càng nhiều nhưng công tác dạy nghề, hỗ trợ việc làm cho nông dân vẫn chưa theo kịp. Đây là vấn đề bức xúc đối với nông dân, cần phải được quan tâm hơn.

Bức xúc về việc làm

Tốc độ phát triển công nghiệp hóa và đô thị hóa nhanh dẫn đến đất nông nghiệp bị thu hẹp dần, nông dân thiếu việc làm đang là vấn đề bức xúc đối với toàn xã hội. Ví dụ như tỉnh Hưng Yên, những năm vừa qua, toàn tỉnh đã thu hồi 1.271ha đất nông nghiệp để xây dựng các khu công nghiệp tập trung và làng nghề. Trên thực tế, hiện nay diện tích đất nông nghiệp tiếp tục được thu hồi. Theo dự án của tỉnh đã trình Chính phủ, Hưng Yên tiếp tục chuyển đổi hơn 1.500ha đất trong dự án đổi lấy cơ sở hạ tầng; chuyển 500ha đất nông nghiệp ở khu vực Văn Giang làm khu thương mại-du lịch. Đất nông nghiệp bị thu hồi dẫn đến khu vực nông thôn vốn đã dư thừa lao động, nay lại có thêm khoảng 25 đến 30 vạn lao động không có đất sản xuất, vấn đề việc làm của nông dân càng thêm bức xúc.

Hiện có hơn 300 doanh nghiệp đầu tư vào địa bàn tỉnh Hưng Yên, tuy nhu cầu lao động cho các doanh nghiệp là rất lớn, nhưng thực chất mới có một số doanh nghiệp đi vào hoạt động, còn phần lớn đang trong quá trình xây dựng. Trong khi đó nông dân bị thu hồi đất lại chưa được đào tạo nghề phù hợp, nên việc bố trí vào làm trong các khu công nghiệp là hết sức khó khăn. Khảo sát tại các huyện Văn Lâm, Yên Mỹ, Mỹ Hào, mới có khoảng từ 15 đến 20% số người bị thu hồi đất được vào làm việc trong các doanh nghiệp, làm cho bức xúc về việc làm càng trở nên căng thẳng, có nơi phức tạp, nhiều người phải chạy đi làm thuê, làm mướn tại Hà Nội, Quảng Ninh và các tỉnh trong khu vực, tệ nạn xã hội như cờ bạc, nghiện hút... diễn ra rất phức tạp.

Tương tự, ở thành phố Hà Nội, trong vài năm trở lại đây, tốc độ phát triển các khu công nghiệp, khu đô thị nhanh, mỗi năm có gần 100ha đất bị thu hồi để xây dựng các khu công nghiệp, dịch vụ, dẫn đến hàng năm có từ 1,3 đến 1,5 vạn lao động không có việc làm, phần lớn chưa qua đào tạo. Còn ở Bắc Ninh là một trong những tỉnh kinh tế trọng điểm của khu vực phía Bắc, đất nông nghiệp hàng năm dành cho các khu công nghiệp tập trung ngày càng nhiều, dẫn đến nông dân thiếu đất, thậm chí có hộ không còn đất canh tác, tác động rất lớn đến lao động nông nghiệp dư thừa, xảy ra tình trạng lao động nông nghiệp tập trung vào thành phố, thị xã để làm thuê và buôn bán nhỏ, nảy sinh các tệ nạn xã hội từ thành phố mang về nông thôn như: nghiện hút, mại dâm, cờ bạc... Cũng do không có việc làm, tỷ lệ người ở nông thôn ra thành phố nhiều hơn, càng làm gia tăng tai nạn giao thông, ảnh hưởng đến an ninh trật tự, an toàn xã hội v.v...

Khắc phục tình trạng "trăm hoa đua nở"

Để giải quyết những bức xúc về việc làm cho hội viên, nông dân, những năm gần đây, Hội Nông dân đã mở các lớp dạy nghề và hỗ trợ việc làm trong khu vực nông nghiệp và nông thôn. Tuy nhiên, theo số liệu của Hội cho biết, mỗi năm Nhà nước chuyển gần 200.000ha đất sản xuất nông nghiệp sang sử dụng vào mục đích khác, kéo theo hàng trăm nghìn lao động không có việc làm. Vì vậy công tác dạy nghề cho hội viên, nông dân càng trở nên bức xúc và khó khăn hơn. Nhiều người cho rằng lực lượng lao động nông thôn mất đất là mất nghề nghiệp, chưa nói đến các khu công nghiệp lớn với máy móc, thiết bị hiện đại, công nghệ cao, thu hút lao động ít, làm cho lực lượng lao động càng dư thừa.

Tất cả những vấn đề trên đã tạo ra áp lực lớn cho vấn đề lao động và việc làm, đòi hỏi mọi cấp, mọi ngành, mọi tổ chức xã hội phải tập trung tháo gỡ, mà trọng tâm là công tác dạy nghề, hỗ trợ việc làm cho lao động nói chung và lao động nông nghiệp, nông thôn nói riêng.

"Đứng trước tình hình đó, Hội Nông dân Việt Nam có những giải pháp như thế nào đối với vấn đề này?". Tôi hỏi. Ông Nguyễn Hữu Mai, Phó chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam giảng giải: "Hội tích cực triển khai công tác phối hợp với các ban, ngành, đoàn thể, tổ chức, doanh nghiệp triển khai công tác dạy nghề và hỗ trợ việc làm cho nông dân, bước đầu giải quyết được nhu cầu học nghề, chuyển đổi nghề, tạo việc làm, tăng thu nhập cho hội viên, nông dân". Chương trình phối hợp đã chú trọng dạy nghề mang tính phổ thông, thu hút nhiều lao động như: may mặc, cơ khí nhỏ, điện dân dụng, trồng trọt, bảo quản và chế biến sản phẩm... Kết quả sau khi học nghề, đại bộ phận hội viên, nông dân đã có việc làm, phần lớn vào làm ở các khu công nghiệp, các doanh nghiệp hoặc tự mình đứng ra tổ chức sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.

Với các hình thức vừa dạy nghề tập trung dài hạn, ngắn hạn, tập huấn, hội thảo đầu bờ, lấy nông dân dạy nông dân... các trung tâm dạy nghề đã tổ chức dạy nghề cho hơn 24 nghìn lao động nông thôn, trong đó đào tạo tập trung dài hạn cho gần 5.000 người, ngắn hạn cho gần 19 nghìn người, cấp chứng chỉ học nghề cho gần 14 nghìn người. Các hình thức dạy nghề cho nông dân bước đầu đã có tính thực tiễn, phù hợp với lao động nông nghiệp, nông thôn...

Vấn đề cần quan tâm

Dạy nghề và hỗ trợ việc làm cho nông dân là vấn đề lớn gắn liền với sự ổn định và phát triển của đất nước. Vì vậy, Nhà nước cần phải xây dựng chiến lược tổng thể về công tác dạy nghề và giải quyết việc làm cho nông dân; định hướng khôi phục ngành nghề truyền thống với phát triển ngành nghề mới để có chính sách đầu tư phát triển đúng hướng. Đồng thời cần phải có quy hoạch tổng thể đáp ứng trước mắt và lâu dài, tránh tình trạng như hiện nay, những vùng đất sản xuất nông nghiệp thuận lợi, ở đồng bằng, ven thành thị sản xuất thuận lợi thì bị thu hồi, đưa sản xuất nông nghiệp vào vùng đất xấu, điều kiện canh tác khó khăn, nông dân đầu tư lớn nhưng năng suất thấp, chất lượng sản phẩm kém, dẫn đến sản lượng và giá trị nông nghiệp giảm, thu nhập thấp, ảnh hưởng đến đời sống nông dân.

Có chính sách đầu tư cân đối giữa phát triển các khu công nghiệp, khu đô thị với chính sách đầu tư phát triển các doanh nghiệp vừa và nhỏ, tổ hợp tác... để thu hút lao động dư thừa; đầu tư cân đối giữa đào tạo nghề, sử dụng công nghệ cao với đào tạo nghề, giải quyết việc làm cho lao động phổ thông, giải quyết bức xúc việc làm cho người lao động, tránh tình trạng lao động ở các khu công nghiệp vì mất đất mà không có việc làm, dẫn đến tiêu cực và tệ nạn xã hội nảy sinh, ảnh hưởng đến an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội.

VĂN HƯỚNG