Khu phố cổ Hà Nội, nơi chứa đựng những di sản đô thị phồn thịnh, là một trong những di tích quốc gia, một nét văn hóa truyền thống mà chính quyền và nhân dân Thủ đô đang ra sức khôi phục lại. Thế nhưng, gần đây việc cải tạo, tu sửa tại khu phố cổ Hà Nội diễn ra không theo một quy hoạch nào, ở một số nơi chính quyền lại “làm ngơ” trước những vi phạm. Trước sự việc này, dư luận xã hội đặt câu hỏi: Phố cổ Hà Nội còn tồn tại đến bao giờ?

May mắn cho phố cổ Hà Nội còn sót lại một Ô Quan Chưởng (ảnh internet)

Ngày 30-5-1995, Bộ Xây dựng có Quyết định số 70 BXD/KT-QH xác định khu phố cổ Hà Nội có phạm vi: Phía Bắc-phố Hàng Đậu; phía Tây-phố Phùng Hưng; phía Nam-các phố Hàng Bông, Hàng Gai, Cầu Gỗ và Hàng Thùng; phía Đông-các phố Trần Quang Khải và Trần Nhật Duật. Như vậy, khu phố cổ Hà Nội thuộc địa bàn quận Hoàn Kiếm, có 76 tuyến phố thuộc 10 phường, tổng diện tích quy hoạch khoảng 100ha, gồm: phường Hàng Đào, Hàng Bạc, Hàng Buồm, Hàng Bồ, Hàng Bông, Hàng Gai, Hàng Mã, Đồng Xuân, Cửa Đông, Lý Thái Tổ.

Ở khu phố cổ Hà Nội, những loại nhà chỉ rộng 7-10m2 khá phổ biến. Ở số 34 ngõ Phất Lộc, phường Hàng Buồm có “căn hộ” còn “tí hon” hơn: chỉ có 1,5-2m2. Hay như ở số nhà 52 Hàng Bè, ban đầu nơi đây là một ngôi nhà gỗ cổ rộng của một gia chủ giàu có. Sau đó, người ta sinh con đẻ cái, mua đi bán lại và đến nay biến thành một “khu tập thể mi-ni” với gần 100 người sinh sống. Mỗi nhà trong đó chỉ có 9-10m2 mà phải nhồi nhét cả một gia đình 4-6 người. Nhà này cách nhà kia cái vách gỗ, bên này thở dài, bên kia nghe rõ.

Cách đây ba năm, khi người dân khu phố có ý kiến quá nhiều về tình trạng chật chội, ô nhiễm… thì chính quyền thành phố Hà Nội cho khảo sát khu phố cổ và đưa ra kết luận: Ở khu vực này có gần 2/3 số nhà xuống cấp, cứ 10 hộ thì 6 hộ phải sống trong những căn nhà chỉ có một phòng. Trong tổng số hơn 15.000 hộ thì chỉ có 5% “tạm hài lòng” với điều kiện sống của mình. Sau thống kê này, rất nhiều hội thảo được tổ chức với các “lối thoát” được đưa ra, nhưng chưa có giải pháp nào được áp dụng. Trong khi người dân phố cổ mong mỏi được quy hoạch khu tái định cư để di dời, số khác muốn cải tạo lại nhà thì chính quyền chưa có giải pháp. Cuối cùng, người dân phố cổ vẫn phải tiếp tục sống khổ. Để có chỗ ở, một số hộ gia đình đành phải cải tạo, sửa chữa nhà ở và chính hành động này làm biến dạng khu phố cổ. Trong khi đó, việc xử lý của các cơ quan chức năng lại thiếu kiên quyết, chủ yếu vẫn là “phạt cho tồn tại” khiến cho nỗ lực bảo vệ, duy trì sự cổ kính xưa của phố cổ Hà Nội ngày càng khó khăn hơn. Việc giải quyết thiếu kiên quyết của chính quyền các cấp nên tạo ra một “tiền lệ” nguy hiểm là: Cứ sửa chữa, cải tạo, xây dựng sai phép, nếu có thì chỉ bị xử phạt tiền, nhưng công trình vẫn được tồn tại. Nếu như vậy, thì chỉ cần có tiền là các tổ chức, cá nhân sẽ thoải mái xây dựng sai phép, vi phạm pháp luật…

Vẫn biết, việc sửa chữa, cải tạo nhà tại khu phố cổ Hà Nội là việc cấp thiết hiện nay. Bởi, hầu hết số nhà cổ còn lại trên địa bàn đều xuống cấp nghiêm trọng. Nếu không sửa chữa, cải tạo kịp thời thì người dân khu phố cổ sẽ không có nơi ăn, chốn ở! Tuy nhiên, sửa chữa, cải tạo như thế nào cho phù hợp mới là vấn đề đáng quan tâm. Để gìn giữ, bảo tồn khu phố cổ và mọi người dân phố cổ không còn phải sống trong cảnh chật chội đang là câu hỏi và thách thức đặt ra không chỉ đối với chính quyền các cấp mà còn là trách nhiệm của những người dân đang sinh sống nơi phố cổ. Nếu không hành động ngay thì khi Thủ đô kỷ niệm 1000 năm Thăng Long-Hà Nội (1010-2010), nguồn cội một thời được coi là “Đệ nhất” kinh thành chỉ còn lại trong ký ức của những người già mà thôi… Mong chính quyền các cấp của Thủ đô sớm có thái độ kiên quyết hơn trong việc xử lý những trường hợp vi phạm quy định về cải tạo, tu sửa tại khu phố cổ Hà Nội. Hãy hành động ngay, đừng để tình trạng: Phố còn, nhưng không còn sự cổ kính nữa.

HOÀNG LONG