Theo đánh giá của lãnh đạo Tổng cục Du lịch, du lịch Việt Nam đang phát triển rất mạnh, tăng trưởng mỗi năm hai chữ số, từ hàng thấp nhất đã vươn lên vị trí thứ 5 trong khu vực. Nhưng du lịch Việt Nam vẫn bị xem là chậm phát triển. Theo các chuyên gia, một trong những nguyên nhân cơ bản dẫn đến thực trạng này, là do nhân lực du lịch của nước ta hiện nay vừa thiếu về số lượng lại vừa yếu về chuyên môn, nghiệp vụ, dẫn đến chất lượng phục vụ còn thấp.

Mất cân đối nguồn nhân lực

Theo dự báo, đến năm 2010, Việt Nam sẽ đón ít nhất khoảng 6 triệu lượt khách quốc tế và 25 triệu lượt khách nội địa, ngành du lịch cần khoảng 1,4 triệu lao động, trong đó, lao động trực tiếp khoảng 350 nghìn người, đến năm 2015 sẽ là 500.000 người. Số lao động qua đào tạo cần tăng thêm khoảng 19.000 người mỗi năm, trong khi đó, hiện nay, với 70 cơ sở đào tạo du lịch trong cả nước mỗi năm mới chỉ đáp ứng được 13.000 người.

Đón đoàn du khách Mỹ tới Việt Nam (ảnh Vnn)

Trước yêu cầu của thị trường thời kỳ hội nhập, thiếu hụt nguồn nhân lực, đặc biệt là nguồn nhân lực có chất lượng đang là thách thức lớn đối với ngành du lịch. Theo ông Trần Chiến Thắng, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, có một thực tế là hiện hầu hết các khách sạn cao cấp ở các thành phố lớn đều đang khó khăn trong việc tìm kiếm nhân viên đã qua đào tạo một cách bài bản, chuyên nghiệp, giỏi tin học, thông thạo ngoại ngữ. Thậm chí, có đến 80% lao động trong ngành du lịch chưa có bằng cấp chuyên môn. Vì vậy, hầu hết các sinh viên chuyên ngành du lịch sau khi được nhận vào làm việc tại các khách sạn này đều phải qua lớp đào tạo lại ngắn hạn tại chỗ theo mục tiêu của từng công ty, từng doanh nghiệp. Lao động trực tiếp có chuyên môn du lịch chiếm khoảng 42,5%; lao động trực tiếp được đào tạo chuyên môn khác chiếm 38,3% và gần 20% của số này không qua đào tạo, bồi dưỡng...

Ngoài sự mất cân đối và thiếu nhân lực chuyên môn giỏi ở nhiều lĩnh vực, sự mất cân đối lao động theo vùng, miền cũng là vấn đề rất đáng được quan tâm. Theo Thứ trưởng thường trực Bộ Giáo dục và Đào tạo Bành Tiến Long, nhân lực phân bố theo vùng miền không đều, phụ thuộc vào trình độ phát triển du lịch, trong khi ở các tỉnh phía Bắc là 43,9%, 46,9% ở các tỉnh phía Nam thì ở các tỉnh miền Trung và Tây Nguyên chỉ chiếm hơn 9,1% tổng số lao động du lịch cả nước. Hiện tượng thừa, thiếu cục bộ lao động du lịch giữa các địa phương, giữa các vùng, miền đang là khó khăn lớn trong phân bố lao động du lịch.

Đào tạo theo nhu cầu thị trường

Đào tạo đáp ứng nhu cầu của xã hội đang là hướng đi đúng, nhằm thay đổi nhận thức của các cơ sở đào tạo, của doanh nghiệp và của người học.

Theo ông Đoàn Hồng Nam, Tổng giám đốc TOEIC Việt Nam, đại diện Viện Khảo thí Giáo dục Hoa Kỳ, hạn chế lớn nhất và cũng là rào cản quá trình phát triển của ngành du lịch Việt Nam là trình độ sử dụng tiếng Anh của người lao động còn quá thấp. Ông đề xuất Cơ quan quản lý Nhà nước lĩnh vực du lịch sớm ban hành chính sách áp dụng bộ tiêu chuẩn tiếng Anh cho các vị trí ngành nghề…

Theo Thứ trưởng Trần Chiến Thắng, nhân lực làm du lịch trong thời kỳ hội nhập phải được đào tạo có kỹ năng nghiệp vụ phục vụ du khách với tâm lý, nhu cầu, ngôn ngữ, văn hóa… Khác nhau những kiến thức, phong cách, kỹ năng lao động phải được du khách thừa nhận và phải thường xuyên thay đổi theo sự biến động của thị trường… Ông cho rằng, đào tạo nhân lực du lịch là đào tạo nghề, không nghiêng về đào tạo năng khiếu, đào tạo nhân tài, mà trong đào tạo về nghiệp vụ, ngoại ngữ, tin học phải gắn thật sát với thực hành…

Thứ trưởng Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội Đàm Hữu Đắc đánh giá, đào tạo nhân lực ở nước ta đang đi ngược với các nước trên thế giới về tỉ lệ thời gian học lý thuyết và thực hành; về trang thiết bị, dụng cụ, phương tiện cho học sinh, sinh viên thực hành; còn xơ cứng trong quá trình tuyển sinh…

Để hoàn thành mục tiêu đến năm 2010 đào tạo được 1,4 triệu nhân lực cho ngành du lịch, Thứ trưởng Bành Tiến Long cho rằng cần nâng cao năng lực đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ du lịch cả về đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất kỹ thuật, nhân sự và cơ chế hoạt động; mạng lưới cơ sở đào tạo phải được phát triển liên thông hợp lý, cân đối giữa các trình độ đào tạo, ngành nghề đào tạo, phân bố giữa các vùng, miền hợp lý; khuyến khích các doanh nghiệp thành lập các cơ sở đào tạo và cung cấp nhân lực chất lượng cao cho ngành du lịch…

Phó thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân nhấn mạnh, trong các hoạt động du lịch, cần rà soát, xác định chuẩn của ngành, từ đó áp dụng đào tạo nhân lực theo chuẩn của châu Âu, của Ô-xtrây-li-a,… và phải có lộ trình, đăng ký áp dụng, tiến độ triển khai; từ quý 2, phải rà soát ngay việc yêu cầu có chứng chỉ ngoại ngữ đối với hướng dẫn viên du lịch quốc tế; trong quý 2, bổ sung thực hiện các yếu tố văn hóa vào trong hoạt động du lịch nói chung, chú trọng tuyên truyền, quảng bá lịch sử, truyền thống, văn hóa dân tộc… Trong đào tạo, trước khai giảng năm học tới, sớm hình thành Hội đồng trưởng khoa các trường đào tạo nghiệp vụ du lịch, thường xuyên có các hoạt động trao đổi nghiệp vụ, giao lưu; nâng tỉ lệ người được đào tạo có chứng chỉ chuyên môn, tiến tới quy định tiêu chuẩn, tiêu chí, tỉ lệ người trong các doanh nghiệp làm du lịch… Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phải sớm xác định, yêu cầu các doanh nghiệp khách sạn sắp ra đời phải có lộ trình, chương trình đào tạo nhân lực cho DN của họ.

VĂN DŨNG