Đào tạo công nhân lành nghề: “Cuộc đua” giành lợi thế cạnh tranh

Dạy nghề cho nạn nhân chất độc da cam tại Hà Tây

Những “lỗ hổng” trong đào tạo nghề

Sáng 24-1, trao đổi với phóng viên báo Quân đội nhân dân, các cán bộ thuộc Tổng cục Dạy nghề cho biết, mô hình chuẩn của cơ cấu nguồn nhân lực ở các nước tiên tiến trên thế giới hiện nay thì tỷ lệ lao động đã qua đào tạo có công thức là “1 người tốt nghiệp đại học – 4 người tốt nghiệp trung học chuyên nghiệp – 10 người học qua lớp dạy nghề”. Còn ở nước ta, theo số liệu điều tra của Bộ LĐ – TB và XH, tỷ lệ ấy hiện là “ 1 người tốt nghiệp đại học – 0,8 người tốt nghiệp trung học chuyên nghiệp – 2,9 người qua lớp dạy nghề”. Con số này đã phản ánh khá rõ nét tình trạng mất cân đối trong đào tạo nguồn nhân lực, đồng thời cũng phản ánh mức độ thiếu hụt lao động lành nghề trên thị trường hiện nay.

Theo một số liệu khác do Bộ Kế hoạch và Đầu tư công bố, qua điều tra 63.000 doanh nghiệp vừa và nhỏ ở nước ta, có tới 55,63% số chủ doanh nghiệp có trình độ học vấn từ trung cấp trở xuống, trong đó có 43,3% số chủ doanh nghiệp có trình độ học vấn sơ cấp và phổ thông. Như vậy, khi chúng ta đã trở thành thành viên chính thức của WTO, không riêng đội ngũ công nhân lao động mà trình độ học vấn của đa số chủ doanh nghiệp cũng còn rất thấp, đặc biệt là số chủ doanh nghiệp được đào tạo cơ bản kiến thức quản trị kinh doanh thì càng thấp hơn.

Trình độ thấp là một trong những nguyên nhân khiến chúng ta gặp bất lợi khi cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Khả năng thích ứng và khả năng hợp tác, làm việc theo nhóm của người lao động Việt Nam còn thấp. Mặt khác, người lao động lành nghề và cả lao động quản lý, khả năng giao tiếp, trình độ ngoại ngữ còn yếu, nên gặp nhiều khó khăn trong hợp tác kinh doanh với các đối tác nước ngoài.

Giáo sư, tiến sĩ Nguyễn Minh Đường, thành viên Hội đồng giáo dục quốc gia, cho rằng: Chúng ta chưa xây dựng được chuẩn các trình độ đào tạo, do vậy không có cơ sở để xác định mục tiêu đào tạo và thiết kế nội dung - chương trình hợp lý; chất lượng đào tạo bị thả nổi do không có cơ sở đánh giá, kiểm định; đào tạo không gắn với nhu cầu thị trường...

Điểm yếu trong khâu đào tạo nghề còn xuất phát từ đội ngũ giáo viên. Hiện tại, đội ngũ giáo viên dạy nghề của chúng ta vừa thiếu vừa yếu nhưng thực tế việc đầu tư đào tạo bồi dưỡng giáo viên chưa rõ ràng. Chúng ta thiếu trung tâm bồi dưỡng giáo viên cho các ngành nghề chưa được đào tạo, nhưng hệ thống các trường đào tạo nghề do nhiều bộ, ngành quản lý nên chưa ai đứng ra xây dựng.

Để có 30% lao động được đào tạo

Nghị quyết Đại hội X của Đảng đã đề ra chỉ tiêu cho lĩnh vực đào tạo nghề là “phấn đấu đến năm 2010, có 30% lao động được đào tạo”. Như vậy, nếu tính theo công thức “1 người tốt nghiệp đại học – 4 người tốt nghiệp trung học chuyên nghiệp – 10 người qua lớp dạy nghề” thì từ 2006-2010, chúng ta phải đào tạo nghề cho 7, 5 triệu lao động. Chỉ tiêu cụ thể cho năm 2007 là dạy nghề cho 1.405 ngàn người.

Số liệu tổng hợp của Tổng cục Dạy nghề cho thấy, năm 2006, mạng lưới cơ sở dạy nghề đã phát triển theo đúng quy hoạch. Đến nay, cả nước đã có 1.900 cơ sở dạy nghề, trong đó có 262 trường dạy nghề. Việc phát triển mạng lưới cơ sở dạy nghề đã góp phần nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo từ 13,4% năm 1998 lên 19,2% năm 2006. Tuy vậy, số lượng cơ sở dạy nghề phát triển nhanh nhưng quy mô nhỏ, hiệu quả chưa cao, tỷ lệ học sinh sau tốt nghiệp có việc làm chỉ đạt 60-70%. Một số ngành nghề như: cơ khí, khai thác mỏ, công nghệ thông tin, chế biến gỗ… thiếu lao động kỹ thuật; cung- cầu lao động vẫn mất cân đối.

Ông Nghiêm Trọng Quý, Phó tổng cục trưởng Tổng cục Dạy nghề, trong buổi trao đổi với chúng tôi cho rằng: Năm 2007 sẽ là năm có bước phát triển đột phá trong lĩnh vực đào tạo nghề nhờ Luật dạy nghề mới được Quốc hội thông qua. Trong đó, một nội dung rất quan trọng là luật hóa được các quy định về việc kiểm định chất lượng dạy nghề, đánh giá và cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia. Đây là các quy định làm tiền đề cho quá trình dịch chuyển lao động và công nhận tương đương về trình độ đào tạo trong khu vực và quốc tế.

Để lao động Việt Nam trở thành một lợi thế cạnh tranh, thực hiện được chỉ tiêu mà Đại hội X đề ra, hiện Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội đã phê duyệt “Quy hoạch mạng lưới trường cao đẳng nghề, trường trung cấp nghề, trung tâm dạy nghề đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020”. Theo đó, đến năm 2010, cả nước sẽ có 90 trường cao đẳng nghề, 270 trường trung cấp nghề và 750 trung tâm dạy nghề. Ngoài ra, sẽ khuyến khích mọi tổ chức, cá nhân đầu tư thành lập các cơ sở dạy nghề tư thục, cơ sở dạy nghề có vốn đầu tư của nước ngoài hoặc tham gia hoạt động dạy nghề; mở rộng hình thức hợp đồng liên kết đào tạo giữa cơ sở dạy nghề của Việt Nam với cơ sở dạy nghề của nước ngoài.

Bên cạnh đó, được sự cho phép của Thủ tướng Chính phủ, Bộ LĐ-TB và XH cũng đã triển khai đề án “Thí điểm dạy nghề theo cơ chế đặt hàng”, với 2.700 chỉ tiêu cho 5 nghề được lựa chọn, thực hiện theo hình thức đấu thầu rộng rãi. 13 đơn vị là các trường dạy nghề, trường trung cấp chuyên nghiệp, trường cao đẳng nghề đã trúng thầu. Đây chính là bước chuẩn bị cho việc đổi mới cơ chế tài chính trong dạy nghề.

Để phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý dạy nghề, Bộ LĐ – TB và XH đã đầu tư nâng cấp hai Trường cao đẳng sư phạm kỹ thuật tại Nam Định và Vinh (Nghệ An) thành Trường đại học Sư phạm kỹ thuật nhằm đáp ứng nhu cầu đội ngũ giáo viên cho các trường trung cấp nghề và trường cao đẳng nghề. Mở rộng hình thức hợp đồng với chuyên gia, cán bộ kỹ thuật, thợ bậc cao của các doanh nghiệp, viện nghiên cứu làm giáo viên thỉnh giảng cho các cơ sở dạy nghề. Cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy nghề, cho các cơ sở dạy nghề cũng đang được đầu tư theo hướng chuẩn hoá và hiện đại hoá. Ngân sách đầu tư cho dạy nghề được lấy từ chương trình mục tiêu quốc gia đến năm 2010 dự kiến khoảng 7.000 tỷ đồng. Các bộ, ngành địa phương và các cơ sở dạy nghề cũng đã huy động các nguồn kinh phí khác để đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất, thiết bị dạy nghề. Ông Nguyễn Tiến Dũng, Phó tổng Cục trưởng Tổng cục Dạy nghề, với sự đầu tư tài chính này, cùng với tinh thần trách nhiệm và phương pháp tổ chức hiệu quả, chắc chắn lĩnh vực dạy nghề sẽ được đổi mới toàn diện để góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động và góp phần đưa đất nước vượt qua những thử thách mới trong hội nhập, cạnh tranh quốc tế.