Năm 2004, công trình đập dâng buôn Chao thuộc xã vùng cao Ea-bá, huyện Sông Hinh (Phú Yên) đã hoàn thành và huyện đang triển khai san ủi đồng ruộng để đến cuối năm có 83ha lúa nước cấp cho bà con Ê-đê tái định cư. Thời điểm đó, Ban quản lý dự án thủy điện 3 (nay là Ban quản lý dự án thủy điện 7) thuộc Tập đoàn điện lực Việt Nam làm việc với UBND huyện Sông Hinh và thống nhất giao Ban quản lý dự án thủy điện 7 chịu trách nhiệm đầu tư kinh phí san ủi đồng ruộng. Đổi lại, Ban quản lý thủy điện 7 sẽ đưa 69 hộ đồng bào Ê-đê dưới buôn Bầu (cũng thuộc xã Ea-bá) cách buôn Chao khoảng 6 cây số lên đây tái định cư và cấp đất sản xuất cho họ vì những hộ này nằm trong vùng ngập nước khi công trình thủy điện Sông Ba Hạ tích nước.

Nhưng đến nay đã gần 3 năm, đập dâng trị giá 4,3 tỷ đồng vẫn trong tình trạng "đắp chiếu để đó" vì có ruộng đâu mà tưới. Qua tìm hiểu, được biết mãi đến năm 2006, Ban quản lý thủy điện 7 mới ký hợp đồng với Liên doanh Công ty thủy nông Đồng Cam và Công ty TNHH xây dựng Tiến Lợi san ủi đồng ruộng. Nhưng do khâu thiết kế cũng như việc thi công cẩu thả, đồng thời có thay đổi nhân sự giữa chủ đầu tư và nhà thầu nên đến nay công trình vẫn chưa hoàn thành. Cụ thể, theo thiết kế phải khai hoang đồng ruộng 83ha nhưng chỉ thực hiện 44,3ha; còn lại gần 39ha nằm phía bên kia con đường lên khu tái định cư buôn Chao thì không thi công được vì hai lẽ: Một là khu vực này ở vị trí rất cao so với kênh tưới, hai là muốn có 39ha ruộng phải thi công một số hạng mục qua đường nhưng trong thiết kế, dự toán… không có. Còn khu tái định cư buôn Chao ở gần đó với diện tích khoảng 16ha nhưng hiện nay vẫn chưa hoàn chỉnh ngoài 2.550 mét đường nội bộ, 25 giếng nước, một phòng mẫu giáo, 2 phòng học cấp 1 và nhà sinh hoạt văn hóa được xây dựng theo kiểu nhà người Kinh. Điều quan tâm hơn là thiết kế khu tái định cư buôn Chao được bố trí theo ô bàn cờ với diện tích mỗi hộ 1.400 mét vuông, trong đó đất thổ cư 400 mét vuông và đất vườn gắn liền với đất ở 1.000 mét vuông nhưng toàn là đất sỏi đá làm sao trồng trọt được. Ngoài ra, cả khu vực rộng 16ha này hầu như không có bóng cây nào nên vào mùa hè nóng không chịu nổi.

Do yêu cầu thủy điện Sông Ba Hạ chuẩn bị tích nước nên cuối tháng 6 vừa qua UBND huyện Sông Hinh đã vận động được 14 hộ ở buôn Bầu đồng ý lên khu tái định cư buôn Chao nhưng đến ngày 17-7-2007 chưa có hộ nào đến ở, chỉ mới làm 2 nhà sàn bằng gỗ lợp ngói và 2 khung nhà sàn khác. Ông Bùi Tiến Thành một nhà thầu xây dựng nhà sàn cho các hộ ở đây cho biết: "Tôi nhận làm nhà sàn cho 10 hộ nhưng đến nay mới chỉ làm nhà cho hộ ông Ma Ách trị giá 30 triệu đồng; còn 9 hộ khác trong đó có già làng Oi Dăm có đăng ký nhưng chưa chịu làm”.

Có thể nói việc đồng bào Ê-đê ở buôn Bầu không muốn đến khu tái định cư ở buôn Chao là do còn nhiều khó khăn, thiếu thốn vì nơi ở mới hoàn toàn không bảo đảm đời sống cho họ như nơi ở cũ; đồng thời về lâu dài bà con sẽ không có đất canh tác vì xung quanh khu tái định cư đều là đất rẫy đã có chủ của đồng bào ở buôn Chao. Muốn làm đất rẫy phải mua lại với giá khoảng 25 triệu đồng/ha. Qua tìm hiểu chúng tôi được biết thêm trước đây khi được thông báo sẽ di dời đến nơi ở mới buôn Chao, đồng bào ở buôn Bầu đã đề nghị được đến lập nghiệp dọc theo hai bên tỉnh lộ ĐT 645 ở địa bàn xã Ea-bá vì nơi đó đồng bào buôn Bầu đều có rẫy; nếu tái định cư ở buôn Chao đồng bào chỉ làm vài sào lúa nước thì làm sao bảo đảm đời sống. Tuy nhiên, ý kiến của bà con buôn Bầu đã không được xem xét.

UBND tỉnh Phú Yên cần kiểm tra, xử lý nhằm tạo điều kiện tốt nhất cho đồng bào Ê-đê ở buôn Bầu vùng lòng hồ thủy điện sông Ba Hạ sớm ổn định đời sống nơi vùng đất tái định cư, tránh tình trạng bà con quay trở lại nơi ở cũ hoặc phá rừng làm nơi ở và sinh sống.

THẾ LẬP