Việt Nam được ví như “đất nước bên bờ sóng”, thường xuyên phải đối mặt với thiên tai, bão lụt. Hằng năm, Nhà nước đã dành hàng trăm tỉ đồng cho việc đối phó, hạn chế những thiệt hại mà thiên tai gây ra. Hiện nhiều quốc gia, tổ chức quốc tế, tổ chức phi chính phủ, các nhà tài trợ... đã và đang sát cánh cùng Việt Nam chung tay giảm nhẹ rủi ro thiên tai.

Mục tiêu: Giảm thiểu rủi ro thiên tai

Cách đây 10 năm, vào cuối năm 1999, trận lũ lịch sử xảy ra tại 7 tỉnh miền Trung trùng với thời điểm diễn ra Hội nghị tư vấn giữa Chính phủ Việt Nam và cộng đồng các nhà tài trợ. Trước sự tàn phá của thiên tai, cộng đồng quốc tế đã quyết định chung tay cùng Việt Nam giảm nhẹ thiệt hại. Tháng 6-2001, Đối tác giảm nhẹ thiên tai đã được thành lập với mong muốn góp phần giúp Việt Nam xóa đói giảm nghèo; hỗ trợ giảm nhẹ thiên tai (bao gồm những hoạt động ứng phó với bão, lũ, lụt và hạn hán); khôi phục những thiệt hại về hạ tầng kinh tế - xã hội do thiên tai gây ra; đầu tư trung và dài hạn nhằm giảm thiệt hại trong tương lai. Đồng thời, quản lý bền vững nguồn tài nguyên thiên nhiên, bao gồm đối với hệ thống lưu vực sông, đất ngập mặn, ven biển.

Sự chung tay của cộng đồng sẽ góp phần giảm nhẹ những thiệt hại mà thiên tai gây ra. (Ảnh chụp tháng 8-2008 tại A Lù, Bát Xát, Lào Cai)

Theo ông Trần Quang Hoài, Phó cục trưởng Cục quản lý đê điều và Phòng, chống lụt bão - Giám đốc Đối tác giảm nhẹ thiên tai: Thay vì chỉ chú trọng tới đối phó với thiên tai như trước đây, các nhà tài trợ, tổ chức quốc tế, tổ chức phi chính phủ quan tâm nhiều tới vấn đề giảm rủi ro thiên tai. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn được giao trọng trách lãnh đạo và quản lý Đối tác giảm nhẹ thiên tai. Giai đoạn đầu (tiến hành trong các năm 2002-2003), Đối tác đã huy động các nguồn lực để triển khai 21 dự án tại 7 tỉnh miền Trung như: Bảo vệ ven bờ cửa sông Lý Hòa, khôi phục tuyến đê ven biển Nhật Lệ, cung cấp trang thiết bị cứu trợ, cứu nạn trong mùa lũ (tại tỉnh Quảng Bình), giảm nhẹ rủi ro về thủy tai cho các vùng trũng của huyện Hải Lăng (tỉnh Quảng Trị), nâng cấp và mở rộng hồ chứa Phú Lộc, huyện Duy Xuyên (tỉnh Quảng Nam), tái định cư cho các hộ dân sống trong vùng chịu ảnh hưởng của lũ dọc sông An Lão (tại hai huyện An Lão và Hòa An, tỉnh Bình Định), Dự án giảm nhẹ thủy tai ở quận Ngũ Hành Sơn (Đà Nẵng)...

Giai đoạn 1 của dự án Đối tác giảm nhẹ thiên tai được đánh giá là có hiệu quả, thu hút sự quan tâm của các nhà tài trợ. Tuy nhiên, giai đoạn này mới chỉ hạn chế trong phạm vi 7 tỉnh miền Trung, trong khi đó, thiên tai xảy ra trên phạm vi cả nước. Chính phủ Việt Nam, các nhà tài trợ thống nhất nhân rộng kết quả của dự án ra phạm vi cả nước với quy mô và phạm vi lớn hơn. Đối tác giảm nhẹ thiên tai (giai đoạn hai) tiếp tục triển khai hoạt động từ tháng 7-2007 đến hết tháng 6-2009.

Đã nảy sinh “cái khó”!

Mới đây, Ban chỉ đạo Đối tác giảm nhẹ thiên tai đã tiến hành cuộc họp đánh giá hoạt động giai đoạn 2 (từ tháng 7-2006 đến tháng 6-2009). Ông Nguyễn Thành Phương, quản lý dự án của Đối tác giảm nhẹ thiên tai cho biết: Tính đến ngày 30-6-2009, các nhà tài trợ đã đóng góp được 646.012USD. Trong đó, Đại sứ quán Lúc-xăm-bua hỗ trợ gần 185.000USD, Đại sứ quán Vương quốc Hà Lan là 145.000USD, Cơ quan Viện trợ phát triển Ô-xtrây-li-a 102.045USD, Chương trình phát triển Liên hợp quốc (UNDP) và Cơ quan hợp tác phát triển quốc tế Thụy Sĩ (SIDA) mỗi bên 135.000USD. Đến hết tháng 6-2009, số hỗ trợ đã giải ngân đạt hơn 74% so với kế hoạch.

Theo ông Cao Đức Phát, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn - Trưởng ban chỉ đạo Phòng, chống lụt bão Trung ương: Đối tác giảm nhẹ thiên tai đã hỗ trợ đắc lực cho Ban chỉ đạo Phòng, chống lụt bão Trung ương. Trong giai đoạn này, Đối tác giảm nhẹ thiên tai giữ vai trò là cầu nối giữa Chính phủ Việt Nam, các nhà tài trợ và các tổ chức phi chính phủ trong việc chia sẻ thông tin, tăng cường đối thoại về chính sách, điều phối nguồn viện trợ quốc tế trong lĩnh vực giảm nhẹ thiên tai. Chúng tôi hoàn toàn ủng hộ việc Đối tác tiếp tục triển khai giai đoạn 3 và hy vọng sẽ điều phối thành công các hỗ trợ quốc tế cho Việt Nam trong lĩnh vực quản lý thiên tai, giúp cho Ban chỉ đạo Phòng, chống lụt bão Trung ương chia sẻ thông tin, đối thoại chính sách và triển khai thành công Chiến lược quốc gia về phòng, chống và giảm nhẹ thiên tai đến năm 2020.

Tuy nhiên, theo chúng tôi, trong một thời gian dài hoạt động mà hiện chỉ có 6 nhà tài trợ là… hơi ít! Theo cam kết, số tiền tài trợ sẽ là 713.500USD, nhưng “thực thu” chỉ được hơn 646.012USD, đến nay vẫn còn 67.488USD chưa nhận được. Nhiều khó khăn với Đối tác trong quá trình hoạt động như: Không phân định rõ vai trò của Đối tác, sự khác biệt về mong muốn của các bên tham gia, Ban thư ký của Đối tác còn yếu và thiếu, tỉ lệ nhân viên nghỉ việc cao, không có khung đánh giá giám sát rõ ràng... Một thách thức không nhỏ nữa, trong cuộc họp vừa qua, đại diện Chương trình Đối tác giảm nhẹ thiên tai của Đại sứ quán Vương quốc Hà Lan tại Hà Nội tuyên bố: “Sẽ không tham gia hỗ trợ Đối tác giảm nhẹ thiên tai nữa, tự Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phải xác định nguồn vốn”. Vị đại diện này còn thẳng thắn nêu ý kiến: “Từ năm 1999 đến nay, vẫn còn nhiều điểm mà Đối tác chưa làm được hoặc làm chưa tốt. Chẳng hạn như việc điều phối mối liên kết với các chương trình, dự án liên quan, hoạt động của Đối tác lồng ghép với các hoạt động của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chưa rõ ràng”.

Bài toán đặt ra lúc này là, Đối tác giảm nhẹ thiên tai cần phải “tự hoàn thiện”, nâng cao hiệu quả hoạt động để việc chung tay giảm nhẹ rủi ro thiên tai thực sự hữu ích, đáp ứng sự kỳ vọng của các nhà tài trợ.

Bài và ảnh: LÊ THIẾT HÙNG