Đào tạo cái gì? Đào tạo như thế nào? Xã hội cần gì? Đang là những câu hỏi “nóng” mà nhiều nhà quản lý, giáo dục không chỉ ở Việt Nam mà trên thế giới đều quan tâm. Hiện nay cả nước có 154 trường đại học, cao đẳng đã thành lập Trung tâm hoặc Bộ phận hướng nghiệp và tư vấn việc làm cho học sinh, sinh viên (HSSV). Tên gọi có thể khác nhau, nhưng nhiệm vụ thì cùng mục đích  là cây cầu nối 3 nhà: “Nhà trường (nơi đào tạo), nhà doanh nghiệp (cơ quan tuyển dụng, tài trợ học bổng) và nhà tìm việc.

Các sinh viên tham gia trong một ngày hội tư vấn việc làm. Ảnh internet

Các Trung tâm ra đời trong điều kiện hiện nay là thực hiện đúng tinh thần chỉ đạo tại Quyết định số 68/2008/QĐ-BGD ĐT ngày 9-12-2008 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về “Công tác hướng nghiệp, tư vấn việc làm trong các cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng và trung cấp chuyên nghiệp”.

Kết quả khảo sát của Ngân hàng thế giới, tại Việt Nam có khoảng 60% lao động trẻ tốt nghiệp từ các trường dạy nghề và trường cao đẳng cần phải được đào tạo lại ngay sau khi tuyển dụng. Một số doanh nghiệp phần mềm cần đào tạo lại ít nhất một năm cho khoảng 80%-90% sinh viên tốt nghiệp vừa được tuyển dụng. Đơn cử trường hợp tuyển dụng của tập đoàn Inter. Giám đốc kỹ thuật Michael Lương cho biết: năm 2007, tập đoàn này sử dụng bài Test đối với 2000 sinh viên năm cuối tại 5 trường đại học lớn ở Thành phố Hồ Chí Minh, kết quả chỉ có 90 em (4,5%) đáp ứng trên 60% yêu cầu theo quy định tuyển dụng. Chúng tôi cần ở sinh viên kỹ năng thực hành, tính sáng tạo, khả năng giao tiếp, khả năng làm việc linh hoạt độc lập, hoặc theo nhóm chứ không chỉ những kiến thức lý thuyết.

Một nghiên cứu của Wikipedia: Người thành đạt chỉ có 25% là do kiến thức chuyên môn, 75% còn lại được quyết định bởi những kỹ năng mềm (soft skills): nói, nghe, ghi chép, giao tiếp, thuyết phục, tập trung ý tưởng, kỹ năng văn phòng…) mà họ được trang bị. Số liệu của ông Vũ Hữu Kiên, giảng viên cao cấp của Tổ chức Lao động quốc tế ILO, thì cho biết, có “30% số người lao động bị đuổi việc vì chuyên môn kém, 70% vì thái độ không tốt”. Tại sao? Ông Kiên cho rằng: “Ra thương trường, anh tốt, anh niềm nở thì người ta mới hỏi anh có cái gì để người ta mua chứ. Anh không tốt, không niềm nở thì kiến thức chuyên môn của anh cũng bằng thừa”.

Hiện nay, các trường đại học khu vực Đông Nam Á rất quan tâm đến tư vấn và hỗ trợ việc làm cho sinh viên. Họ có biên chế cứng cho bộ phận này và còn có hàng chục câu lạc bộ cấp trường và cấp khoa.

Ở nước ta, cũng đã có một số trường đại học làm tốt công tác hướng nghiệp và tư vấn việc làm cho HSSV. Chẳng hạn như Trung tâm Hỗ trợ sinh viên và Quan hệ Doanh nghiệp thuộc Trường đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh. Năm học 2008-2009, Trung tâm này đã giới thiệu cho 3.878 lượt sinh viên tham gia làm thêm, 3.000 sinh viên tham dự  các vị trí của 410 nhà tuyển dụng, tổ chức 7 chương trình giao lưu hướng nghiệp và tuyển dụng, 2 Hội chợ việc làm,  nhận được 11,5 tỉ đồng tài trợ từ  các nhà doanh nghiệp (hơn 2,3 tỉ đồng dành cho học bổng, 9,2 tỉ đồng để mua sắm trang thiết bị, máy móc). Trường cao đẳng Tài chính Quản trị kinh doanh nhận được cam kết của hơn 123 doanh nghiệp nhận sinh viên về thực tập…

Phó thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân nhiều lần đã nói: Bế giảng khóa học, trao bằng tốt nghiệp, chưa phải kết thúc một quá trình đào tạo hoàn chỉnh. Sinh viên tốt nghiệp, tìm được việc làm, làm việc tốt, đấy mới gọi là một quá trình đào tạo hoàn chỉnh. Chính các trung tâm hỗ trợ và tư vấn việc làm là cầu nối để (sản phẩm qua đào tạo) của nhà trường gắn kết được với nhà tuyển dụng doanh nghiệp.

Rõ ràng, các trung tâm là nơi để sinh viên được trao đổi, được giải đáp, được học hỏi, được làm quen, được tạo điều kiện để họ thể hiện khả năng các hoạt động và sở thích của mình; họ được trang bị các kỹ năng phần mềm, cái mà giáo dục đại học truyền thống trong thời gian dài chúng ta chưa có nhiều quan tâm và chú trọng. Nói đúng hơn, đào tạo của chúng ta đang thiếu kỹ năng mềm, chúng ta chưa quan tâm đến kỹ năng mềm, trong khi nhà tuyển dụng lại cần và quan tâm đến nó.

Tuy nhiên, hiện chỉ một số ít trường như Đại học Nông Lâm TP Hồ Chí Minh chi kinh phí hoạt động trung tâm 400 triệu đồng/năm. Còn nhiều trường chưa thực sự coi trung tâm là loại hình hoạt động công ích, không nhằm mục đích lợi nhuận, chưa cho biên chế chuyên trách, nên hoạt động gặp nhiều khó khăn. Với các trường cao đẳng và trung cấp chuyên nghiệp thì lại càng khó hơn. Các doanh nghiệp lớn thường chỉ có chương trình tài trợ học bổng dành cho sinh viên đại học, hầu như không có chương trình học bổng cho sinh viên các trường cao đẳng, trung cấp. 

Thạc sĩ  ĐẬU THẾ TỤNG (*) Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ sinh viên và Quan hệ Doanh nghiệp, Trường cao đẳng Tài chính-Quản trị kinh doanh