Đợt rét lịch sử chưa qua nhưng những hậu quả về sản xuất nông nghiệp ở tỉnh Lai Châu là nghiêm trọng, nhất là với đàn trâu, bò. Tính đến chiều ngày 19-2, toàn tỉnh đã mất 2.259 con trâu, bò do thời tiết giá rét, những huyện mất nhiều là Tam Đường 634 con, Than Uyên 620 con, Phong Thổ 560 con. Nhiệt độ thấp không phải là chuyện xa lạ với đồng bào miền núi cao như Lai Châu nhưng vụ rét năm nay thì bà con chỉ còn biết ngậm ngùi nhìn đàn trâu, bò mất dần.

Bó tay nhìn trâu, bò ra đi!

Tỉnh Lai Châu có đàn gia súc vào loại ít nhất trong số các tỉnh miền núi phía bắc (khoảng 100.000 con) nhưng giờ đây ngoài số đã chết, số trâu, bò ốm yếu, kiệt sức và sẽ chết sau rét đang khiến cho người dân lao đao. Đi dọc quốc lộ 4D từ Lào Cai qua đèo Hoàng Liên Sơn sang Lai Châu, chúng tôi bắt gặp rất nhiều hàng quán bán thịt trâu, bò chết được mổ ngay tại chỗ. Trong mù mịt băng giá, sương khói của núi rừng chen lẫn màu xám xịt của da trâu, màu vàng nghệ của da bò, màu đỏ tươi của từng tảng thịt được cắt ra bởi những đôi bàn tay vẫn còn run rẩy vì nuối tiếc. Tiếp hành trình đó chúng tôi theo đường Hữu Nghị 12 sang tỉnh Điện Biên, hai bên đường mọc lên vô số điểm bán thịt trâu, bò chết. Dọc bờ sông Nậm Na, sông Đà, thịt trâu, bò được xả tràn lan, máu đỏ loang từng đoạn sông.

Trong giá rét, những con trâu được về gần người song vẫn ở ngoài trời vì không có chuồng trại

Với bà con dân tộc thiểu số ở vùng cao, con trâu, con bò, con ngựa có rất nhiều ý nghĩa quan trọng. Chúng là công cụ cày bừa ruộng nương, phương tiện vận chuyển kéo, thồ hàng hóa, thực phẩm, củi gỗ, là tài sản quy ước đẳng cấp của gia đình, dòng họ. Nó còn là người bạn gắn bó bên cạnh con người trên mỗi nẻo đường dốc núi cheo leo, trong rừng già hoang vắng hay trên mỗi triền ruộng bậc thang khúc khuỷu. Chẳng thế mà ở Lai Châu có chuyện “dở khóc dở cười” xảy ra trong những ngày buốt giá. Đó là chuyện của gia đình Vàng Văn Cừu ở bản Tả Sin Chải, xã San Thàng, thị xã Lai Châu. Thấy trời rét anh Cừu cẩn thận nhốt trâu lại, nhường cả chăn ấm cho trâu và để chắc ăn anh còn đốt lửa sưởi ấm cho trâu. Nào ngờ đâu lửa bén vào chăn thui ngay một đùi trâu. Thế là anh đành cay đắng làm thịt trâu dù nó không chết rét.

Một con trâu, bò khoẻ có giá bán trung bình 5-7 triệu đồng, nhưng ở đây đi từ trong thôn, bản ra quốc lộ đâu đâu cũng bán thịt trâu, bò rẻ tới không ngờ, chỉ với vài trăm nghìn đồng bạn có thể có cả “đầu cơ nghiệp” đã chết.

Phải thoát khỏi tình trạng bị động

Hơn một tháng rét đậm rét hại, người nông dân tỉnh Lai Châu cũng như nhiều địa phương khác mất trâu, bò với quá nhiều bị động. Bị động về dự báo chính xác thời tiết, bị động về kế hoạch cụ thể, chi tiết để phòng, chống rét cho cây trồng, vật nuôi, bị động trong khắc phục hậu quả… và đến bây giờ bị động và tự phát trong cả tiêu thụ thịt trâu, bò.

Ngay từ ngày 25-12 Chi cục Thú y tỉnh Lai Châu đã có công văn gửi tất cả các huyện, thị về việc tăng cường chống rét cho gia súc và đến 13-2 lại có tiếp một văn bản hướng dẫn các biện pháp phòng, chống rét cho gia súc. Nhưng trâu bò vẫn chết!

Theo ông Đào Ngọc Hưởng, Phó giám đốc Sở NN&PTNT cho biết, Sở đã ra nhiều văn bản hướng dẫn cách phòng, chống rét cho sản xuất và chăn nuôi đến các Chi cục Thú y, Chi cục Bảo vệ thực vật, Phòng Kinh tế các huyện thị. Đồng thời đã thành lập 2 đoàn cán bộ đi kiểm tra tình hình ảnh hưởng, thiệt hại do đợt rét đậm, rét hại gây ra để có những biện pháp hướng dẫn nhân dân khắc phục hậu quả của thời tiết. Một số huyện đã có Quyết định cử cán bộ liên ngành xuống từng xã, bản để trực tiếp hướng dẫn bà con ứng phó với giá rét. Cũng ngay trong cuộc họp chiều 19-2, Phó chủ tịch tỉnh Lai Châu, Nguyễn Đăng Đạo, đã khẳng định sẽ hỗ trợ mỗi hộ gia đình nghèo có trâu, bò ốm yếu 10kg gạo để cứu gia súc.

Tuy nhiên đến thời điểm này hầu hết các biện pháp, hướng giải quyết khắc phục khó khăn cho người dân mới chỉ dừng ở mức điều tra thống kê, chủ trương chỉ đạo, hướng dẫn kỹ thuật, tuyên truyền phổ biến kiến thức, vận động chứ chưa thấy có mấy sự hỗ trợ vật chất kịp thời và hiệu quả. Đó mới là những thứ bà con cần ngay trong hoàn cảnh này.

Vụ rét khắc nghiệt có thể sắp dừng lại nhưng trâu bò vẫn tiếp tục chết khi thời tiết ấm lên vì hậu quả của rét. Và đối với Lai Châu, tỉnh cực bắc sẽ còn phải đối phó với rét đậm, rét hại thường xuyên sau này. Chính quyền cần làm sao để bà con có thể sống chung với núi cao, mây mù và giá lạnh, ổn định sản xuất, đời sống.

Đó vẫn là câu hỏi lớn chưa được trả lời thấu đáo.

Bài và ảnh: TRỌNG HẢI