Giá cát xây dựng đang ngày một tăng cao, đã sinh ra đội quân “cát tặc” trên dọc tuyến sông Đồng Nai. Nạn hút cát lậu đã gây sạt lở các bờ sông làm mất ruộng đất. Người dân nhiều lần phản ánh lên công luận và chính quyền các cấp, các ngành thuộc UBND tỉnh Đồng Nai, nhưng tỉnh vẫn chưa có những biện pháp hữu hiệu để chấm dứt nạn hút cát lậu.

Nhiều hộ dân mất hàng nghìn mét vuông đất ruộng

Chúng tôi đến xã Long Tân, huyện Nhơn Trạch, tỉnh Đồng Nai-điểm nóng của việc khai thác cát lậu. Ông Thái Văn Quang, Phó chủ tịch UBND xã Long Tân rất bức xúc, cho biết, từ năm 2004, sau khi UBND tỉnh quyết định đình chỉ việc khai thác cát, thì UBND huyện Nhơn Trạch cũng đã chỉ đạo cho các địa phương tăng cường công tác tuần tra, kiểm soát và ngăn chặn nạn hút cát lậu. Thế nhưng, mỗi lần có chiến dịch thì các ghe chuyên đi hút cát rút về "hậu cứ”. Khi nghe ngóng thấy tình hình có vẻ êm, thì mọi việc lại tái diễn. Cho đến nay, tổng cộng có khoảng 70 ghe ở quanh vùng sông này hành nghề hút cát lậu, trong đó phần lớn không đăng ký để được cấp bảng số. Nông dân mất ruộng do khai thác cát đã trở nên phổ biến, nhiều gia đình rơi vào cảnh thiếu thốn vì còn quá ít đất sản xuất. Ban đêm, lực lượng "cát tặc" đi thành từng đoàn từ 5 đến 7 ghe, thậm chí vài chục chiếc. Một chiếc có thể hút được khoảng 10 khối cát trong vòng 20 phút. Chính vì vậy, có những thửa ruộng ban ngày chủ còn đứng chăm sóc thì chỉ sau một đêm nơi ấy biến mất, thay vào đó là dòng nước đã lấn sâu vào bên trong. Gia đình ông Phan Văn Tốt, ngụ tại xã Long Tân, huyện Nhơn Trạch, có tới 8 ha ruộng, nhưng vừa qua đã bị bọn cát tặc đến hút cát, làm cho 4 ha trôi theo hà bá. Trong số những người mất nhiều ruộng, ngoài ông Tốt, phải kể đến các hộ ông, bà: Nguyễn Thị Hương (4.000m2), Nguyễn Văn Đực (24.000m2), Nguyễn Thị Hường (7.000m2), Nguyễn Văn Tám (5.000m2)...

Tang vật của “cát tặc” trên sông Đồng Nai bị công an thu giữ

Mấy tháng gần đây, tình trạng hút cát trái phép đã diễn ra liên tục và công khai ở cù lao Ba Xê, thuộc phường Long Bình Tân, thành phố Biên Hòa. Cứ khoảng 7 giờ tối là có từ 3 đến 4 chiếc ghe có trọng tải 4-5m3 hoạt động cho đến khuya, nên lượng cát khai thác hằng đêm là không nhỏ. Khu vực hút cát là từ cầu Long Bình Tân qua cù lao Ba Xê, sau đó chủ ghe cho tập kết cát về bãi ở khu vực cầu Long Bình Tân. Khi thấy công an đường thủy đi tuần tra thì chủ ghe cho ghe chìm xuống nước. Sau khi công an đi, chủ ghe lại cho thợ lặn vớt ghe lên và tiếp tục khai thác. Tình trạng khai thác cát bừa bãi làm cù lao Ba Xê bị sạt lở quá nhiều. Trong khi Nhà nước đã đầu tư tiền của để xây dựng khu du lịch sinh thái rộng lớn ở đây, nếu để nạn khai thác cát lậu kéo dài, tình trạng sạt lở ngày càng nghiêm trọng, làm ảnh hưởng đến đời sống kinh tế xã hội của nhân dân ở khu vực này.

Việc hút cát lậu còn diễn ra tại nhiều nơi như xã Bình Hòa, huyện Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai; xã An Phú, huyện Củ Chi, tuyến sông Tắc, rạch Cây Quí, phường Long Phước, quận 9 (Thành phố Hồ Chí Minh)…

Hoạt động tinh vi, chống đối liều lĩnh

Để kịp thời phát hiện, ngăn chặn tình trạng hút cát lậu, đầu năm 2007, UBND xã Long Tân, huyện Nhơn Trạch đã trích ngân sách hơn 60 triệu đồng để đóng một chiếc ghe máy. Đồng thời, tuyên truyền cho nhân dân hiểu rõ việc hút cát lậu là trái pháp luật, vận động các gia đình làm nghề hút cát trong địa bàn xã chuyển sang làm nghề khác.

Trao đổi với chúng tôi, anh Trần Hoài Nam trưởng công an xã Long Tân cho biết, lực lượng khai thác cát lậu không chỉ trang bị các máy móc thiết bị mới mà còn hoạt động có tổ chức và rất liều lĩnh. Gần đây, trên sông Đồng Nai xuất hiện nhiều kiểu hút cát mới. Một ghe bầu thường được đi kèm với 2 sà lạp, loại giống sà lan nhưng có kích thước nhỏ, cỡ 1,8m x 2m. Trên mỗi sà lạp có trang bị một máy hút cát công suất lớn, chạy rất êm, chỉ trong vòng 30 phút là bơm hút đầy một ghe cát loại 10m³/ghe. Tính ra, một ghe hút cát mỗi đêm làm 3 chuyến thu được không dưới 2 triệu đồng. Khi gặp đoàn kiểm tra, nếu đi ít người, bọn chúng táo tợn dùng gậy chống lại. Chúng thường quẳng lại những gùi dây nhợ cho quấn vào chân vịt thuyền của đoàn kiểm tra, làm thuyền không hoạt động được. Trên các sà lạp chúng cấu tạo “lỗ lù” cho nước vào ở đáy, khi gặp đoàn kiểm tra chúng giật lỗ lù, chỉ 5 phút là ghe chìm xuống, khi đoàn kiểm tra đi chúng lại lặn xuống lôi lên tiếp tục hành nghề. Tháng 4-2007 vừa qua, lực lượng kiểm tra phát hiện hơn 40 ghe bầu loại 10 tấn tụ tập kết thành bè bơm hút cát trên sông Đồng Nai. Ghe của đoàn kiểm tra vừa áp sát mục tiêu thì những người trên ghe khai thác cát dùng cây tầm vông chống cự, rồi tháo chạy. Các chiến sĩ công an rút súng khống chế bắt được 8 ghe, 2 sà lạp nhưng những thanh niên trên ghe đã nhanh tay tháo lỗ lù đánh chìm ghe và nhảy xuống sông lặn mất. Làm các chiến sĩ ta bị ướt cả súng và điện thoại. Có lần lực lượng chức năng đang áp tải ghe của cát tặc, gặp xà lan, bọn chúng cho ghe lao thẳng vào, làm ghe vỡ tan tành, còn bọn chúng nhảy xuống sông lặn mất tăm.

Cần những biện pháp đồng bộ và triệt để

Từ đầu năm đến nay, công an xã Long Tân phối hợp vói công an huyện Nhơn Trạch và các ban, ngành chức năng trong xã và huyện bắt được 17 chiếc ghe hút cát lậu. Tuy nhiên, theo ông Trần Hoài Nam, trưởng công an xã Long Tân, cần phải có những biện pháp đồng bộ từ các cấp, các ngành trong toàn tỉnh thì mới có hy vọng chấm dứt được nạn hút cát lậu. Ngay như xã Long Tân, điểm nóng của việc hút cát lậu, nhưng tại xã hiện nay không có vựa cát cũng như không có người tham gia hút cát lậu. Cát tặc đều từ các địa phương khác đến từ huyện Long Thành, xã Phú Thịnh, Phú Hội huyện Nhơn Trạch và có cả từ quận 9 Thành phố Hồ Chí Minh… Lực lượng công an xã quá mỏng (chỉ có 6 người), phương tiện trang bị để săn đuổi cát tặc gần như không có gì.

Theo chúng tôi muốn giải quyết dứt điểm nạn hút cát lậu thì phải trị tận gốc. Trước hết cần bắt các chủ vựa cát phải cam kết không mua cát lậu, đồng thời có biện pháp kiểm tra nghiêm ngặt việc nhập cát của các vựa cát này, nếu có hiện tượng mua cát lậu thì có biện pháp chế tài nghiêm khắc, như xử phạt hành chính, rút giấy phép kinh doanh… Các địa phương dọc sông Đồng Nai và sông Sài Gòn cần thống nhất biện pháp giáo dục, chuyển đổi nghề nghiệp cho các gia đình làm nghề hút cát lậu và có những biệp pháp kiên quyết xử phạt như ở Long Tân. Tại những nơi trọng điểm của nạn hút cát lậu như xã Long Tân thì cần tăng cường lực lượng và có kinh phí để trang bị các xuồng máy cho các đơn vị làm nhiệm vụ, đồng thời có chế độ thưởng cho các cá nhân tập thể ngăn chặn kịp thời nạn cát tặc.

Bài và ảnh: Đoàn Hoài Trung