Cần một cơ chế đặc thù

Cách đất liền 15 hải lý, được Biển Đông bao bọc, nếu tính khoảng cách từ Móng Cái đến Cà Mau, Lý Sơn nằm chính giữa và từ đây đến các quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa, ra đường hàng hải quốc tế đều thuận lợi. Lý Sơn không chỉ là tiền đồn quan trọng về quốc phòng, an ninh, mà còn có vị trí xứng đáng trong phát triển kinh tế biển và du lịch...

Kết quả ban đầu

Kể từ ngày được Chính phủ quyết định là đơn vị hành chính cấp huyện đến nay, quân và dân Lý Sơn đã vượt qua những khó khăn, thử thách, tập trung phát triển kinh tế, xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh. Hiện nay Lý Sơn đang tập trung phát triển kinh tế theo hướng nông-ngư kết hợp, giá trị sản xuất hằng năm tăng bình quân hơn 11%. Trong sản xuất nông nghiệp, Lý Sơn vẫn duy trì và phát triển cây truyền thống là hành, tỏi, có trồng xen canh ngô, đậu, dưa hấu… tạo thêm thu nhập cho nông dân. Vụ đông xuân năm nay, chỉ tính riêng hành, tỏi đã cho thu nhập 80 tỉ đồng. Về lĩnh vực ngư nghiệp, hiện Lý Sơn có đội tàu khai thác cá hơn 400 chiếc, với tổng công suất trên 24.000 CV, sản lượng đánh bắt cá hằng năm tăng hơn 20%, riêng quý I năm nay khai thác đạt 5.000 tấn, tăng 38% so với cùng kỳ. Ngư dân Lý Sơn đánh bắt xa bờ đã được trang bị máy bộ đàm ICOM. Cơ sở hạ tầng phục vụ nghề biển đã và đang được triển khai xây dựng như: Đê chắn sóng, âu tàu thuyền tránh, trú bão… Du lịch, dịch vụ, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp tuy đang còn ở dạng tiềm năng, song bước đầu đã có những đóng góp vào tốc độ phát triển chung của huyện. Kinh tế khởi sắc đã góp phần thúc đẩy văn hóa, xã hội phát triển, đến nay đã cơ bản xóa được hộ đói, giảm hộ nghèo xuống còn 27%, 100% hộ dân được nghe đài và xem truyền hình, 100% trẻ em trong độ tuổi đều được đi học. Các chính sách hậu phương, quân đội, chăm sóc người có công được xã hội quan tâm. Việc phối hợp giữa các lực lượng trên đảo và trên biển có hiệu quả, ngăn chặn sự xâm nhập của tàu thuyền nước ngoài, giữ vững chủ quyền biển đảo, tạo điều kiện thuận lợi cho ngư dân yên tâm sản xuất, góp phần bảo vệ vững chắc vùng biển đảo của Tổ quốc.

Những thế mạnh

Thu hoạch hành ở xã An Hải, huyện Lý Sơn. Ảnh: Nguyễn Đăng Lâm

Hiện nay, hành và tỏi của Lý Sơn đã được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp giấy chứng nhận nhãn hiệu hàng hóa. Đây là sự khẳng định thương hiệu để sản phẩm này có mặt rộng rãi trên thị trường trong và ngoài nước. Lý Sơn còn một thế mạnh khác, đó là nghề khai thác hải sản. Được bao bọc xung quanh là biển, nên quanh đảo có nhiều thủy hải sản quý hiếm; nhiều loại tôm cá ngon, nhiều loại cua mà các vùng biển khác không có như cua huỳnh đế, cua mặt trăng, cua xanh…; nhiều loại ốc có ruột là đặc sản, vỏ làm đồ trang sức mỹ nghệ quý như ốc cừ, ốc bàn tay, ốc tai tượng, ốc hoa, ốc đầu trâu…

Về mặt du lịch, Lý Sơn được ví là “đảo thần tiên”, với một hệ thống thắng cảnh và các di tích được công nhận di tích lịch sử, văn hóa cấp tỉnh và Quốc gia dày đặc, hầu như còn nguyên bản, bố trí rộng khắp, bao gồm: đình, chùa, dinh miếu, nhà thờ, lăng cổ kính với những đồ thờ, hoành phi, câu đối có từ mấy trăm năm trước đây. Trong đó phải kể đến các thắng cảnh đã được Nhà nước xếp hạng, cấp bằng di tích lịch sử văn hóa Quốc gia là: Chùa Hang (Thiên Khổng Thạch Tự), An Long Đình, Âm Linh Tự và Mộ lính đội Hoàng Sa… Hầu hết các thắng cảnh đều gắn liền với di tích lịch sử, văn hóa. Đặc biệt, ở Lý Sơn có 5 ngọn núi, thì có tới 4 ngọn là núi lửa đã tắt lâu năm, đó là các ngọn: Thới Lới, Giếng Tiền, Hòn Sỏi, Hòn Tai, tạo ra cảnh quan đặc biệt kỳ thú. Cùng với hệ thống di tích vật thể, ở Lý Sơn còn có cả kho tàng về các lễ hội truyền thống văn hóa phi vật thể, mà tiêu biểu nhất là Lễ khao lề thế lính Hoàng Sa, Lễ khao tế ở Âm Linh Tự… Biển Lý Sơn trong xanh, có hệ sinh thái, đặc biệt là các rạn san hô nhiều màu sắc, hình dáng, rất phù hợp cho phát triển du lịch lặn khám phá biển. Các nhà nghiên cứu đánh giá rằng, du lịch Lý Sơn như một viên ngọc quý hiếm, lắng đọng trong dòng chảy thời gian của nền văn hóa Sa Huỳnh-Chăm Pa xa xưa với nền văn hóa Việt gắn liền với quá trình dựng đảo và giữ đảo, cũng như khai thác, bảo vệ hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa… Một Lý Sơn cổ xưa, một Lý Sơn chứa đựng trên mình bao điều kỳ vĩ nhưng chưa được khám phá đầy đủ. Đây quả là một mảnh đất tốt để các nhà làm du lịch nghiên cứu, đầu tư, khai thác. Hy vọng không xa Lý Sơn sẽ là điểm đến lý tưởng của du khách trong và ngoài nước.

Kiến nghị

Trong buổi trao đổi mới đây với Bí thư Huyện ủy Lý Sơn, Trần Huy Thông, chúng tôi hiểu được nỗi trăn trở của người lãnh đạo cao nhất của huyện đảo này. Theo ông Thông, cái cần nhất của Lý Sơn hiện nay là có nguồn điện ổn định. Hiện nay, Lý Sơn đang phải dùng máy phát điện loại nhỏ, với chế độ ngày tắt, đêm sáng, và phân bổ cách nhật theo từng khu dân cư. Thiếu điện, cá của ngư dân đánh bắt được phải đưa vào tận Quảng Ngãi để tiêu thụ; hệ thống nhà hàng, khách sạn kém phát triển. Ông Thông nói một câu rất chí lý “chả lẽ khách du lịch đến Lý Sơn phải dùng quạt giấy thay quạt máy”. Với vị trí lý tưởng như hiện nay, Lý Sơn không chỉ có ưu thế về phát triển du lịch, mà còn có lợi thế rất lớn để trở thành một trung tâm dịch vụ, hậu cần nghề cá; trung tâm tìm kiếm cứu nạn của cả khu vực.

Bến neo đậu tàu thuyền Lý Sơn. Ảnh: Nguyễn Đăng Lâm

Để Lý Sơn trở thành tiền đồn vững chắc, phát triển đúng với tầm vóc chiến lược về quốc phòng, an ninh và kinh tế, cần có sự đầu tư thỏa đáng của các bộ, ngành và của Chính phủ. Tại đây phải có điện lưới Quốc gia, hoặc là một nhà máy nhiệt điện để làm “đầu tàu” kéo các ngành kinh tế khác. Cần phải sớm quy hoạch Lý Sơn thành một huyện đảo đa chức năng để khai thác hết tiềm năng, thế mạnh và mọi sự xây dựng tự phát, hoặc quy hoạch manh mún sẽ phá vỡ hệ thống các di tích lịch sử, đồng thời làm ảnh hưởng rất lớn đến môi trường sinh thái trên đất liền, cũng như trên biển. Chúng tôi đã có dịp quan sát và thấy rằng, các di tích ở Lý Sơn đang bị các công trình dân sinh lấn át rất nhiều. Hệ thống giao thông được xây dựng trước đây giờ trở nên quá tải, nhất là trong các khu dân cư chật chội, bức bách, mất vệ sinh…

Ngay từ bây giờ cần phải tính toán đến việc mở đường giao thông, quy hoạch giữ gìn những khu nhà cổ, sắp xếp lại các khu dân cư cho phù hợp với xu thế phát triển. Việc qui hoạch, xây dựng các âu thuyền, nhà máy chế biến hải sản, cảng cá, cảng giao thông du lịch, khu trung tâm tìm kiếm cứu nạn trên biển, hệ thống nhà hàng khách sạn, nghỉ dưỡng… tất cả đều phải được tính toán một cách khoa học, bài bản và khẩn trương. Nếu không, cứ như tình trạng hiện nay, không bao lâu nữa, nếu muốn xây dựng và phát triển, Lý Sơn sẽ đứng trước một bài toán rất khó về quy hoạch và kéo theo sự tốn kém, lãng phí cũng như những phức tạp về xã hội sẽ nảy sinh… Thiết nghĩ, việc này không riêng Lý Sơn, cũng không riêng Quảng Ngãi đủ sức giải quyết, mà cần có một cơ chế đặc thù với sự giúp đỡ của các bộ, ngành Trung ương và của Chính phủ.

ĐẶNG TRUNG HỘI