Vịnh Vân Phong được ví là vùng “biển vàng”, “thiên đường” du lịch với độ sâu trung bình từ 20m đến 30m, tương đối kín gió thuận lợi làm cảng nước sâu cho phép các tàu công-ten-nơ có trọng tải 200-300 nghìn tấn ra vào thuận lợi. Đây là lợi thế hiếm có không chỉ của tỉnh Khánh Hòa mà còn là của cả nước và khu vực. Các nhà khoa học nghiên cứu về phát triển kinh tế hàng hải, kinh tế du lịch trong nước và quốc tế đánh giá đây là vùng biển đẹp, giàu tiềm năng phát triển kinh tế cảng biển, dịch vụ-du lịch và nuôi trồng thủy sản. Năm 1995, Thủ tướng Võ Văn Kiệt trực tiếp khảo sát vịnh Vân Phong và quyết định chuyển nhà máy lọc dầu từ Vân Phong ra Dung Quất để bảo vệ môi trường, ưu tiên dành riêng cho du lịch. Ngày 11-3-2005, Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 51/2005/QĐ-TTg, phê duyệt quy hoạch Khu kinh tế vịnh Vân Phong đến năm 2020. Theo đó, Vân Phong là khu kinh tế tổng hợp, trong đó lấy cảng công-ten-nơ quốc tế giữ vai trò chủ đạo, kết hợp phát triển kinh tế tổng hợp đa ngành, đa lĩnh vực gồm du lịch, dịch vụ, công nghiệp, nuôi trồng hải sản và các ngành kinh tế khác. Khu kinh tế vịnh Vân Phong được chia thành 6 phân khu chức năng trong đó xây dựng cảng trung chuyển công-ten-nơ quốc tế, cảng tàu khách du lịch tại phía đông vũng Đầm Môn; khu trung tâm thương mại-tài chính tại trung tâm bán đảo Hòn Gốm…

Một góc vịnh Vân Phong (Khánh Hòa).

Sau khi Thủ tướng Chính phủ phê duyệt quy hoạch, Ban cán sự Đảng UBND tỉnh Khánh Hòa có công văn số 32-CV/BCS gửi Ban Thường vụ Tỉnh ủy xin chủ trương về vị trí dự án đầu tư xây dựng nhà máy thép liên hợp của tập đoàn POSCO (Hàn Quốc). Sau khi phân tích ưu điểm và nhược điểm của từng vị trí Ban cán sự Đảng UBND tỉnh chọn phương án 2 của vị trí 2 có địa điểm nằm tại trung tâm bán đảo Hòn Gốm với diện tích 969ha. Công văn nêu rõ nhược điểm của phương án này là: diện tích lấn biển khoảng 360ha (san lấp 50 triệu m3), không phù hợp với quy hoạch được duyệt: lấy 330ha của khu phi thuế quan, 205ha của cảng trung chuyển công-ten-nơ quốc tế Vân Phong của giai đoạn tiềm năng. Ngoài ra dự án còn lấy đi toàn bộ cảng khách du lịch, vị trí mới của Đồn biên phòng 358 và các khu du lịch sinh thái biển bãi Ông Hào, bãi Bài Nhài…

Kỹ sư Nguyễn Ngọc Trợ, Phó chủ tịch thường trực Hội khoa học kỹ thuật xây dựng Khánh Hòa cho rằng Khu kinh tế Vân Phong là khu kinh tế tổng hợp và làm cảng trung chuyển quốc tế, vừa làm du lịch, đây là thế mạnh của Khánh Hòa. Với chức năng tư vấn phản biện và giám định xã hội, Hội Khoa học kỹ thuật xây dựng đề nghị UBND tỉnh nên tổ chức một cuộc hội thảo, mời các chuyên gia, các nhà khoa học, các ngành có liên quan tham gia, nghiên cứu, đánh giá về tác động của môi trường. Qua đó tư vấn với UBND tỉnh xem xét và quyết định có đầu tư hay không đầu tư các nhà máy trên vào Khu kinh tế Vân Phong. Nếu tỉnh cho xây dựng thêm nhà máy cán thép và nhà máy điện than thì hằng ngày sẽ thải ra các chất độc hại, chưa kể một số chất thải gây hiệu ứng nhà kính và hàng tấn bụi than bay vào không khí. Khi Khu kinh tế vịnh Vân Phong phát triển sẽ có hàng chục nghìn người sống và làm việc, hậu quả về môi trường thật khó lường đối với sức khỏe con người.

Ông Phạm Văn Chi, nguyên chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa từng là người trực tiếp chỉ đạo xây dựng Khu kinh tế Vân Phong bức xúc nói: “Tôi thực sự ngạc nhiên khi UBND tỉnh đặt vấn đề đồng ý cho Tập đoàn POSCO đầu tư xây dựng khu luyện cán thép và nhà máy nhiệt điện than tại trung tâm Khu phi thuế quan với 969ha. Trong đó, hai nhà máy này chiếm một phần cảng tiềm năng, toàn bộ khu cảng du lịch quốc tế và lấp biển đến Hòn Ông giữa vũng Đầm Môn khoảng 360-400ha. Nhà máy luyện cán thép có công suất giai đoạn 1 là 8 triệu tấn/năm, giai đoạn 2 là 15 triệu tấn/năm. Nếu đi vào hoạt động, hai nhà máy này sẽ làm thay đổi lớn về mặt khí hậu, môi trường nước và sẽ hủy hoại toàn bộ ngành du lịch và nuôi trồng thủy sản ở khu vực này. Đây là một trong những vịnh đẹp nhất của nước ta, nếu bị ô nhiễm thì khách du lịch trong nước và quốc tế không dám đến tham quan, nghỉ mát. Nay tỉnh dành gần 1.000ha để làm nhà máy luyện cán thép là một quyết định sai lầm nghiêm trọng mà sau này muốn sửa chữa cũng không được. Nhìn tổng thể Khu kinh tế vịnh Vân Phong chúng ta dễ dàng nhận thấy sự bất hợp lý cách bố trí các nhà máy công nghiệp lớn. Hiện nhà máy đóng tàu Huyndai Vinashin đang gây ra ô nhiễm môi trường nghiêm trọng mà nhân dân và các phương tiện thông tin đại chúng đã từng lên tiếng”.

Với công suất 8 triệu tấn thép thì hàng năm số xỉ than thải ra sẽ lên đến hàng trăm nghìn tấn, số xỉ này sẽ tạo thành núi sau 5-10 năm nhà máy đi vào hoạt động. Điều đáng nói ở đây chính là phải hy sinh lấp đi 360ha mặt nước biển vũng Đầm Môn thuộc vịnh Vân Phong, với khối lượng san lấp lên đến 50 triệu mét khối. Vịnh Vân Phong có vẻ đẹp hiếm có, độ sâu lý tưởng để làm cảng nước sâu mà thiên nhiên đã ban tặng, vậy mà chúng ta lại lấp đi để làm nhà máy thép. Việc làm này chỉ có lợi cho nhà đầu tư nước ngoài mà không có lợi cho kinh tế-xã hội của tỉnh và đất nước. Đặc biệt là nó phá vỡ toàn bộ quy hoạch chung đã thông qua Chính phủ.

Cơ cấu kinh tế của tỉnh Khánh Hòa được xác định lấy du lịch-dịch vụ làm mũi nhọn, vì vậy tỉnh cần thận trọng, và có tầm nhìn xa từ 10 đến 20 năm, thậm chí là 50 năm sau để lựa chọn các dự án và các nhà đầu tư thích hợp. Với ưu thế về vị trí địa lý, là một trong những vịnh đẹp, nước sâu, Vân Phong cần được đầu tư phát triển đúng hướng và môi trường nên được ưu tiên hàng đầu. Tỉnh cần tổ chức các cuộc hội thảo để nghe ý kiến của các nhà khoa học, các chuyên gia về môi trường và các cơ quan chức năng đánh giá đầy đủ, chính xác về tác động môi trường.

HUY VÕ