Phú Yên là một trong những địa phương đầu tiên trong cả nước có sáng kiến xây dựng nhà rông làm nơi sinh hoạt văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số; đến nay đã xây dựng được 59 nhà. Đây là một chủ trương thể hiện chính sách đúng đắn của Đảng và Nhà nước ta trong việc chăm lo đời sống đồng bào, cũng như góp phần bảo tồn nền văn hóa dân tộc trên địa bàn.

Nhà rông (ảnh internet)

Việc xây dựng các nhà rông văn hóa được thực hiện theo phương châm “Nhà nước và nhân dân cùng làm”. Theo đó, mỗi nhà rông được Nhà nước hỗ trợ 30 triệu đồng và bà con trong từng buôn đóng góp công sức, vật liệu tại chỗ. Đồng Xuân là huyện đầu tiên hoàn thành xây dựng nhà rông văn hóa ở tất cả các khu dân cư; đã xây dựng được 19 nhà rông tại 14 khu dân cư.

Tuy nhiên, trong quá trình triển khai xây dựng nhà rông đã bộc lộ nhiều bất cập. Hầu hết nhà rông văn hóa do huyện làm chủ đầu tư mà không giao cho cấp xã nên kiến trúc không còn được bảo đảm như nhà rông truyền thống, cũng như tập quán của mỗi dân tộc, nhất là việc chọn hướng nhà và sử dụng vật liệu xây dựng. Bên cạnh đó, các chủ đầu tư hầu như khoán trắng cho các nhà thầu, xem nhẹ vai trò của cộng đồng người được hưởng lợi là bà con dân tộc trong buôn. Chính vì thế, khi bà con “phát hiện” ra nhà rông không đúng với tập quán, truyền thống, đã góp ý nhưng nhà thầu vẫn xây theo mẫu thiết kế có sẵn. Hệ quả là hàng loạt nhà rông na ná như nhau mọc lên; đó là những ngôi nhà rông với diện tích quá hẹp, chỉ từ 45 đến 70 mét vuông; mặt sàn cao, mái lợp tôn, lại quá thấp. Ở buôn Khăm (xã Krông Pa), bà con thậm chí còn phàn nàn: “Nhà rông cất để cho (tặng) chứ làm sao họp hành; mái tôn thấp lè tè, mùa mưa thì mát nhưng nói không ai nghe được, còn mùa nắng thì nóng như lửa, ai mà ngồi cho được”. Thực tế, nhiều nhà rông văn hóa ở Sông Hinh và Sơn Hòa sau khi nghiệm thu, chỉ đóng cửa im ỉm.

Việc xây dựng nhà rông đã không còn được bà con quan tâm nữa vì không ưng, mặc dù được Nhà nước hỗ trợ 30 triệu đồng-một khoản kinh phí tương đối lớn ở các vùng miền núi.

THẾ LẬP