* Nguồn máu cho điều trị, cấp cứu đang thiếu nghiêm trọng

Nhằm từng bước cung cấp máu và các sản phẩm máu có chất lượng và an toàn cho điều trị, dự phòng các thảm hoạ, có đủ máu dự trữ cho yêu cầu, quốc phòng-an ninh, năm 2001, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định phê duyệt Chương trình An toàn truyền máu (ATTM). Tuy nhiên, sau 5 năm, dịch vụ truyền máu ở Việt Nam vẫn đang gặp rất nhiều khó khăn.

Thanh niên tình nguyện Hà Nội hiến máu nhân đạo. (ảnh Vnn)

Phong trào Hiến máu nhân đạo ở Việt Nam chính thức được khởi động từ năm 1993. Trước đó, các bệnh viện phải tự lo máu nên bệnh viện nào cũng tổ chức thu gom, xét nghiệm sàng lọc. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo: "Chỉ có máu lấy từ người Hiến máu tình nguyện không lấy tiền mới bảo đảm có được chất lượng máu an toàn". Trong khi đó ở Việt Nam, nguồn nhận máu là những người cho máu chuyên nghiệp (cho máu lấy tiền). Thậm chí có người có tới 5, 6 thẻ cho máu tại 5, 6 bệnh viện khác nhau. Một số nơi lấy máu mà không thực hiện xét nghiệm sàng lọc.

Cũng theo khuyến cáo của WHO: Để bảo đảm an toàn truyền máu của mỗi quốc gia thì lượng máu thu gom được phải bằng 2% dân số của quốc gia đó. Nước ta có hơn 80 triệu dân thì lượng máu thu gom được phải trên 1,6 triệu đơn vị/năm. Trong khi đó, năm 2006, dù rất cố gắng (tỷ lệ người hiến máu tình nguyện không lấy tiền đã đạt tới 59%) nhưng cả nước cũng chỉ thu gom được 420.668 đơn vị, tương ứng với 0,52% dân số (khoảng 5,2 đơn vị/1.000 dân). Như vậy, xét về cả số lượng và tỷ lệ người hiến máu tình nguyện, chúng ta vẫn chưa đạt yêu cầu. Cả nước vẫn thiếu máu, nhưng thiếu nhiều nhất vẫn là những nơi còn khó khăn (điều kiện khám, chữa bệnh, giao thông, liên lạc), kể cả những nơi là căn cứ cách mạng của hai cuộc kháng chiến trước đây.

Theo PGS.TS Nguyễn Anh Trí, Viện trưởng Viện Huyết học và Truyền máu Trung ương, để đáp ứng nhu cầu cung cấp máu, hiện nay cả nước đang tiến hành xây dựng các Trung tâm Truyền máu khu vực tại Hà Nội, Huế, TP Hồ Chí Minh và Đà Nẵng, bao phủ trên 22 tỉnh, thành phố. Như vậy, cả nước vẫn còn 42 tỉnh, thành phố nữa vẫn còn duy trì việc thu gom máy theo kiểu tự cung, tự cấp (cả nước vẫn còn 82 cơ sở kiểu này). Các bệnh lây nhiễm qua đường truyền máu vẫn diễn biến hết sức phức tạp. Bên cạnh đó, đội ngũ cán bộ còn thiếu quá nhiều (khoảng 2.000 cán bộ). Trừ các Trung tâm truyền máu khu vực đang tiến hành xây dựng, còn lại các cơ sở khác thì trang, thiết bị vẫn trong tình trạng thiếu thốn và không đồng bộ.

Cũng theo PGS.TS Nguyễn Anh Trí, cho đến nay chúng ta vẫn chưa có hệ thống truyền máu thống nhất từ Trung ương xuống tỉnh và huyện. Thiếu các quy định, văn bản pháp quy về người cho máu. Chưa có thông tư hướng dẫn việc sử dụng kinh phí riêng của chương trình ATTM. Đặc biệt là nguồn hiến máu thiếu nghiêm trọng và các kỹ thuật sử dụng trong các cơ sở thu gom không thống nhất. Dù chương trình ATTM đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt nhưng đến nay vẫn được xem như là một chương trình nhỏ trong Bộ Y tế. Bởi vậy, hằng năm chỉ được cung cấp vài tỷ đồng, không đủ điều kiện triển khai các hoạt động (năm 2004: 2,5 tỷ; năm 2005: 3,5 tỷ; năm 2006: 4 tỷ; năm 2007: 4,5 tỷ).

Do vậy, hậu quả là phong trào Hiến máu nhân đạo không được thúc đẩy, chế phẩm máu không được sản xuất, tình trạng máy móc, thiết bị và hóa chất, sinh phẩm bị lãng phí. An toàn truyền máu về cả số lượng và chất lượng vẫn chưa được bảo đảm. Khó có đủ máu cho các bệnh viện để triển khai các kỹ thuật cao như chạy thận nhân tạo, ghép tủy, ghép gan hay ghép thận.

Thời gian qua, ngành y học đã ghi nhận một số kết quả của dịch vụ truyền máu. Phong trào vận động hiến máu nhân đạo bắt đầu phát triển, nhiều tỉnh tỷ lệ máu tình nguyện gần 100%. Tại một số địa phương, cấp tỉnh đã lấy máu sàng lọc, sản xuất chế phẩm máu và cung cấp cho cả huyện. Hơn 4.000 lượt bác sĩ, điều dưỡng lâm sàng đã được tập huấn nâng cao năng lực. Nhiều khoa truyền máu tỉnh cũng đã được nâng cao về năng lực chuyên môn. Nhưng do nhu cầu được cung cấp máu ngày càng tăng nên nước ta vẫn trong tình trạng thiếu nguồn máu nghiêm trọng. Bên cạnh đó là chất lượng máu vẫn không đồng đều.

Theo các chuyên gia y tế, ATTM là một chương trình rất đặc thù, bởi vậy cũng rất cần có những quy định đặc thù và được bảo đảm bởi những cơ chế đặc thù. Như vậy thì mới có thể thực hiện được những mục tiêu mà Chương trình đã đề ra. Hệ thống truyền máu quốc gia phải được tập trung và hiện đại trên cả 3 lĩnh vực: vận động hiến máu, tập trung Ngân hàng máu và sử dụng máu.

HÀ LINH