Từng bước kiểm soát, giảm thiểu tác động của ngập úng đô thị

Nước rút nhanh, điểm đen giảm 

Những năm gần đây, do biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan, mưa lớn bất thường diễn ra thường xuyên gây úng ngập, ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt, tài sản, đời sống của người dân tại nhiều địa phương, trong đó có Thủ đô Hà Nội. Tuy nhiên, với sự nỗ lực của chính quyền thành phố, Hà Nội đã từng bước kiểm soát và giảm tác động của ngập úng trên địa bàn.

Quay lại thời điểm cuối năm 2025, do ảnh hưởng hoàn lưu cơn bão số 10, số 11, trên địa bàn TP Hà Nội ghi nhận lượng mưa có nơi trên 500-600mm (vượt gần 200% năng lực thiết kế của hệ thống thoát nước). Số điểm ngập úng cục bộ lên đến hơn 200 điểm. Có điểm ngập sâu trên 50-70cm và kéo dài từ 3 đến 5 ngày như khu vực Miêu Nha, hầm chui Đại lộ Thăng Long... Khi đó, hệ thống thoát nước của thành phố đã tỏ ra “hụt hơi” trước những trận mưa có tính chất cực đoan, dị thường. 

Công trình bể ngầm khu vực chợ Hàng Da (giai đoạn thi công tháng 4-2026). Ảnh: CHUNG HOÀNG

Đánh giá nguyên nhân chủ yếu do hệ thống thoát nước chưa được thực hiện theo quy hoạch, Sở Xây dựng TP Hà Nội nhận định các công trình đầu mối, hồ điều hòa, kênh dẫn, trạm bơm còn thiếu, khớp nối hệ thống thoát nước chưa đồng bộ..., diện tích hồ điều hòa mới đạt khoảng 18,7% so với quy hoạch. Từ thực trạng đó, thành phố xác định úng ngập là một trong 5 điểm nghẽn cần giải quyết, đồng thời triển khai thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp, trong giai đoạn trước mắt triển khai 10 dự án đầu tư xây dựng công trình khẩn cấp (bao gồm 5 dự án về hệ thống và 5 dự án hồ điều hòa) để đưa vào vận hành trước mùa mưa năm 2026. 

Đến nay, sau 8 tháng năm 2026, qua theo dõi, đánh giá các trận mưa vừa qua, trong đó ghi nhận một số khu vực có lượng mưa trên 100mm, Sở Xây dựng TP Hà Nội đánh giá nhiều điểm ngập đã được kiểm soát tốt hơn, thời gian rút nước giảm, năng lực vận hành của hệ thống được cải thiện rõ hơn. 

Ví dụ với trận mưa chiều 10-7 tập trung tại khu vực Thanh Xuân (Hà Nội) với cường độ trên 50mm. Tại một số vị trí trũng thấp trên một số tuyến đường như Nguyễn Tuân, Vũ Trọng Phụng, Nguyễn Huy Tưởng, Quan Nhân... nước ngập trên mặt đường khoảng 15-20cm, sau mưa khoảng 15 phút nước rút hết.

Hay như trận mưa rạng sáng 25-7, trên địa bàn thành phố có mưa dông diện rộng. Lượng mưa đo được tại một số khu vực trong vòng 2 tiếng (từ thời điểm 4 giờ 30 phút đến 6 giờ 30 phút) có nơi đạt 127,4mm (xã Vĩnh Thanh); 115,4mm (phường Hai Bà Trưng)... Trong mưa xuất hiện khoảng 20 điểm ngập úng cục bộ với chiều sâu từ 10 đến 15cm và cơ bản nước rút hết sau khi mưa kết thúc khoảng 15-30 phút. Trong khi với những trận mưa có cường độ tương tự các năm trước đây, trên địa bàn thành phố có thể xuất hiện khoảng 70 điểm ngập úng, có điểm ngập từ 6 đến 10 tiếng, cá biệt có những nơi ngập 4-5 ngày.

Như vậy, nếu quan sát bức tranh hạ tầng thoát nước của Hà Nội bằng một góc nhìn đa chiều và đối chiếu với dữ liệu qua từng năm, có thể thấy những kết quả đáng tích cực như số điểm úng ngập đã giảm đáng kể, diện tích ngập được thu hẹp và thời gian tiêu thoát nước đã được rút ngắn.

Công trình bể ngầm khu vực chợ Hàng Da (giai đoạn thi công tháng 4-2026). Ảnh: CHUNG HOÀNG

Bài toán lớn cần kế hoạch dài hơi

Trong các nguyên nhân gây hiện tượng ngập úng, phải kể đến thực trạng lượng mưa lớn vượt xa công suất thiết kế. Theo tìm hiểu, quy hoạch hệ thống thoát nước khu vực nội đô Hà Nội phần lớn được thiết kế để ứng phó với các trận mưa có cường độ từ 310mm/48 giờ. Tuy nhiên, tác động của biến đổi khí hậu khiến mật độ các trận mưa đạt 100-150mm chỉ trong một vài tiếng xuất hiện ngày càng nhiều, gây áp lực lớn lên hệ thống thoát nước của thành phố. Vì vậy, Hà Nội cần có các phương án thoát nước với các trận mưa vượt thiết kế nhằm giảm thiệt hại và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Bên cạnh đó, tốc độ đô thị hóa nhanh kéo theo tình trạng “bê tông hóa” bề mặt. Đất tự nhiên có thể thấm, hút nước, vì vậy, việc thiếu những mảng xanh sẽ khiến khả năng trữ nước tại đô thị bị suy giảm, khi đó, nước mưa sẽ đổ dồn gần như toàn bộ vào hệ thống thu gom, gây quá tải cho hệ thống cống thoát nước. Do đó, theo các chuyên gia, bên cạnh hạ tầng cứng, cần đồng thời đẩy mạnh hạ tầng xanh và các giải pháp mềm. Hồ điều hòa là cần thiết nhưng chưa đủ. Thành phố cần tăng diện tích mặt thấm, công viên cây xanh, rừng trong đô thị, hành lang vành đai xanh và những không gian công cộng có thể trữ nước tạm thời khi mưa lớn.

Thời gian tới, theo Sở Xây dựng, thành phố cần tiếp tục đầu tư hoàn thiện hệ thống thoát nước theo quy hoạch. Tuy nhiên, do cần nguồn lực đầu tư lớn trên diện rộng, qua nhiều địa bàn và phải bảo đảm kết nối đồng bộ công tác quản lý vận hành hệ thống sau khi hoàn thành nên cần có thời gian để thực hiện. Cùng với các giải pháp trước mắt, những giải pháp trung hạn và dài hạn cũng sẽ được triển khai thực hiện trong thời gian tới. Trong đó, ưu tiên các công trình đầu mối, hồ điều hòa, trạm bơm, kênh dẫn, đặc biệt là trục tiêu thoát nước các tuyến sông.

Nhìn chung, chống ngập úng đô thị là nhiệm vụ dài hạn, đòi hỏi nguồn lực lớn với sự phối hợp liên ngành chặt chẽ. Những chuyển biến tích cực trong thời gian qua là cơ sở cho ngành xây dựng thành phố tiếp tục nỗ lực để giải bài toán ngập úng tại Hà Nội. 

Chống ngập không chỉ là câu chuyện của riêng chính quyền thành phố mà còn cần sự đồng hành từ phía mỗi người dân Thủ đô. Hành vi đổ nước thải, dầu mỡ chế biến xuống cống ngầm, hay vứt rác bừa bãi, quét rác xuống miệng hố ga... là một trong những nguyên nhân trực tiếp khiến khả năng thoát nước bị giảm sút. Vì vậy, nâng cao ý thức cộng đồng trong bảo vệ môi trường cũng là một cách góp phần giảm ngập úng đô thị.