Phóng viên Báo Quân đội nhân dân có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Văn Hưởng, Trưởng phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) về những điểm đáng chú ý trong diễn biến thời tiết năm 2026 cùng các khuyến nghị đối với công tác phòng, chống thiên tai.

Ông Nguyễn Văn Hưởng. Ảnh: TRẦN HÙNG 

Phóng viên: (PV): Thưa ông, hiện trạng ENSO đang diễn biến như thế nào và xu thế chuyển pha trong năm 2026 có gì đáng chú ý?

Ông Nguyễn Văn Hưởng: Trước tiên, cần hiểu ENSO là chữ viết tắt của các từ ghép El Nino Southern Oscillation, để chỉ cả hai hiện tượng El Nino và La Nina. Đây là sự biến đổi có tính chu kỳ không đều của gió và nhiệt độ bề mặt biển trên Đông Thái Bình Dương nhiệt đới, ảnh hưởng đến khí hậu hầu khắp miền nhiệt đới và cận nhiệt đới. Hiện tượng El Nino là một hiện tượng khí hậu xảy ra khi lớp nước biển bề mặt ở khu vực xích đạo Thái Bình Dương nóng lên dị thường, kéo dài từ 8 đến 12 tháng hoặc lâu hơn. Ngược lại, hiện tượng La Nina xảy ra khi lớp nước biển bề mặt ở khu vực xích đạo Thái Bình Dương lạnh đi dị thường. Những năm có hiện tượng El Nino hoạt động mạnh thì nắng nóng, khô hạn kéo dài, mùa mưa đến muộn. Lũ lụt ở mức xấp xỉ hoặc thấp hơn trung bình nhiều năm. Đồng thời bão và áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông ít hơn trung bình. 

Theo các kết quả theo dõi, phân tích mới nhất của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia, ENSO hiện đang ở trạng thái La Nina yếu. Từ tháng 6 đến tháng 8-2026, ENSO nhiều khả năng vẫn duy trì trạng thái trung tính nhưng có xu hướng nghiêng dần về pha nóng. Đến đầu mùa thu, xu thế trung tính nghiêng nóng sẽ rõ nét hơn và có khả năng tiến tới El Nino vào các tháng cuối năm 2026 hoặc đầu năm 2027. Khi ENSO dịch chuyển sang pha nóng sẽ làm thay đổi các hệ thống hoàn lưu khí quyển và đại dương.

Theo cảnh báo của Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO), nền nhiệt trung bình toàn cầu hiện vẫn đang duy trì ở mức cao kỷ lục và nhiều khả năng năm 2026 tiếp tục nằm trong nhóm những năm nóng nhất kể từ khi có số liệu quan trắc. Đối với nước ta, trong điều kiện ENSO nghiêng nóng kết hợp với tác động ngày càng rõ của biến đổi khí hậu, nắng nóng năm 2026 được dự báo xuất hiện sớm, kéo dài hơn và có cường độ cao hơn trung bình nhiều năm, thậm chí có thể gay gắt hơn năm 2025. Đây là điều các địa phương cần đặc biệt lưu ý để chủ động phương án ứng phó, nhất là trong các lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, cấp nước sinh hoạt và bảo đảm sức khỏe cộng đồng.

PV: Cụ thể, các đợt nắng nóng trong năm 2026 sẽ xuất hiện và mở rộng như thế nào trên phạm vi cả nước?

Ông Nguyễn Văn Hưởng: Theo dự báo hiện nay, từ tháng 3-2026, nắng nóng sẽ tiếp tục xảy ra trên diện rộng tại khu vực miền Đông Nam Bộ. Khu vực Tây Bắc Bộ có thể xuất hiện nắng nóng cục bộ. Sang tháng 4, nắng nóng có xu hướng gia tăng cả về cường độ và phạm vi, mở rộng sang Tây Nguyên và miền Tây Nam Bộ, đồng thời khu vực từ Thanh Hóa đến Huế bắt đầu xuất hiện các đợt nắng nóng đầu mùa. Từ cuối tháng 5-2026, nắng nóng sẽ lan rộng ra toàn khu vực Bắc Bộ và Trung Bộ, cường độ tăng mạnh và bước vào cao điểm trong các tháng 6 đến tháng 8. Đây là giai đoạn cần đặc biệt quan tâm đến nguy cơ thiếu nước sinh hoạt, cháy rừng và ảnh hưởng đến sức khỏe người dân.

Từ tháng 9-2026 trở đi, nắng nóng có xu hướng giảm dần, nhưng vẫn có thể xuất hiện các đợt nắng nóng muộn bất thường. Điều này cho thấy nắng nóng cực đoan hiện nay không còn là hiện tượng cá biệt, mà đang trở thành một đặc trưng ngày càng rõ trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu.

Cán bộ, chiến sĩ LLVT tỉnh Điện Biên cùng nhân dân khắc phục hậu quả thiên tai tại xã Mường Pồn, huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên (nay là xã Mường Pồn, tỉnh Điện Biên), tháng 8-2024. Ảnh: HỒNG SÁNG

PV: Đề nghị ông cho biết thêm về diễn biến mưa và nguy cơ thiên tai liên quan trong năm 2026?

Ông Nguyễn Văn Hưởng: Mùa mưa năm 2026 tại nước ta nhìn chung xấp xỉ trung bình nhiều năm, tuy nhiên sự phân bố mưa có thể cực đoan hơn. Cụ thể, mùa mưa tại Tây Nguyên có thể bắt đầu cuối tháng 4 đến đầu tháng 5; tại Nam Bộ vào nửa cuối tháng 5, còn Bắc Bộ khoảng tháng 5. Các đợt mưa lớn diện rộng ở Bắc Bộ có khả năng bắt đầu từ tháng 6, sau đó dịch dần xuống phía Nam và kết thúc khoảng tháng 11 tại các tỉnh Trung Bộ.

Điều đáng chú ý là mặc dù số đợt mưa lớn diện rộng có thể xấp xỉ hoặc thấp hơn trung bình, nhưng mưa lớn cục bộ với cường suất rất lớn trong thời gian ngắn có xu hướng gia tăng. Đây chính là nguyên nhân làm tăng nguy cơ lũ quét và sạt lở đất, đặc biệt tại khu vực miền núi Bắc Bộ và Trung Bộ, nhất là trong các tháng cao điểm mùa mưa.

Ngoài các hình thái thiên tai nêu trên, năm 2026 còn có một số hiện tượng đáng chú ý. Tại ven biển Đông Nam Bộ, dự kiến có 6 đợt triều cường cao vào các thời điểm: Từ ngày 1 đến 6-3; từ ngày 28-3 đến ngày 3-4; từ ngày 27-4 đến ngày 3-5; từ ngày 7 đến 13-10; từ ngày 4 đến 10-11 và từ ngày 4 đến 10-12. Trong đó, đợt triều cường tháng 11 và tháng 12 có khả năng khiến mực nước tại trạm Vũng Tàu vượt 4,3m, tiềm ẩn nguy cơ ngập tại các vùng trũng thấp. Ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, xâm nhập mặn trong mùa khô đầu năm 2026 được dự báo xấp xỉ trung bình nhiều năm và thấp hơn mùa cạn 2024-2025, cao điểm vào tháng 2 đến tháng 4, nhưng ít khả năng gây ảnh hưởng lớn trên diện rộng. Tuy vậy, trong giai đoạn tháng 4 đến tháng 7-2026, tình trạng khô hạn và thiếu nước cục bộ ngoài vùng cấp nước của các công trình thủy lợi vẫn có thể xảy ra tại một số địa phương như Gia Lai, Đắk Lắk, Lâm Đồng.

PV: Trước những dự báo thời tiết có nhiều yếu tố cực đoan và khó lường như vậy, ông có khuyến nghị gì đối với công tác phòng, chống thiên tai?

Ông Nguyễn Văn Hưởng: Trong điều kiện ENSO chuyển pha nghiêng nóng và có khả năng tiến tới El Nino, không chỉ nhiệt độ tăng mà các hiện tượng dông, lốc, sét, mưa đá và mưa lớn cục bộ cũng có xu hướng xuất hiện nhiều và mạnh hơn trung bình, đặc biệt trong các tháng chuyển mùa (tháng 3, tháng 5, tháng 9, tháng 10). Vì vậy, năm 2026 được nhận định là năm có mức độ rủi ro thiên tai cao hơn, với nhiều diễn biến khó lường. Điều quan trọng là các địa phương, ngành chức năng cần theo dõi sát các bản tin dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn, đồng thời chủ động xây dựng phương án phòng, chống thiên tai phù hợp với từng khu vực; đẩy mạnh công tác dự báo, cảnh báo sớm, cũng như chuẩn bị đầy đủ lực lượng, phương tiện sẵn sàng ứng phó khi thiên tai xảy ra. Chỉ khi chủ động từ sớm, từ xa thì chúng ta mới có thể giảm thiểu tối đa thiệt hại do thiên tai gây ra.

PV: Trân trọng cảm ơn ông!