400 người chết, mất tích do thiên tai mỗi năm

Theo Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng chống thiên tai (PCTT), trong 20 năm qua, các khu vực trên cả nước phải hứng chịu hầu hết các loại hình thiên tai (trừ sóng thần), gây tổn thất nặng nề về người, tài sản, cơ sở hạ tầng; tác động xấu đến môi trường sống, sản xuất kinh doanh của người dân. Số liệu thống kê cho thấy, thiên tai đang có xu thế gia tăng bất thường, với tần suất, cường độ ngày càng nhiều và nghiêm trọng; là mối lo không chỉ của Việt Nam mà của cả nhân loại.

Cụ thể: Năm 2016 có 10 cơn bão và 7 áp thấp nhiệt đới (ATNĐ) hoạt động trên khu vực biển Đông. Trong đó, có 5 cơn bão và 2 ATNĐ ảnh hưởng và gây thiệt hại đến nước ta, làm 3.434 ngôi nhà bị sập, cuốn trôi; 87.000 ngôi nhà bị tốc mái, hư hỏng; gần 5.000 ngôi nhà bị ngập nước... Tổng thiệt hại về kinh tế 11.628 tỷ đồng. Sang năm 2017, số lượng cơn bão và ATNĐ xuất hiện và hoạt động kỷ lục trên biển Đông (16 cơn bão và 4 ATNĐ). Trong đó, nghiêm trọng nhất là bão số 10, 12 đổ bộ vào khu vực Bắc và Nam Trung Bộ; bão số 16 đi qua quần đảo Trường Sa với sức gió trên cấp 11-12 giật cấp 13-15 (rủi ro thiên tai cấp độ 4). Riêng bão số 10 đã làm 6 người chết, 3.200 ngôi nhà bị sập, đổ; gần 200.000 ngôi nhà bị hư hỏng, tốc mái... thiệt hại về kinh tế khoảng 18.402 tỷ đồng. Trong khi đó, bão số 12 làm 123 người chết và mất tích; 3.550 ngôi nhà bị sập đổ; gần 300.000 ngôi nhà bị hư hỏng; 73.744 lồng bè nuôi thủy sản bị cuốn trôi... thiệt hại về kinh tế khoảng 22.679 tỷ đồng.

 
Tràn đê tại khu vực huyện Chương Mỹ, TP Hà Nội tháng 10-2017 gây ngập lụt nghiêm trọng. Ảnh: HOÀNG HẢI.

Bên cạnh những thiệt hại do bão gây ra, các thiên tai khác, như: Mưa lũ, lụt, ngập úng; lũ quét, sạt lở đất; sạt lở bờ sông, bờ biển; hạn hán, xâm nhập mặn; gió mạnh trên biển; rét đậm, rét hại; dông lốc; sét; nắng nóng... cũng gây thiệt hại không hề nhỏ về người và tài sản; ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất, đời sống của nhân dân. Số liệu thống kê của Ban Chỉ đạo Trung ương về PCTT cho thấy, trung bình mỗi năm thiên tai làm 400 người chết và mất tích, thiệt hại vật chất khoảng 1-1,5% GDP.

Tồn tại nhiều bất cập, hạn chế

Với sự vào cuộc quyết liệt, nỗ lực chung của toàn hệ thống chính trị từ Trung ương đến địa phương, trong những năm vừa qua, công tác phòng, chống thiên tai đã đạt được những thành tựu nổi bật, đã chủ động giảm thiểu thiệt hại với những trận thiên tai lớn. Song, công tác PCTT thực tiễn hiện nay cũng đang bộc lộ khá nhiều tồn tại, hạn chế.

Tại Hội nghị toàn quốc về PCTT ngày 29-3-2018, diễn ra tại Hà Nội, do Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc chủ trì, báo cáo của các bộ, ban, ngành địa phương thừa nhận: Khả năng chống chịu của cơ sở hạ tầng, năng lực ứng phó của lực lượng PCTT với một số tình huống thiên tai lớn còn bất cập, lúng túng. Huy động lực lượng đông đảo nhưng hiệu quả thấp, một số trường hợp còn dẫn đến sự lãng phí. Nhận thức và kỹ năng tự ứng phó với thiên tai của nhiều cấp chính quyền và người dân chưa đáp ứng yêu cầu. Sự tham gia phối hợp của một số cơ quan liên ngành, địa phương, thành viên Ban Chỉ đạo; thực thi, giám sát thi hành Luật PCTT còn nhiều hạn chế. Nhiều công trình, dự án làm gia tăng rủi ro thiên tai do không lồng ghép hoặc chưa quan tâm đến nội dung phòng, chống thiên tai...

Bên cạnh các nguyên nhân khách quan, theo Ban Chỉ đạo Trung ương về PCTT: “Còn không ít nguyên nhân chủ quan, như: Một số bộ phận chính quyền, người dân nhận thức về công tác PCTT còn hạn chế; tổ chức hoạt động của Ban Chỉ đạo Trung ương về PCTT còn nhiều bất cập; một số văn bản quy phạm pháp luật thiếu đồng bộ, chưa phù hợp thực tiễn, thiếu chính sách bền vững trước thiên tai...”.

Bộ Tài nguyên và Môi trường cũng thừa nhận: “Các bản tin dự báo, cảnh báo thiên tai khí tượng thủy văn chưa cụ thể, chi tiết, đặc biệt là dự báo định lượng về cường độ bão/ATNĐ, cường độ mưa lớn, lưu lượng nước đến hồ… phần nào đã gây bị động trong công tác phòng chống. Chưa dự báo được lũ quét, sạt lở đất và mới chỉ cảnh báo nguy cơ có khả năng xảy ra lũ quét tại một vùng hoặc khu vực rộng trước 3-6 giờ. Xác định cấp độ rủi ro thiên tai trong từng trường hợp cụ thể còn chưa thống nhất giữa Trung ương và địa phương...”.

Chủ động phòng chống theo phương châm “4 tại chỗ”

Tại Hội nghị toàn quốc về PCTT ngày 29-3-2018, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc nêu rõ: “Việt Nam là một trong 5 nước chịu ảnh hưởng lớn nhất bởi thiên tai, do vậy các cấp chính quyền từ Trung ương đến địa phương phải nhận thức rõ vấn đề này và luôn chủ động trong thực thi nhiệm vụ, đặc biệt là công tác "4 tại chỗ", khắc phục tư tưởng chủ quan”. Bên cạnh đó, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc yêu cầu các bộ, ban ngành tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách, pháp luật làm cơ sở huy động toàn xã hội tham gia tích cực vào công tác phòng chống thiên tai vì mục tiêu cao nhất là xây dựng một xã hội an toàn.

Nhấn mạnh đến định hướng trong thời gian tới, Thủ tướng đề nghị phải coi phòng chống thiên tai là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, của toàn dân, toàn xã hội, thực hiện phương châm nhà nước và nhân dân cùng làm, sử dụng hiệu quả nguồn lực của nhà nước, tổ chức, cá nhân trong phòng chống thiên tai.

Sư đoàn 324, Quân khu 4 gia cố đê ở xã Xuân Sơn, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa hồi tháng 10-2017. Ảnh: QĐND.

Thủ tướng yêu cầu quan tâm đến công tác phòng ngừa, khắc phục hậu quả “muốn giảm thiệt hại thì phải xác định vai trò của con người là trọng tâm”. Thực hiện các giải pháp tổng hợp, đồng bộ, theo hệ thống liên khu vực, liên vùng, liên ngành, đặc biệt là ứng dụng các thành tựu khoa học công nghệ kết hợp với việc kế thừa những kinh nghiệm truyền thống. Nội dung phòng chống thiên tai phải được đưa vào quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội của các ngành, địa phương để giảm thiểu rủi ro. Cùng với đó, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực này; kết hợp giải pháp công trình, phi công trình, khôi phục và nâng cấp trong thiên tai tốt hơn; thực thi các cam kết quốc tế và Việt Nam đối với lĩnh vực này.        

Cùng ngày 29-3-2018, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Nguyễn Xuân Cường cũng có bài viết chỉ ra 11 nhiệm vụ và giải pháp chính để phòng chống, chống thiên tai. Theo đó, cần kiện toàn tổ chức, phân công cụ thể thành viên Ban Chỉ đạo, Ban Chỉ huy PCTT&TKCN các cấp; xây dựng quy chế làm việc, triển khai thực hiện nghiêm túc, bài bản, chịu trách nhiệm về nhiệm vụ được phân công; có kiểm điểm đánh giá việc thực thi nhiệm vụ; tiếp tục nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo truyền tin thiên tai tới nhân dân; tăng mật độ hệ thống quan trắc tự động và thực hiện xã hội hóa; tăng cường hệ thống truyền tin về thiên tai tại cơ sở; xây dựng cơ chế đảm bảo sự tham gia của các nhà mạng viễn thông trong truyền tin thiên tai...

HOÀNG HẢI