Phóng viên (PV): Thưa ông, thực trạng NLĐ xin hưởng BHXH một lần hiện nay như thế nào và đâu là nguyên nhân?

Ông Lê Đình Quảng: Những năm gần đây, bình quân mỗi năm cả nước có khoảng 600.000 đến 700.000 NLĐ làm thủ tục hưởng BHXH một lần. Tình trạng này đặt ra những thách thức rất lớn đến hệ thống an sinh xã hội và việc thực hiện mục tiêu của Nghị quyết số 28 là “từng bước mở rộng vững chắc diện bao phủ” và “hướng tới mục tiêu BHXH toàn dân”. Không chỉ có vậy, còn tác động xấu tới việc bảo đảm quyền lợi và chính sách an sinh xã hội lâu dài cho NLĐ.

Nguyên nhân là do thu nhập thấp, đời sống NLĐ hiện nay còn quá khó khăn. Qua khảo sát của Viện Công nhân và Công đoàn năm 2018 cho thấy, hầu hết NLĐ có thu nhập vừa đủ hoặc phải hết sức tiết kiệm mới có thể đủ trang trải cuộc sống và chỉ khoảng 16% NLĐ làm việc có tích lũy. Chính vì vậy, không ít NLĐ đã lựa chọn hưởng BHXH một lần để có một khoản tiền trước mắt lo cho cuộc sống gia đình họ. Bên cạnh đó, hệ thống chính sách BHXH của nước ta hiện chưa hấp dẫn, chưa linh hoạt nên không thu hút được đông đảo NLĐ gắn bó lâu dài với BHXH. Theo quy định của pháp luật hiện hành, NLĐ muốn hưởng chế độ hưu trí phải có ít nhất 20 năm đóng BHXH và bảo đảm tuổi đời theo quy định; trong khi tuổi đời của số đông NLĐ khi nghỉ việc còn trẻ (nhiều người về nghỉ khi mới 35 tuổi). Họ không thể chờ đợi đóng đủ 20 năm để được hưởng chế độ hưu trí. Cộng thêm, trong thời gian qua, không ít cơ quan truyền thông, với mục đích vận động cho chính sách nâng tuổi nghỉ hưu nên đã thông tin không chính xác về khả năng “mất cân đối quỹ BHXH” làm cho NLĐ không yên tâm, vì vậy khi có cơ hội là muốn “hưởng trước cho chắc”.

PV: Việc “lĩnh lương” một lần có ảnh hưởng gì đến quyền lợi của NLĐ, thưa ông?

Ông Lê Đình Quảng: BHXH là một trong những chính sách, trụ cột quan trọng của hệ thống an sinh xã hội quốc gia. Việc NLĐ hưởng BHXH một lần có thể dẫn đến những thiệt thòi về quyền lợi trước mắt và lâu dài đối với NLĐ, cũng như tạo thêm gánh nặng cho xã hội. Khi nhận BHXH một lần, NLĐ sẽ mất đi cơ hội hưởng lương hưu, không có gì bảo đảm cuộc sống lúc tuổi già.

Hiện nay, theo quy định của pháp luật, tổng mức đóng bảo hiểm hưu trí là 22% mức tiền lương tháng, trong đó, NLĐ đóng 8% và người sử dụng lao động đóng 14%, có nghĩa là tổng mức đóng vào quỹ BHXH hằng năm bằng 2,64 tháng lương. Nếu hưởng BHXH một lần, NLĐ chỉ được thanh toán bằng hai tháng lương làm căn cứ đóng BHXH cho một năm tham gia BHXH. Như vậy, NLĐ mất đi 0,64 tháng lương mỗi năm. Nếu so sánh giữa việc hưởng lương hưu hằng tháng và việc lĩnh BHXH một lần cùng một khoảng thời gian đóng BHXH thì tổng lợi ích bằng tiền khi hưởng lương hưu hằng tháng sẽ cao hơn gấp nhiều lần. Ngoài ra, khi hưởng lương hưu hằng tháng, NLĐ còn được cấp thẻ BHYT, nếu bị ốm đau đã có Quỹ Khám chữa bệnh BHYT chi trả. Do đó, NLĐ cần cân nhắc khi quyết định hưởng BHXH một lần.

PV: Một số NLĐ cho rằng, sở dĩ họ muốn nhận BHXH một lần vì sợ rủi ro, trượt giá; thậm chí khi chết sẽ mất hết quyền lợi, cách nghĩ này có đúng không, thưa ông?

Ông Lê Đình Quảng: Cách suy nghĩ này thực sự không đúng. Bởi, hằng năm căn cứ vào tình hình phát triển kinh tế-xã hội, Nhà nước vẫn thực hiện tăng mức lương tối thiểu vùng, tăng mức lương cơ sở, rồi điều chỉnh lương hưu, trợ cấp BHXH, trợ cấp hằng tháng cho người thụ hưởng. Cùng với đó, Nhà nước có các biện pháp bảo toàn, tăng trưởng quỹ BHXH và điều này đã được pháp luật quy định. Hơn nữa, khi tham gia BHXH, tất cả NLĐ được hưởng các chế độ bảo hiểm theo quy định của pháp luật; ngay cả khi bảo lưu thời gian tham gia BHXH, nếu không may qua đời thì gia đình vẫn được hưởng trợ cấp mai táng bằng 10 tháng lương cơ sở, thân nhân được hưởng trợ cấp tuất hằng tháng (tối đa 4 người) đến khi trưởng thành (nếu là con) hoặc hưởng đến khi chết (nếu là vợ, chồng hoặc cha, mẹ đã hết tuổi lao động và không có thu nhập hoặc có thu nhập thấp hơn mức lương cơ sở)… Do đó, NLĐ cần cân nhắc kỹ khi lựa chọn hưởng BHXH một lần, đừng nên thấy lợi ích trước mắt mà làm mất đi sự bảo đảm an toàn về mặt thu nhập và an sinh xã hội khi tuổi già.

Để bảo đảm an sinh xã hội lâu dài theo quy định tại Hiến pháp, khắc phục những tồn tại của chính sách về hưởng BHXH một lần, tạo tính hấp dẫn để NLĐ chủ động tham gia và gắn bó lâu dài với hệ thống BHXH, Nhà nước cần hoàn thiện chính sách pháp luật, phát triển hệ thống chính sách BHXH “linh hoạt, đa dạng, đa tầng, hiện đại, hội nhập quốc tế; … kết hợp hài hòa các nguyên tắc đóng-hưởng; công bằng, bình đẳng; chia sẻ và bền vững”. Bên cạnh đó, các cấp, các ngành cần tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến, giải đáp chính sách, pháp luật về BHXH để thay đổi tâm lý muốn hưởng BHXH một lần của NLĐ. Ngành BHXH cần tiếp tục tăng cường cải cách quy trình, nghiệp vụ, tinh giản thủ tục hành chính… để tạo thuận lợi tốt nhất, giải quyết đúng, đủ, kịp thời các quyền lợi về BHXH đối với người tham gia.

PV: Trân trọng cảm ơn ông!

KIM DUNG (thực hiện)