Theo kết quả nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Công nhân và Công đoàn (Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam), hiện nay cả nước có tới 80% phụ nữ ở tuổi trên 35 làm việc trong các khu công nghiệp bị buộc phải nghỉ việc hoặc tự bỏ việc. Đây thực sự là vấn đề đáng quan ngại cho xã hội. Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng thất nghiệp ở lao động nữ từ sau tuổi 35 đến 45 được xác định như sau: Có tới 59,6% là do lương thấp không đủ sống; do áp lực công việc 39,1% và có tới 12,6% là do chủ sử dụng lao động buộc thôi việc hoặc đuổi việc. Ở lứa tuổi này, có tới 2/3 số chị em trở về làm công việc nội trợ gia đình, lao động tự do, 27% lao động nữ mở cửa hàng buôn bán nhỏ và hơn 13% lao động nữ quay trở lại làm nông nghiệp.
Đã có hơn 10 năm gắn bó với Khu công nghiệp Bắc Thăng Long, nhưng mới đây chị Nguyễn Thị Hương ở huyện Đan Phượng, TP Hà Nội cùng một số đồng nghiệp nữa bị chủ sử dụng lao động cho nghỉ việc với lý do thừa lao động. Chị Hương cho biết: "Bị công ty cho nghỉ việc khiến chúng tôi gặp không ít khó khăn trong cuộc sống. Chúng tôi mong muốn có việc làm để được đóng tiếp bảo hiểm xã hội, nhưng giờ đã ngoài 40 tuổi rồi thì không có doanh nghiệp nào nhận. Không có việc làm ổn định, đi bán hàng như hiện nay thì không có bảo hiểm khiến chúng tôi rất thiệt thòi".
Không ít lao động tại các khu công nghiệp bị cho thôi việc ở độ tuổi ngoài 35.
Không giống như chị Hương, chị Vũ Thị Nga, quê ở Thanh Hóa lại chủ động xin nghỉ. Chị Nga tâm sự: “Do công ty thường xuyên tăng ca, trong khi sức khỏe của tôi không đáp ứng yêu cầu của công việc nên tôi chủ động xin nghỉ việc”. Chị Nga cho biết thêm, trong số những lao động nữ sau khi nghỉ việc tại các khu công nghiệp như chị, người thì về làm nghề buôn bán nhỏ, người thì đi giúp việc gia đình hoặc trở về quê làm ruộng… chứ không có ai tiếp tục xin được việc làm khác tại khu công nghiệp vì tuổi đã cao, phía doanh nghiệp không tuyển dụng.
Đến một số khu công nghiệp có treo biển tuyển dụng công nhân nữ, chúng tôi nhận thấy tiêu chí họ đưa ra là chỉ nhận lao động từ 18 đến 30 tuổi. Như vậy, cơ hội cho những công nhân nữ có tuổi đời trên 35 hầu như không có. Về vấn đề này, ông Bùi Đức Thịnh, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần May Sông Hồng cho rằng, hiện nay, các công ty, nhà máy thường chỉ tuyển lao động tuổi từ 18 đến dưới 30, bởi độ tuổi này tiếp thu nhanh, dễ đào tạo, có thể chỉ sau một tuần đào tạo là có thể ngồi máy. Các công ty cũng có thể nhận những lao động khoảng 32-33 tuổi, nhưng đấy là những người đã biết nghề, còn nếu như chưa biết nghề thì hầu như không được nhận bởi không còn năng lực, không còn khả năng để đào tạo tay nghề.
Bà Nguyễn Thị Bích Vân, Phó giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm thành phố Cần Thơ đưa ra nhận xét, trong quá trình tiếp xúc với người lao động, hầu hết số lao động nữ vẫn rụt rè, không dám cạnh tranh với lao động nam. Để giúp lao động nữ vượt qua những rào cản này, trung tâm đã hỗ trợ kỹ năng làm hồ sơ, trả lời phỏng vấn, cách tạo dựng hình ảnh trước nhà tuyển dụng... Còn theo thống kê của Trung tâm Giới thiệu việc làm TP Hà Nội, số phụ nữ chuyển đổi nghề thành công sau khi thất nghiệp rất ít. Dù rất cố gắng, nhưng chị em vẫn không tìm được công việc thích hợp sau khi thất nghiệp. Để khắc phục, ngay từ đầu năm 2017, Trung tâm Giới thiệu việc làm TP Hà Nội đã chủ động kết hợp với một số doanh nghiệp, các trường đào tạo nghề đẩy mạnh công tác định hướng, đào tạo nghề, giới thiệu việc làm cho người lao động, đặc biệt là lao động nữ.
Trao đổi với chúng tôi, ông Vũ Quang Thọ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Công nhân và Công đoàn, cho biết: "Việc đào tạo lại, đào tạo mới cho những lao động trên 35 tuổi là rất khó khăn chứ không dễ như những người mới bước vào tuổi lao động. Bởi những người này đã qua một thời gian làm việc nên họ vẫn giữ thói quen theo nghề và tư duy theo cách làm cũ. Bên cạnh đó, thời gian đào tạo lại nghề cũng là vấn đề đặt ra. Nếu thời gian đào tạo kéo dài từ 3 đến 4 năm thì số lao động này khó có khả năng đáp ứng, dẫn đến chán nản bỏ học. Chính vì vậy, các cơ quan chức năng, các doanh nghiệp nên nghiên cứu rút ngắn thời gian đào tạo phù hợp với tính chất của mỗi công việc".
Mặc dù trong những năm qua, Chính phủ đã có nhiều chương trình trợ giúp cho lao động nữ ở nông thôn học nghề và tìm kiếm việc làm. Thế nhưng, sau một thời gian triển khai, các chương trình này đã bộc lộ hạn chế như: Đào tạo chưa phù hợp với nhu cầu, điều kiện của người học còn gặp khó khăn, một số mô hình không có đầu ra, chưa bao tiêu sản phẩm cho người lao động... Tuy nhiên, tại một số địa phương đã có những cách làm hay, mang lại hiệu quả, giúp người lao động thất nghiệp sau tuổi 35 tìm được việc làm mới.
Ông Nguyễn Văn Tuyển, Phó giám đốc Sở Lao động-Thương binh và Xã hội tỉnh Nam Định, cho biết: “Mặc dù bị các công ty, nhà máy cho nghỉ việc, nhưng một số lao động vẫn tiếp tục duy trì cuộc sống bằng nghề mà họ đã từng làm ở các doanh nghiệp như nghề may mặc…, nhưng cũng có những lao động không thể tiếp tục duy trì bằng những nghề đó nữa bởi họ không có vốn, không có điều kiện để mở cửa hàng. Chúng tôi khuyến khích các doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn, các cơ sở sản xuất kinh doanh nhỏ lẻ ở địa phương tiếp nhận số lao động nữ mất việc làm. Việc tiếp nhận này đã mang lại những hiệu quả nhất định, bởi những người lao động sau khi rời những nhà máy ở các khu công nghiệp thì họ có sẵn tay nghề, tác phong lao động tương đối đáp ứng yêu cầu của các doanh nghiệp vừa và nhỏ, chính vì vậy số lao động này được tiếp nhận vào làm việc ngay”.
Ông Tuyển cũng cho biết thêm, hiện trên địa bàn tỉnh Nam Định có 128 làng nghề, trong đó có 34 làng nghề truyền thống, Sở Lao động-Thương binh và Xã hội tỉnh Nam Định tuyên truyền, khuyến khích các doanh nghiệp ở làng nghề tiếp nhận số lao động nữ trên 35 tuổi mất việc làm. Hiện tại, ở các làng nghề trong tỉnh, số lao động làm việc ở đây chủ yếu là trên 35 tuổi chiếm tỷ lệ lớn. Chính vì vậy, tỉnh Nam Định đang có chủ trương đẩy mạnh phát triển làng nghề để giúp số lao động trên 35 tuổi có việc làm, thu nhập ổn định.
Có thể nói, hiện nay rất nhiều phụ nữ ở độ tuổi “trẻ đã qua, già chưa tới” vẫn đang loay hoay với câu hỏi làm việc gì sau khi bị cho thôi việc? Mong muốn được tiếp tục học nghề, có việc làm sau khi bị nghỉ việc tại các khu công nghiệp để có thể ổn định cuộc sống của họ là hoàn toàn chính đáng. Rất mong chính quyền các cấp, các ngành chức năng sớm có giải pháp quan tâm để nguyện vọng của họ sớm trở thành hiện thực.
Bài và ảnh: ĐỨC THỊNH