Theo số liệu quan trắc của Đài Khí tượng Thủy văn Bến Tre, những ngày qua, độ mặn đo được tại một số trạm ở mức cao. Cụ thể, trên sông Cửa Đại, tại Giao Hòa 3,3‰; trên sông Hàm Luông, tại Thủ Cửu 4,8‰, tại Phú Khánh 9,9‰; trên sông Cổ Chiên, tại Thành Thới B 4,5‰, tại Cẩm Sơn 5,5‰. Độ mặn 4‰ đã xâm nhập cách các cửa sông chính trong tỉnh 36-48km; độ mặn 1‰ cách khoảng 45-56km. Cấp độ rủi ro thiên tai do xâm nhập mặn hiện đang ở cấp độ 1. Ông Đặng Hoàng Lam, Phó giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn Bến Tre nhận định: “Độ mặn đo được xấp xỉ bằng với độ mặn ở thời điểm khô hạn ở mức đỉnh điểm năm 2015-2016. Điều này rất đáng lo ngại”.

Người dân chủ động theo dõi mặn để bảo vệ cây ăn trái. 

Hạn hán, xâm nhập mặn đến nay trở thành nỗi ám ảnh của các nhà vườn trồng cây ăn trái tại huyện Chợ Lách, vì xâm nhập mặn khủng khiếp diễn ra từ cuối năm 2015 kéo dài đến tháng 3-2016 gây thiệt hại rất lớn, nhiều cây trái bị chết do tưới nước nhiễm mặn. Khi đó, nước mặn 1‰ đã chiếm hết phạm vi toàn tỉnh. Xâm nhập mặn làm mất trắng 17.416ha lúa, 458ha hoa màu, 183ha cây giống, 5.240ha cây ăn trái, 1.783ha diện tích nuôi trồng thủy sản bị thiệt hại… Vì thế, việc đo độ mặn hằng ngày trước khi tưới nước cho vườn sầu riêng là kinh nghiệm “xương máu” đối với nhà vườn ở huyện Chợ Lách. Ông Lâm Hoàng Khải ở huyện Chợ Lách bộc bạch: “Nghe đài thông báo, trên sông Cổ Chiên thuộc xã Hưng Khánh Trung B, cách cửa sông khoảng 60km, độ mặn đã vượt mức 0,5‰, không thể sử dụng cho việc bơm tưới cây trồng, đặc biệt đối với các loại cây ăn quả nhạy cảm, như: Sầu riêng, bưởi, kể cả mai, hoa kiểng. Bởi vậy ngày nào tôi cũng kiểm tra độ mặn của nước, thấy an toàn mới dám tưới cho cây”.

Dù đã có sự chủ động trong công tác ứng phó, tuy nhiên, mặn xâm nhập sớm cũng gây nhiều khó khăn cho quá trình sản xuất của nông dân. Ví dụ, vụ lúa đông xuân này, toàn xã Phong Mỹ, huyện Giồng Trôm có 198ha đất gieo sạ với các giống lúa OC10, Nàng Hoa 9, OM7347; theo ông Nguyễn Ngọc Vũ, Phó chủ tịch UBND xã, hiện hệ thống đê bao của tiểu vùng đã khép kín, độ mặn được cập nhật để đóng, mở các cống lấy nước và thoát nước hợp lý. Khi độ mặn vượt qua ngưỡng hơn 1‰ phải đóng kín các cống, không để nước mặn xâm nhập vào cánh đồng lúa. Bởi ở độ mặn này, gây ảnh hưởng đến cây lúa. “Tuy nhiên, cây lúa còn hơn một tháng nữa mới thu hoạch, cần một lượng nước tưới tiêu hợp lý. Lo ngại nhất là độ mặn hơn 1‰ xuất hiện ở giai đoạn này. Các cống đóng lại, nông dân chỉ sử dụng nguồn nước hiện có trong kênh nội đồng. Trong khi đó, nắng nóng khô hạn, gió thổi mạnh nên lượng nước bốc hơi rất nhanh, không loại trừ thiếu nước ngọt để tưới cho cây lúa”, ông Nguyễn Ngọc Vũ bày tỏ lo lắng.

Để tình hình hạn, mặn không ảnh hưởng lớn đến đời sống và sản xuất của người dân, ngành chức năng từ tỉnh đến cơ sở đang thực hiện nhiều giải pháp nhằm chủ động phòng tránh. Theo đó, UBND tỉnh đã yêu cầu các đơn vị, địa phương khẩn trương thực hiện các biện pháp phòng, chống, ứng phó xâm nhập mặn mùa khô 2019. Theo ông Nguyễn Hữu Lập, Phó chủ tịch UBND tỉnh Bến Tre: Tỉnh kiên quyết không để người dân sản xuất ở những vùng có nguy cơ thiếu nước, có khả năng bị ảnh hưởng xâm nhập mặn và ngoài vùng quy hoạch; chỉ đạo sản xuất theo đúng lịch thời vụ.

Hiện nay, toàn tỉnh Bến Tre có 92 cống từ 1,5m trở lên và hàng nghìn cống nội đồng phục vụ ngăn mặn, trữ ngọt tại các vùng trồng trọt và điều tiết nước mặn tại vùng nuôi trồng thủy sản. Hệ thống đê bao dọc các sông, như: Sông Tiền, Ba Lai, Hàm Luông, Cổ Chiên... giúp việc ngăn mặn, trữ ngọt. Tất cả các cống đều được duy tu, bảo dưỡng thường xuyên và lên kế hoạch đóng, mở hợp lý để phục vụ sản xuất và sinh hoạt của người dân. Tuy nhiên, hệ thống thủy lợi trong tỉnh vẫn chưa hoàn chỉnh do đặc thù kênh rạch chằng chịt.

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bến Tre Bùi Văn Lâm cho biết: "Để công tác phòng, chống hạn, mặn đạt hiệu quả cao, tỉnh sẽ huy động mọi nguồn lực về vốn trong và ngoài nước để triển khai và hoàn thành các dự án thủy lợi trọng điểm, như: Dự án quản lý nước tỉnh Bến Tre, Dự án thủy lợi Bắc Bến Tre giai đoạn 1, Dự án Nam Bến Tre giai đoạn 1, Dự án cấp nước cho cư dân khu vực Cù lao Minh trong điều kiện biến đổi khí hậu, Dự án ngăn mặn khu vực cống Thủ Cửu... Dự kiến đến năm 2022, hệ thống thủy lợi của tỉnh Bến Tre sẽ hoàn chỉnh khép kín phục vụ việc ngăn mặn, trữ ngọt cho cả ba dải cù lao trong tỉnh, nhằm góp phần phục vụ nhu cầu sản xuất và sinh hoạt của người dân địa phương".  

THÚY AN