Ở xứ ta mấy năm qua có hiện tượng khá lạ là rất khoái lấy tuổi tác ra so đọ, lượng giá phẩm chất văn chương.
Các nhà văn có tuổi luôn xem kinh nghiệm như là một giá trị không thể chối cãi. Câu thường dùng là: các cây bút trẻ có ưu thế về vi tính, về ngoại ngữ, về nhiều phương tiện vân vân… nhưng ít trải nghiệm, ít kinh nghiệm sống nên văn chương chưa có chiều sâu, ít chất liệu thật từ cuộc sống. Nói chung, còn nông cạn và hời hợt…
Phát biểu hướng cả về các nhà văn 8X, thậm chí các nhà văn mà tuổi đời đã gần tứ thập. Mới lạ! Kỹ thuật nhiều quá, viết mù mịt quá, cố tình làm ra vẻ sâu sắc nhưng ở đó chẳng có lấy gì làm sâu thẳm cả.
Cánh nhà văn có tuổi thường chê lớp trẻ là văn còn non, chưa nhiều ưu tư về nỗi đời, viết dễ dãi quá, ham nổi tiếng nhanh quá, nên chắc chắn sẽ không tồn tại với thời gian.
Ôi, trẻ dại mà được như Rimbaud hay Vũ Trọng Phụng thì quý hóa xiết bao!
Có nhà nào tuổi sáu, bảy mươi dám lên tiếng chê bai với xoa đầu họ khi họ mới xuất hiện không nhỉ?
Ngược lại các nhà văn trẻ, nhất là các nhà thơ, lại luôn kiêu hãnh về tuổi trẻ của mình. Như thể đã là tuổi trẻ thì đảm bảo phẩm chất sáng tạo, làm mới hay cách tân gì gì đó ghê lắm. Có nhà thơ nọ, tuổi sắp tam thập rồi còn gì, đã trả lời phỏng vấn ngon lành đầy ngây ngô rằng: tôi là tác giả trẻ nhất được chọn vào thơ tuyển. Thơ tuyển được dịch ra ngoại ngữ in ở… Mỹ! Nghĩa là đầy giá trị. Hơn rất nhiều người dưới gầm trời này. Nhà thơ này đâu biết rằng đó chỉ là tuyển tập chọn rất hú họa, như thể trò chơi lô tô, bóc thăm vậy thôi. Có chi ghê gớm mà ưỡn ngực kia chứ! Một nhà thơ khác mới in tiểu thuyết đầu tay có cái giải địa phương dù là thành phố lớn cứ ngỡ văn ta là nhất thiên hạ. Vênh váo, vểnh mắt ngó trời ngay trong buổi nhận giải. Đến nỗi quý cô chú chấm cho chàng ta cái giải đó cũng ngượng. Còn trả lời báo chí thì ôi thôi miễn nói: cứ là một hai văn người thiên hạ là lỗi thời với lãng xẹt.
Họ hay chê thơ văn thế hệ già rằng lạc hậu, bảo thủ, loại văn chương đó đã bị nhập kho,… và gì gì khác nữa.
Ôi, già mà được như Dostoievski, như Chế Lan Viên thì đáng nghiêng mình biết dường nào! Có đám trẻ nào dám phát ngôn bừa trước mặt họ không?
Giá mà thế hệ trước rộng lượng hơn chút đỉnh, thế hệ con cháu khiêm tốn hơn chút ít thì văn đàn ta lành mạnh và thông thoáng biết bao. Đằng này, cánh “già” thì ngồi ghế quan văn mà cứ muốn đè văn chương lớp sau không ngóc đầu dậy được, còn lớp nhà văn nhà thơ thế hệ sau lại xỏ xiên đâm thọc này nọ, lời lẽ có khi thành hỗn láo. Chán ơi là chán!
MÃ PÍ LÈNG