Thương lắm tóc dài ơi…

QĐND - Hôm về Duy Xuyên, đi qua cánh đồng Nam Phước, bất chợt tôi thấy bóng mấy cô thôn nữ tíu tít trên con đường làng. Những cô gái “xứ Quảng” tuổi mười tám, đôi mươi căng tràn sức sống, tiếng cười giòn tan… Song tuyệt nhiên, trong số các cô gái ấy chẳng ai có mái tóc dài óng ả mang vẻ đẹp bình dị, thuần khiết của người con gái Việt Nam như thuở nào… Phải chăng, suối tóc mượt mà-nét đẹp riêng có của người con gái ngày xưa không còn nữa…

Vẫn biết mỗi thời mỗi khác, nhưng sao tôi vẫn thấy se sắt trong lòng, thương lắm tóc dài ơi. Và cứ thế, hoài niệm về ngày xưa ấy như thước phim quay chậm hiện về miên man dòng ký ức… Chẳng biết bắt nguồn từ đâu mà ngày xửa, ngày xưa người ta đã gọi bến sông quê tôi là bến Phú Hòa. Thuở ấy, dọc hai bên bờ sông Ngàn Sâu còn hoang vu, dân cư thưa thớt. Hòa bình lập lại, người ta mới tụ họp về đây đông đúc trên bến, dưới thuyền. Vì vậy, bến sông là nơi giao tiếp giữa con người với dòng sông. Cùng với thời gian, bến sông chứng kiến bao thăng trầm của người dân quê bốn mùa lam lũ. Bến sông quê là người bạn tâm tình, khi vui ra bến sông giãi bày, tâm sự, khi buồn ra bến sông thổn thức. Cũng giống như bao bến sông quê vùng Bắc Bộ, bến sông quê tôi có bóng mát của rặng tre ngà, có từng bậc đá lên xuống nhẵn thín, có cây cầu gỗ vươn ra giữa dòng. Cứ mỗi buổi chiều, khi hoàng hôn tím ngắt phía chân trời, những cô thôn nữ nối nhau kĩu kịt gánh lúa về sân đình, rồi ùa xuống bến Phú Hòa xỏa tung những mái tóc dài óng ả giữa dòng sông xanh…

Tuổi thơ với bao kỷ niệm đong đầy, chúng tôi lớn lên mỗi người mỗi ngả, đứa trở thành kỹ sư, bác sĩ, đứa dạy học ở quê nhà. Chỉ có tôi và Thái đi bộ đội. Đêm trước ngày lên đường nhập ngũ, sau khi tiễn bạn bè ra về, tôi thơ thẩn một mình ra bến sông. Đêm tháng ba, trời se lạnh, ánh trăng thượng tuần bàng bạc tỏa bóng xuống dòng sông lấp lánh. Đang miên man với ký ức tuổi học trò, bất chợt tôi nghe tiếng gọi phía sau lưng: “Anh đấy à? Sao lại ngồi một mình ở đây?”. Nhận ra em, tôi ngập ngừng trả lời ra vẻ không mặn mà cho lắm: “Tớ ngồi chơi vậy thôi!”. Em hỏi: “Anh có thể cho em ngồi cùng được không?”. Tôi trả lời cộc lốc: “Tùy em thôi”. Mặc dầu trả lời vậy nhưng thực ra tôi cũng cảm thấy bồi hồi, trống ngực đập thình thịch. “Ngày mai đi xa, anh có nhớ bến Phú Hòa quê mình và nhớ em không?”. “Có chứ! Nhớ bạn bè, nhớ cả em nữa!”. Tôi trả lời vẻ ngập ngừng.

Bất chợt em dúi vào tay tôi cuốn sổ nhỏ và tấm khăn mùi-soa, giọng em nhỏ nhẹ: “Tặng anh trước ngày nhập ngũ, chúc anh đi thượng lộ bình an, nhớ đừng quên cô bé quê mùa này nhé!”...

Đón nhận món quà em trao, tôi bối rối chẳng nói nên lời. Và đêm ấy, chúng tôi ngồi trên bến sông vằng vặc trăng nghiêng. Em tựa vào vai tôi, suối tóc mượt mà thơm nồng mùi hương bồ kết khiến tôi ngây ngất. Chao ôi! Cảm giác của một người con trai khi lần đầu tiên dám đặt một nụ hôn lên mái tóc của một người con gái sao mà lóng ngóng, vụng về đến thế…

Giữa Trường Sa mênh mông trời nước, ngửa mặt lên bầu trời đầy sao, tôi bồi hồi nhớ bến sông quê mùa hạ, nhớ dáng mẹ hao gầy đổ bóng xuống chiều nghiêng, nhớ cô hàng xóm có “đồng xu” trên má với ánh mắt đen, tròn, tinh nghịch, mái tóc dài. Thế là tôi lại lôi cuốn sổ em tặng ra “ngọng nghịu” tập làm thơ: “Anh không giữ trong anh một kho tàng nào cả. Chỉ giữ mãi buổi chiều… khi nắng vàng dội mái tóc em…”. Tôi chỉ viết mấy câu giản dị vậy thôi, thế mà được đồng chí chính trị viên đưa lên báo tường. Đồng đội đọc, khen tôi có tâm hồn thi sĩ. Những đêm bồng súng đứng gác trên đảo tiền tiêu, tôi bỗng nhớ cô bé nhà bên có mái tóc dài óng ả, hát điệu ví dặm quê nhà sao mà nghe da diết thế...

Ngày xưa, các cụ nhà ta vẫn thường nói: Cái răng, cái tóc là vóc con người. Thân thương là thế, thuần khiết là vậy, thế mà giờ đây, ở quê tôi nói riêng và những miền quê khác nói chung, con gái ít để tóc dài. Lớp trẻ bây giờ thích nhuộm tóc vàng hoe, cũng má phấn môi son, chân đi giày cao gót, tuyệt nhiên chẳng còn ai biết têm trầu. Vào mùa lễ hội, các cụ động viên mãi mấy cô thôn nữ mới chịu mặc áo tứ thân và đội tóc giả. Tuy giữa chốn làng quê bình dị, chân chất là thế nhưng để tìm được một mái tóc dài chấm gót đâu phải chuyện dễ dàng gì. Dẫu rằng, một thời chưa xa, mái tóc dài được coi là nét đẹp riêng và là tiêu chí phẩm hạnh của người phụ nữ Việt Nam. Ngay kể cả trong chiến tranh, hình ảnh đội quân tóc dài trong phong trào đồng khởi Bến Tre, hay “đỉnh đầu bất khuất và mái tóc bất khuất” của chị Sứ cũng đã đi vào thơ ca, nhạc họa với nét đẹp đáng tự hào.

Về quê đúng vào mùa gặt hái, đi giữa cánh đồng bát ngát, tôi cảm nhận rơm rạ thân thương, quấn quýt chân người. Những lúc ấy lòng mình sâu lắng lại... Phải rồi! Từ ngàn đời nay vẫn vậy, cho dù đi đâu, về đâu; cho dù sướng, khổ, vui, buồn, thì những người xa quê vẫn tìm về với tổ tiên, nguồn cội; tìm về với bụi chuối, bờ tre, gốc lúa. Về quê nghe tiếng cúc cu từ xa vọng lại, bao phiền muộn, toan tính giữa đời thường tan biến. Duy chỉ có một điều khiến tôi thắc thỏm trong lòng… Còn đâu những mái tóc dài óng mượt? Đâu rồi mùi hương bồ kết? Đâu rồi... thương lắm tóc dài ơi!...