Đam mê chơi diều sáo-Làng diều Bá Giang. Ảnh: ANH NAM

Nằm dọc theo một đoạn dài con đê sông Hồng chạy vòng quanh, làng Bá Giang lợi thế có nhiều gió lớn từ sông Hồng thổi vào. Người làng Bá Giang khéo tay làm diều sáo rất đẹp, dân làng từ già đến trẻ đều say mê chơi thả diều...

Từ xưa đến nay làng Bá Giang (tên thường gọi là làng Bá Dương Nội), xã Hồng Hà, huyện Đan Phượng, Hà Nội nổi tiếng cả làng mê chơi diều. Một người làng đã được Hội dân gian Việt Nam phong tặng đầu tiên danh hiệu Nghệ nhân dân gian làm diều.

Diều Bá Giang thường là những chiếc diều làm theo hình nửa vành trăng khuyết, hình cánh mộc, cánh chanh và cánh muỗm… Trong làng có nhiều người chơi diều nổi tiếng  như: Cụ Mai, cụ Lương, ông Độ và nghệ nhân diều Nguyễn Hữu Khiêm, 62 tuổi… Họ làm những chiếc diều rất to (sải cánh từ 2,5m đến 2,7m), khung diều làm bằng tre, diều mang những dàn sáo từ 3 ống đến 5 ống sáo và thả diều cao từ 700m đến hơn 1.000m. Cánh diều ngày trước thường làm bằng giấy dó, bây giờ được thay bằng chất liệu vải nilông cho diều nhẹ hơn và không bị thấm nước. Cụ Nguyễn Xuân Sắc (77 tuổi) cho biết: “Ngày trước dân làng không có dây dù thì dùng tre làm dây diều. Ưu điểm của dây tre là diều sẽ lên thẳng và bay đứng hơn so với dùng dây dù. Lợi thế của dây dù là nhẹ hơn, dai hơn và dài hơn (hơn 1.000m)…”.

Cụ Mai (69 tuổi) là người đã từng 4 lần đoạt giải nhất tại các Hội thi diều làng tổ chức, cụ đã cùng ông Khiêm và ông Độ được mời đi tham dự Lễ hội thả diều tại Huế và trình diễn thả diều nhiều lần tại Bảo tàng Dân tộc học, Hà Nội. Cụ Mai hàng ngày vẫn ham thích đi thả diều sáo, cụ tự mình làm diều và bộ sáo diều rất đẹp. Cụ kể chuyện: “Thả diều bay cao cũng phải đề phòng diều bị đứt dây và bay mất. Ở những hội thi thả diều, tôi thường thả một chiếc diều chính đánh số dự thi và thả thêm 2 chiếc diều nữa bay lên để đề phòng diều này đứt, đã có sẵn chiếc thứ hai thay thế. Ngay như bộ sáo lắp vào diều tham gia cuộc thi, thì chỉ là bộ sáo bình thường, để phòng chẳng may diều đứt dây bay mất thì đỡ tiếc vì mất bộ sáo diều (được làm rất kỳ công và có cả những bộ sáo diều gia truyền)…”. Cụ Lương nổi tiếng trong làng về làm sáo diều, cụ đã làm được nhiều bộ sáo cung cấp cho người chơi diều trong làng và các làng bạn.

Hội thi diều làng Bá Giang quy định tham gia Hội thi thả diều cũng rất khắt khe như: Diều phải có sải cánh dài từ 2,2m  trở lên, diều thi phải đeo từ 3 sáo trở lên, ống sáo nhỏ nhất đường kính 2,5cm, nếu 3 sáo dài ngang nhau thì diều sẽ bị loại. Thả diều phải lên cao và bay đứng chuẩn. Vận động viên tham gia thả diều phải đội khăn đỏ (tuổi từ 16 trở lên) và cánh diều phải đánh số dự thi. Các cụ trong làng cho biết, diều tham gia hội thi phải thả bay thật cao và mang được dàn sáo theo quy định của làng. Diều bay cao trên 500m thì không nghe được rõ tiếng sáo diều ngân nga. Muốn nghe được tiếng sáo diều hay thì thả diều bay cao ở 100m là nghe rõ. Hôm nào trời có nhiều gió thì tiếng sáo diều càng ngân nga. Những người chơi diều kinh nghiệm có thể phân biệt được tiếng sáo diều của mình và tiếng sáo diều của bạn cùng chơi.

Mỗi năm làng Bá Giang mở hội thi thả diều vào ngày 15 tháng ba âm lịch, nếu ngày ấy không có gió thì làng sẽ chuyển thi diều sang ngày tiếp theo. Hội làng thường mời thêm các làng bạn ở bên cạnh, từ Mỹ Đức đến Vĩnh Phúc, Hải Dương về cùng tham dự. Hội thi diều làng năm 2009, ông Bùi Kim Long (70 tuổi), nhà ở xã Đại Hưng, huyện Mỹ Đức đã 5 lần mang diều cánh bầu quê ông đến thả giao lưu với Hội diều làng Bá Giang, kể: “Năm nay tôi mang đến hội thi 9 chiếc diều cánh bầu. Diều của tôi đã thả hết dây và lên cao đến 700m, nhưng tôi không ngờ diều của người làng Bá Giang thả bay cao quá (hơn 1.000m), nên diều tôi không thể với được…”.

Hiện nay CLB diều Bá Giang tập hợp được 22 hội viên chơi diều có tiếng trong làng. Cụ cao tuổi nhất gần 80 tuổi và người trẻ nhất là 18 tuổi. Các cụ cao tuổi được mời làm cố vấn, truyền lại kinh nghiệm làm diều sáo và cách chơi thả diều cho lớp trẻ. Vừa rồi một nhóm thanh niên trong làng đã làm chiếc diều sáo sải cánh tới 6m. Nghệ nhân diều Nguyễn Hữu Khiêm - Chủ nhiệm CLB diều Bá Giang cho biết: “CLB diều chúng tôi quan tâm đến các cháu thiếu niên trong làng. Năm nào làng cũng tổ chức bảng thi đấu diều riêng cho lứa tuổi thiếu niên. Chúng tôi thường xuyên tổ chức giao lưu và trao đổi kinh nghiệm với CLB diều Huế, diều Kinh Môn (Hải Dương), diều Mỹ Đức và diều Kim Nỗ (Đông Anh)… Năm 2009, diều Bá Giang đã tham gia Hội thi thả diều quốc tế tổ chức tại Bà Rịa - Vũng Tàu. Diều Bá Giang đã đoạt giải tiếng sáo diều độc đáo hay nhất…”. Ở làng diều Bá Giang, truyền thống lớp già thường truyền lại kinh nghiệm và sự đam mê chơi diều sáo cho lớp trẻ, thế hệ sau nối tiếp thế hệ trước giữ gìn và phát triển làng nghề chơi diều truyền thống.

Hướng tới Lễ hội kỷ niệm 1000 năm Thăng Long, làng diều Bá Giang sẽ chuẩn bị 100 con diều sáo lớn (sải cánh diều dài từ 2,5m đến 3m), cánh diều sẽ được vẽ sơn màu hình quốc kỳ Việt Nam và quốc kỳ 60 nước có thủ đô và thành phố lớn hơn 1000 năm tuổi (Thủ đô Hà Nội đã chính thức tham gia CLB quốc tế các thành phố lớn có 1000 năm tuổi). Dự tính vào những ngày kỷ niệm lễ hội 1000 năm Thăng Long - 2010, những chiếc diều to nhất của làng diều Bá Giang mang hình lá cờ các nước sẽ được thả bay lơ lửng trên mặt hồ Hoàn Kiếm và vườn hoa Lý Thái Tổ (Hà Nội). Nếu trường hợp hôm đó không có gió, phương án dùng bóng bay khinh khí cầu cõng diều bay lên cao 100m, để du khách đứng ở dưới chiêm ngưỡng và thưởng thức được tiếng sáo diều độc đáo quê hương…

KIỀU DUYÊN