Không gian bản làng giữa lòng Thủ đô

 Anh Phạm Đức Thịnh (sống tại phường Ba Đình, TP Hà Nội) cẩn thận đặt từng chân lên đôi cà kheo tre, hai tay giữ thăng bằng, chậm rãi thử lại sau vài lần chưa quen. Xung quanh, trẻ nhỏ reo lên đầy háo hức, người lớn đứng vòng ngoài vừa cổ vũ, vừa nhắc nhở từng nhịp bước. Ở khoảng sân bên cạnh, trò ném còn thu hút đông người tham gia, những quả còn nhiều sắc màu tung lên giữa khoảng trời xuân, tạo nên nhịp điệu rộn ràng của ngày Tết.

Anh Phạm Đức Thịnh thử sức với cà kheo.  

Cách đó không xa, bếp lửa đỏ hồng âm ỉ cháy, nồi bánh chưng sôi đều, hương lá dong lan tỏa trong không khí. Những lát cắt đời thường nối tiếp nhau, đan cài thành không gian Tết mộc mạc, nơi bản làng Thái Hải được hiện hữu qua nhịp sống chậm rãi, gắn kết và giàu sức gợi.

Chia sẻ về trải nghiệm tại hội xuân, anh Phạm Đức Thịnh cho biết, anh đưa con gái đến đây với mong muốn để con được tiếp cận không khí Tết Nguyên đán theo cách gần gũi. “Ngay khi bước vào hội xuân, không gian Bản làng Thái Hải đã tạo cho tôi ấn tượng rõ rệt. Những trò chơi dân gian, từ cà kheo, ném còn đến bếp lửa hay đặc sản bản làng gợi lại cảm giác về cái Tết quen thuộc của tuổi thơ. Ở đó, người lớn có thể chậm lại để nhớ về những giá trị cũ, còn trẻ con thì được trải nghiệm mùa xuân gắn với văn hóa và đời sống cộng đồng”.

Các em nhỏ ở bản làng Thái Hải chơi với cầu treo. 

Chia sẻ của anh Thịnh cũng chính là cảm nhận chung của nhiều người khi đến với Hội xuân năm nay. Bản làng Thái Hải hiện lên không chỉ là điểm nhấn của Hội xuân, mà là không gian văn hóa được tái tạo từ nếp sống của cộng đồng người Tày. Người dân của bản làng Thái Hải là đồng bào dân tộc Tày, Nùng; sinh sống tại xóm Mỹ Hào (xã Thịnh Đức, TP Thái Nguyên).

Không gian bản làng Thái Hải tại Hội xuân Bính Ngọ 2026. 

Không chỉ lưu giữ kiến trúc truyền thống, Thái Hải còn bảo tồn nếp sống cộng đồng đặc trưng: Cùng ăn; cùng làm; cùng chia sẻ quỹ sống; cùng gìn giữ những giá trị văn hóa lâu đời như: Hát Then, đàn Tính, lễ nghi tín ngưỡng, ẩm thực và trang phục dân tộc. Vì thế, bản làng Thái Hải được biết đến là mô hình gìn giữ “phần hồn” văn hóa người Tày, nơi đời sống thường nhật gắn chặt với thiên nhiên, cộng đồng và các nghi lễ truyền đời. Những giá trị ấy đã đưa Thái Hải trở thành điểm đến được vinh danh trong hệ thống các làng du lịch cộng đồng tiêu biểu. Năm 2023, bản làng Thái Hải được Tổ chức Du lịch thế giới trao Giải thưởng “Làng du lịch tốt nhất thế giới”.

Năm 2023, bản làng Thái Hải được Tổ chức Du lịch thế giới trao Giải thưởng “Làng du lịch tốt nhất thế giới”. Ảnh chụp lại

Chia sẻ về việc đưa không gian bản làng Thái Hải đến với Hội xuân Bính Ngọ 2026, chị Nông Thị Dương (người dân của bản làng Thái Hải) cho biết: “Khi được Trung tâm Triển lãm Văn hóa Nghệ thuật Việt Nam mời tham gia Hội xuân, chúng tôi mong muốn mang đời sống của người Tày đến để mọi người cùng trải nghiệm. Qua các hoạt động như: Gói bánh chưng, chơi cà kheo, ném còn, hát Then,… bà con lan tỏa những giá trị văn hóa một cách tự nhiên, gần gũi, đúng với tinh thần của bản làng”.

Từ định hướng ấy, không gian bản làng Thái Hải tại Hội xuân Bính Ngọ 2026 được dựng nên bằng những chất liệu mộc mạc của đời sống người Tày. Mái lá cọ, vách nứa, khung tre, thổ cẩm, nón lá, đàn Tính… hiện diện giản dị, không cầu kỳ sắp đặt. Những vật dụng ấy là đồ dùng quen thuộc bà con vẫn sử dụng hằng ngày trong bản làng ở Thái Nguyên.

Chị Nông Thị Dương giới thiệu sản phẩm đặc trưng của bản làng Thái Hải tới khách hàng. 

Vừa hồ hởi bán hàng, chị Dương vừa chia sẻ, để có không gian này, mỗi gia đình trong bản góp một phần nhỏ. Người cho mượn vách nứa, người mang nón, người mang thổ cẩm đang dệt dở. Có những đồ vật được xin trực tiếp từ tay ông bà khi đang đan lát trong bản rồi mang xuống treo lên, với mong muốn đưa nguyên vẹn đời sống bản làng đến giữa Hội xuân.

Điểm nhấn dễ nhận thấy nhất là khu vực trò chơi dân gian. Trò đi cà kheo thu hút đông đảo người tham gia. Từ trẻ em đến người lớn, ai cũng muốn thử cảm giác bước đi trên đôi tre cao quá đầu người. Có người ngã rồi bật cười đứng dậy đi tiếp, có người chỉ sau vài bước đã quen thuộc với trò chơi. Tiếng cười nói hòa lẫn tiếng vỗ tay khiến không gian luôn rộn ràng.

Cụ già người dân tộc Tày ngồi đan lát, đôi tay chậm rãi nhưng thuần thục. 

Nắm chặt tay bạn để giữ thăng bằng, em Hoàng Minh Quân (9 tuổi, tại phường Cửa Nam, TP Hà Nội) hào hứng khoe: “Lúc đầu con sợ ngã, nhưng chơi rồi thấy vui. Con thích được mặc quần áo giống các anh chị trong bản và chơi nhiều trò mà ở thành phố ít thấy”.

Ở khu vực bên cạnh, trò tung còn diễn ra liên tục. Những quả còn đủ màu sắc bay lên rồi rơi xuống giữa tiếng reo hò cổ vũ. Nhịp nhảy sạp vang lên đều đặn, kéo theo những bước chân nhịp nhàng. Các trò chơi như: Nhảy sạp, ô ăn quan, đi cầu treo,... được bài trí đan xen, tạo nên bức tranh sinh hoạt cộng đồng quen thuộc của người Tày mỗi dịp xuân về.

Dõi theo vòng tung còn, chị Nguyễn Thị Hồng (42 tuổi, sống tại phường Hai Bà Trưng, TP Hà Nội) chia sẻ: “Trò chơi ném còn cuốn người xem lắm. Trẻ con chơi, người lớn đứng xem rồi cũng muốn vào thử. Cảm giác giống không khí làng quê ngày Tết hơn là một khu trưng bày”.

Song hành với các trò chơi là không gian ẩm thực. Những nồi bánh chưng Tày được gói và luộc ngay tại chỗ. Người xem không chỉ đứng nhìn, mà còn dừng lại trò chuyện, hỏi han về cách gói bánh, về sự khác biệt giữa bánh chưng Tày và bánh chưng truyền thống của người Kinh. Mỗi câu chuyện bên bếp lửa khiến không gian Hội xuân thêm ấm áp, gần gũi.

Đưa đời sống bản làng Thái Hải đến gần hơn với cộng đồng

Không dừng lại ở việc tái hiện không gian, sự hiện diện của bản làng Thái Hải tại Hội xuân xuất phát từ mong muốn đưa đời sống văn hóa của người Tày đến gần hơn với công chúng bằng những trải nghiệm cụ thể, chân thực, gắn với sinh hoạt thường ngày. Ở đó, văn hóa hiện diện trong từng hoạt động quen thuộc, từ bếp lửa, mâm cơm đến những sản vật gắn bó với rừng núi và đời sống cộng đồng.

Các em nhỏ của bản làng Thái Hải chơi trò chơi. 

Ẩm thực trở thành điểm chạm đầu tiên và cũng dễ cảm nhận nhất. Ngay tại không gian hội xuân, bánh chưng Tày được gói và luộc tại chỗ, tỏa mùi thơm ấm áp bên bếp lửa. Khác với bánh chưng phổ biến của người Kinh, bánh chưng Tày có cách làm đặc trưng của bà con vùng cao. Bên cạnh đó là bánh gai làm từ lá gai rừng - món ăn không cầu kỳ hình thức nhưng đậm hương vị của núi rừng và mùa vụ.

Không gian ẩm thực không đơn thuần là nơi bày bán sản phẩm, mà còn là nơi diễn ra những cuộc trò chuyện chậm rãi về bếp núc, về cách người Tày giữ nếp ăn uống truyền thống giữa nhịp sống hiện đại. Người xem dừng lại hỏi han cách làm bánh, nguồn gốc nguyên liệu, sự khác biệt trong từng món ăn, để rồi nhận ra rằng mỗi món đều gắn với một câu chuyện sinh hoạt, một lát cắt ký ức của bản làng.

Người dân bản làng Thái Hải giới thiệu sản phẩm tới khách hàng. 

Cùng với các món bánh truyền thống là những sản vật quen thuộc trong đời sống người Tày như: Mật ong bản, thịt lợn khô hay nước lẩu bỗng rượu. Đặc biệt, món nước lẩu bỗng rượu (được nấu từ phần bỗng sau khi nấu rượu truyền thống) thu hút sự tò mò của nhiều du khách bởi hương vị lạ, cách chế biến dân dã và câu chuyện gắn với sinh hoạt cộng đồng của bản làng. Từ nhu cầu của du khách, bà con đã nghĩ cách cô đặc, bảo quản để có thể mang món ăn đặc trưng ấy đến nhiều nơi hơn, nhưng vẫn giữ trọn hương vị nguyên bản.

Bên cạnh ẩm thực, các sản phẩm thuốc nam gia truyền của bản làng cũng được giới thiệu như một phần không thể tách rời trong đời sống người Tày. Những bài thuốc được lưu truyền qua nhiều thế hệ, gắn với tri thức dân gian và mối quan hệ hài hòa giữa con người với thiên nhiên, góp phần làm rõ hơn bức tranh văn hóa bản làng không chỉ hiện diện trong lễ hội, mà thấm sâu vào sinh hoạt thường nhật.

Các văn hóa đặc trưng của bản làng Thái Hải được đưa vào hội xuân. 

Thông qua từng món ăn, từng sản vật được mang đến Hội xuân, bản làng Thái Hải không chỉ giới thiệu văn hóa, mà còn kể câu chuyện về cách cộng đồng người Tày gìn giữ nếp sống, chia sẻ quỹ sống chung và trao truyền giá trị truyền thống bằng chính những điều giản dị, bền bỉ qua thời gian.