Thêm yêu điệu ví, giặm quê mình

QĐND - Câu hát đò đưa, ngân vang, lắng đọng đưa tôi về với điệu ví, giặm quê hương. Mảnh đất Thanh Chương (Nghệ An) “nhút mặn chua cà”, một trong những nơi sản sinh ra làn điệu ví, giặm mộc mạc mà thân thương, làm đắm say biết bao lòng người dân xứ Nghệ. Để rồi, ai đi xa cũng nhớ và khi nhớ về càng thêm yêu da diết điệu ví, giặm quê hương.

Trong những ngày xuân sắp về, tôi lại được đắm mình trong làn điệu ví, giặm, được chứng kiến các nghệ nhân của Câu lạc bộ dân ca xóm 4, xã Ngọc Sơn (huyện Thanh Chương) cùng bà con nhân dân đang luyện tập các tiết mục để đón chào một mùa xuân mới. Chỉ một khoảng sân đình nhỏ, vài ba nhạc cụ, đạo cụ thô sơ nhưng những “nghệ sĩ nông dân” đang cùng nhau hăng say xướng lên những lời ca, tiếng hát đầy ý nhị, tình tứ mà cũng rất mộc mạc, dung dị, gợi nhớ, gợi thương. Nhiều nghệ nhân hát dân ca của câu lạc bộ, nay đã ở vào “tuổi xưa nay hiếm” nhưng những điệu ví, giặm như là “dòng sữa” nuôi dưỡng tâm hồn họ từ thuở còn thơ và theo họ suốt chặng đường đời. Giờ tuổi đã cao, họ vui vầy bên con cháu và tham gia tích cực vào câu lạc bộ dân ca của xóm để góp sức truyền dạy cho thế hệ trẻ. Thấy lớp con cháu hào hứng luyện tập các điệu ví, giặm với lời hát cách tân để mừng Đảng, mừng xuân, mừng quê hương đổi mới, ánh mắt nhiều nghệ nhân đã không giấu được niềm vui, niềm tự hào vì “tre đã già, măng đang mọc”.

Biết tôi là một người trẻ, muốn tìm hiểu về dân ca ví, giặm, cụ Võ Trọng Thìn, 70 tuổi, bộc bạch: “Dân ca ví, giặm có ý nghĩa rất quan trọng trong đời sống sinh hoạt của người dân lao động của các làng quê xứ Nghệ. Ở đâu có lao động, ở đó có dân ca. Dân ta tự sáng tác lấy, để tự ca lấy, tự động viên nhau quên mệt, quên rét, quên mưa mà cày cho xong ruộng. Để đấu tranh với giai cấp phong kiến trước đây, cho nên mới sinh ra đàn hát theo phường, theo hội... nhằm cất lên câu hát “cho giặc nó chạy, cho Tây rùng mình… hát cho đổ cả triều đình…”. Bao nhiêu giai thoại của cha ông mình cũng bắt nguồn từ cái nôi dân ca xứ Nghệ bên dòng sông Lam, sông La nên người dân Nghệ Tĩnh đi đâu là hát dân ca ở đó, yêu dân ca như yêu máu thịt của mình. Tôi chỉ mong có sức khỏe dẻo dai để có thể truyền dạy dân ca cho các cháu lâu hơn, để thế hệ trẻ sau này có thể phát huy tốt hơn vốn quý dân ca ví, giặm của ông cha để lại”. Em Nguyễn Thị Tuyết, Trường THCS Ngọc Sơn tâm sự: “Được tiếp xúc với những làn điệu dân ca ví, giặm từ thuở nhỏ và đặc biệt từ khi tham gia câu lạc bộ dân ca của xóm, được học các tiết học hát dân ca ở trường đã giúp em hiểu sâu hơn cái hay, cái đẹp trong từng lời ca, điệu hát, từ đó em càng thêm yêu điệu ví, giặm quê mình. Không chỉ riêng em mà còn rất nhiều bạn trong xóm, trong lớp, trong trường cũng yêu thích hát dân ca và tham gia rất đông vào các câu lạc bộ hát ví, giặm”.

Mang theo niềm yêu thích điệu dân ca ví, giặm của người dân xã Ngọc Sơn, chúng tôi đến Bộ CHQS tỉnh Nghệ An, nơi các thành viên của Câu lạc bộ “Những người lính quê Bác hát dân ca” cũng đang say sưa luyện tập những tiết mục để phục vụ cán bộ, chiến sĩ trong dịp Tết Nguyên đán. Những làn điệu đằm thắm, sâu lắng, trữ tình của ví, giặm được những “nghệ sĩ” không chuyên mặc áo lính nơi đây thể hiện, đã toát lên nét tươi vui của người chiến sĩ. Trung úy QNCN Lê Tiến Huy bày tỏ: “Ví, giặm qua lời ru ầu ơ của mẹ, của bà tựa như dòng sữa ngọt ngào của quê hương đã ăn sâu, nuôi dưỡng tâm hồn tôi trưởng thành. Với lớp ngôn từ mượt mà, tha thiết diễn tả những nỗi lòng sâu kín, tinh tế diệu vợi, khiến cho mỗi lần nghe là một lần thấu cảm, một lần đưa tôi về với nguồn cội. Từ khi câu lạc bộ ra đời, chúng tôi được thỏa niềm đam mê ví, giặm và càng thấy phải có trách nhiệm hơn với việc lưu giữ, truyền tụng làn điệu dân ca đặc sắc này của quê hương”.

Đại tá Nguyễn Xuân Giáp, Phó chính ủy Bộ CHQS tỉnh Nghệ An, Chủ nhiệm câu lạc bộ cho biết: “Câu lạc bộ thành lập và hoạt động được gần 2 năm đã góp phần nào khơi dậy tiềm năng, niềm đam mê dân ca ví, giặm của cán bộ, chiến sĩ trong LLVT tỉnh. Nhằm đóng góp một phần công sức và trí tuệ để cùng cán bộ và nhân dân 2 tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh bảo tồn giá trị ví, giặm trong cuộc sống, thời gian tới, câu lạc bộ sẽ nghiên cứu thêm các làn điệu để trên cơ sở đó sáng tác lời, tiểu phẩm, hoạt cảnh dân ca mới sát hơn với các hoạt động huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu của bộ đội. Bên cạnh đó, chúng tôi cũng sẽ đưa các tiết mục của câu lạc bộ đi biểu diễn phục vụ bộ đội, người dân trên địa bàn nhiều hơn”.

Bài và ảnh: NGUYỄN ĐỨC CƯƠNG