Thanh Sơn là huyện miền núi, phía tây nam tỉnh Phú Thọ. Phía tây giáp huyện Phù Yên, Sơn La, phía tây bắc giáp huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái, phía đông bắc giáp huyện Yên Lập, phía đông bắc giáp huyện Tam Nông, phía đông giáp huyện Thanh Thủy (cùng của Phú Thọ), phía nam và đông nam giáp tỉnh Hòa Bình, cách thị xã Phú Thọ khoảng 40 km về phía nam và chỉ cách Hà Nội hơn 90km (theo đường 32).
Vào thế kỷ VII (Tr.CN), các vua Hùng đã chia đất nước ra làm 15 bộ (lạc) là: Giao Chỉ, Việt Thường thị, Vũ Ninh, Quân Ninh, Gia Ninh, Ninh Hải, Lục Hải, Thang Tuyền, Tần Xương, Bình Văn, Văn Lang, Cửu Chân, Nhật Nam, Hoài Hoan, Cửu Đức. Bộ Văn Lang là bộ lớn và hùng mạnh nhất trong 15 bộ, là bộ căn bản nơi các vua Hùng đóng đô, trung tâm của nước Văn Lang và Thanh Sơn lúc đó thuộc vào bộ này. Đây là vùng đất cổ, nằm trong cái nôi của nền văn minh Đông Sơn rực rỡ, địa bàn sinh sống của của cư dân Lạc Việt (Việt cổ). Trên địa bàn huyện Thanh Sơn, ngành Khảo cổ học đã phát hiện được nhiều loại công cụ bằng đá như rìu có vai, bình tứ giác và các loại hiện vật bằng đồng thuộc nền văn hóa Đông Sơn như rìu xéo, rìu tứ giác, giáo, dao găm, các loại vò, trang sức... Chỉ tính từ năm 1975 trở về trước, người ta đã phát hiện và khai quật trên địa bàn huyện được 39 trống đồng, từ loại II đến loại IV. Điều đó nói lên rằng, Thanh Sơn từ xa xưa đã là địa bàn cư trú liên tục của người Lạc Việt từ thời gian nước Văn Lang. Sang thời An Dương Vương, nước Âu lạc (từ thế kỷ thứ III - Tr.CN đến năm 179- Sau CN) được chia ra làm 17 bộ. Bộ Mê Linh vốn trước là đất căn bản của Văn Lang với cương giới trùm lên cả miền bắc Yên Bái, miền nam Tuyên Quang, tỉnh Phú Thọ, vùng Sơn Tây và tỉnh Vĩnh Phúc sau này. Thanh Sơn khi ấy nằm trong bộ Mê Linh của nước Âu Lạc. Tiếp đến nước Nam Việt của Triệu Đà, địa giới huyện Thanh Sơn nằm trong bộ Mê Linh, quận Giao Chỉ như trước... Dưới thời Lý-Trần, địa giới Thanh Sơn có tên là đất Lâm Tây. Thời Lê sơ, nước ta được chia làm 4 đạo, dưới đạo là lộ-trấn-phủ-châu-huyện, địa giới Thanh Sơn (dưới ách đô hộ nhà Minh thuộc huyện Lung) được đặt lại thành huyện Thanh Nguyên, thuộc đạo Thừa tuyên Hưng Hóa. Qua biến thiên lịch sử, đến năm 1903, Toàn quyền Pháp ở Đông Dương ra Nghị định chuyển tỉnh lỵ Hưng Hóa từ Hưng Hóa về Phú Thọ và do đó tỉnh Hưng Hóa được gọi là tỉnh Phú Thọ, huyện Thanh Sơn được gọi là châu Thanh Sơn. Sau cách mạng Tháng Tám năm 1945, châu Thanh Sơn được đổi thành huyện Thanh Sơn thuộc tỉnh Phú Thọ.
Ngày nay, Thanh Sơn là một huyện rộng nhất của tỉnh Phú Thọ, có diện tích là 1308,6 km2, dân số 177.144 người. Phát huy thế mạnh về mọi mặt, nhân dân Thanh Sơn dưới sự lãnh đạo của Đảng đang đẩy mạnh sự nghiệp phát triển kinh tế, văn hóa xã hội... góp phần xây dựng quê hương đất Tổ mạnh giàu, ấm no, hạnh phúc./.
THANH HÀ