Thăng Long Bắc trấn-Đền Quán Thánh

Tam quan Đền Quán Thánh nhìn từ Hồ Tây.

Nằm ở góc đường Cổ Ngư, Trấn Vũ Quán (theo ba chữ tạc trên nóc cổng ra vào) được dân gian quen gọi là Đền Quán Thánh là một trong tứ trấn của kinh thành Thăng Long-trấn giữ phía Bắc. Đền thờ Thánh Trấn Vũ, tương truyền là vị Thánh đã giúp An Dương Vương trừ ma trong khi xây dựng thành Cổ Loa.

Theo sử sách, đền có từ thời Cao Biền (thế kỷ thứ IX) ở phía nam sông Tô. Sau vua Lý Thái Tổ dời đô năm 1010, mở rộng thành cũ, đã dời Đền về Tây Bắc thành là vị trí ngày nay. Đền Quán Thánh là một quần thể kiến trúc đẹp dù đã qua nhiều lần tu sửa. Đền có cổng tam quan uy nghi đường bệ được dựng trên những tấm đá lớn với gác chuông có quả chuông cao tới 1,5m-năm Đinh Tỵ, đời vua Lê Hy Tôn. Phía trước có bốn cây cột lớn được đắp nổi bằng những hình nghê, phượng và mặt hổ phù... Bước chân qua cổng tam quan là sân rộng, trong sân có bể cá vàng và hòn giả sơn.

Cấu trúc đền gồm hai lớp. Lớp ngoài là nhà Đại Bái cao ráo, lộng lẫy với hệ thống cột, xà, cửa võng sơn son thếp vàng. Hai bên tả hữu treo biển đồng chữ bạc của vua Thiệu Trị (1841-1847) ban và một khánh đồng do một Đại Đô đốc thời Tây Sơn cung tiến vào năm Cảnh Thịnh thứ 2 (1795). Phía trong nội cung đáng chú ý nhất là pho tượng Huyền Thiên Trấn Vũ bằng đồng đen cao 3,72m, nặng 4 tấn, tóc xõa, tay trái bắt quyết, tay phải cầm gươm có rắn quấn chống lên lưng rùa với phong thái như một vị tiên phong đạo cốt. Pho tượng được nhiều người biết đến như một tuyệt tác về kỹ thuật đúc đồng của người Việt hồi đầu thế kỉ XVII với những đường nét tinh xảo. Ngoài ra, hậu cung còn có tượng bốn vị nguyên soái khác cũng được thờ tự. Đặc biệt, trong đền có một pho tượng ngồi trong khám. Tương truyền đó là tượng ông Trùm Trọng, một ông trùm phường đúc đồng làng Ngũ Xá đã đúc pho tượng thánh Trấn Vũ. Sau khi ông trùm qua đời, các học trò đúc tượng thầy đặt vào đây để tỏ lòng nhớ ơn thầy.

Ngoài nghệ thuật đúc đồng, đền Quán Thánh còn nổi tiếng với vẻ đẹp của nghệ thuật chạm khắc gỗ. Trên các bộ phận kiến trúc bằng gỗ của ngôi đền các đề tài như tứ linh, dơi, cá, tùng, trúc, cúc, mai, lẵng hoa, bầu rượu, thanh gươm, cảnh sinh hoạt của trần gian và thượng giới... được chạm khắc một cách tinh xảo mang đậm phong cách nghệ thuật thời Lê.

Không chỉ là một công trình có giá trị về mặt lịch sử và kiến trúc, đền Quán Thánh còn là nơi sinh hoạt tín ngưỡng văn hóa nổi tiếng của người dân Hà Nội xưa và nay. Trải qua gần một thiên niên kỷ nhưng ngôi đền vẫn còn nguyên vẹn, duyên dáng bên hồ Tây thơ mộng và tồn tại trong lòng người Hà Nội.