Một kiệt tác văn học của Trung Quốc được nhiều người Việt đã lớn hoặc mon men sắp lớn lúc nào cũng khư khư sợ mất, cẩn thận giấu ở đầu giường có tên gốc là Thủy Hử. Một nhà Nho uyên bác thuần thục chữ vuông ở ta đã hiểu rất giang hồ thành hai chữ tuyệt hay “rìa nước”. Và khi nó chuyển dịch sang Anh ngữ, người ta đã bỏ xác chữ lấy hồn chữ đặt lại tên là “All men are brothers”. Nôm na trong sáng hiểu theo kiểu uốt bai uốt thì nghĩa của nó đại loại “tất cả những đàn ông đều là anh em”. Bản dịch này được vô số quý ông phương Tây quen thói trọng nam khinh nữ có kiến thức cao vút tấm tắc khen mà không cần biết người dịch vốn dĩ là một phụ nữ, mađam Pearl Buck (1892-1973). Bà Bấc chính gốc người Mỹ, đã từng đoạt giải Nô-ben văn chương năm 1938 qua hàng loạt tiểu thuyết có vẻ sâu sắc về Trung Hoa khoảng những thập niên thượng bán của thế kỷ Hai Mươi. Là người đã sát sao sống ở Thượng Hải rồi tương đối hiểu văn hóa và đạo đức phương Đông, nữ văn sĩ Pia-rơ Bấc mờ mịt sâu sắc biết rằng những đàn ông được coi là “quân tử Tầu” có thể coi sánh ngang “hiệp sĩ Tây” thì luôn luôn gìn giữ nuôi nấng kính cẩn ấp ủ trong mình một tình cảm cực kỳ đặc biệt đặc trưng rất manly, đó là tình huynh đệ. (Có lẽ điều này đã làm những tiểu thuyết của bà Bấc đến hôm nay đang mất dần độc giả, bởi các cây bút nữ thời thượng hiện đại bây giờ hầu như chỉ thích những đàn ông miên man cô đơn đi bất tận trên những cánh đồng toàn sex là xếch).

“Huynh đệ” hay còn được các đại từ điển Hán Việt rưng rưng giảng thành nghĩa “anh em”, là một khái niệm quan trọng vào loại bậc nhất trong đời sống tinh thần của một người đàn ông hào sảng chính trực. Khi nó bay bổng thăng hoa rồi kết đọng tinh hoa thì thành chữ “bằng hữu”. Trên cõi đời nhiều vất vả phiền muộn này, có cái gì nhẹ nhàng trong sáng sâu nặng mà lại sánh được ngang như thứ tình cảm đó. Tuy không đuợc sinh cùng ngày cùng tháng nhưng xin hoàng thiên hậu thổ cho được chết cùng năm cùng giờ. Đấy là lời khấn kinh thiên động địa rung chuyển cả vườn đào ở thời Tam Quốc trong buổi lễ kết nghĩa anh em của ba người đàn ông Lưu Bị, Quan Vũ và Trương Phi. Cả ba người này sau khi mất đều được trân trọng phong Thần bốn mùa cúng lễ, đơn giản bọn họ là biểu tượng tuyệt vời cho hai chữ mang đầy chính khí “Huynh Đệ”.

Một đàn ông có phóng khoáng, có chí thành thì làm sao khi sống mà lại không có bạn. Và thật xót xa nếu bị bạn thân tiếc danh tham lợi bán rẻ, cái đau đớn đấy quả không bút nào tả xiết. Nếu miễn cưỡng phải so với chuyện “từng người tình bỏ ta đi như những dòng sông nhỏ” thì thấy chuyện bai bai các người tình đúng là vớ vẩn nhỏ thật. Có phải thế chăng mà từ ngàn xưa đã có câu được rất nhiều đàn ông hay bị vợ đánh vô cùng thích. “Huynh đệ như thủ túc, thê tử như y phục”. Anh em là chân tay, vợ con như quần áo. Tay chân có gãy dẫu được bác sĩ giỏi bó bột, thì đến khi lành, bạn hiền rủ đi nhậu vẫn vĩnh viễn tập ta tập tễnh. Còn không có quần áo hoặc quần áo có lỗi mốt thời trang, nói cho cùng, cũng chỉ mang tiếng là người lập dị hoặc không sành điệu.

Trong văn học, những tiểu thuyết kể về quan hệ giữa các anh và các em, giữa các bạn và các bè hoặc lồng lộng cao cả hoặc nghẹn ngào u mặc cay đắng thì nhiều lắm. Nhưng ở cuộc đời thật lại không hẳn như vậy. Ví dụ như chuyện nhỏ này. Nhà có bốn năm anh em trai gì đó đều tài, đều giỏi, đều đạo đức. Bố mất để lại ngôi nhà, biết tính các con nên cẩn thận làm một bản di chúc. Hôm đưa đám cha, tận dụng lúc cả nhà đang bận khóc, tất cả con trai thay nhau lẻn lên dùng bút cùng màu chữa vào cái phần đương nhiên được dành cho mình. Vì vội vàng ai nấy đều ghi chèn vào đó vắn tắt “hai trăm mét vuông”. Hiếu kính đủ 49 ngày xong, anh em tranh luận tài sản không phân thua được đành dịu dàng đưa nhau ra tòa. Chánh án bóc si mở di chúc đọc thì thấy, toàn bộ ngôi nhà sẽ là sở hữu của cô con gái út nghèo lành hiếu thảo, còn các con giai thì cụ đều dành cho “vô vàn tình thương mến”. Duy có điều lạ, ở giấy trắng mực đen dòng nào dòng nấy đều minh bạch ghi “hai trăm mét vuông vô vàn tình thương mến”.

Mọi người dự phiên tòa đều cho cụ ông lẩm cẩm đã bị lẫn. Riêng có vài ba người đang tìm cách mua biệt thự công với giá rẻ nghe xong chuyện thì không cho là vô lý đáng cười. Họ hùng biện rằng, bất cứ loại tình cảm nào trên đời, kể cả tình huynh đệ cũng đều có thể đo được bằng thước.

TRẦN HÀ QUYÊN