QĐND - Với phương châm “Lấy sức dân để xây dựng cuộc sống tốt đẹp cho dân”, những năm qua, phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” đã có sức hút mạnh mẽ mọi tầng lớp nhân dân...

Những con số ấn tượng

Một trong 10 nhiệm vụ chủ yếu được xác định tại Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) là xây dựng môi trường văn hóa, trọng tâm là việc “Tạo ra ở các đơn vị cơ sở (gia đình, làng, bản, xã, phường, khu tập thể, cơ quan, xí nghiệp, nông trường, lâm trường, trường học, đơn vị bộ đội...), các vùng dân cư (đô thị, nông thôn, miền núi...) đời sống vǎn hóa lành mạnh, đáp ứng những nhu cầu văn hóa đa dạng và không ngừng tăng lên của các tầng lớp nhân dân.

Để hiện thực hóa nhiệm vụ quan trọng này, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam đã phát động phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”. Theo bà Hà Thị Liên, Phó chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, đây là một phong trào không chỉ mang tính quần chúng sâu rộng, mà còn mang ý nghĩa nhân văn cao cả. Nhiều mô hình mới từ phong trào này đã mang lại lợi ích thiết thực cho người dân. Cũng nhờ phong trào mà nhiều người dân đã thoát khỏi đói nghèo, có cơ hội vươn lên ổn định cuộc sống, con cái được học hành đầy đủ và truyền thống đoàn kết, tương thân tương ái trong cộng đồng được khơi dậy và phát huy. Nhiều cách làm phù hợp, sáng tạo trong các hoạt động văn hóa quần chúng, trong tổ chức việc cưới, việc tang, lễ hội đã xuất hiện và bước đầu mang lại hiệu ứng tích cực.

Đồng bào các dân tộc phô diễn nét đẹp truyền thống tại Tuần văn hóa-du lịch huyện Bắc Hà (Lào Cai).

 

Đến nay, cả nước có gần 60.000 nhà văn hóa ở các khu dân cư, 13.500 đội văn nghệ quần chúng, 56.000 khu dân cư không có người sinh con thứ 3 trở lên, 76% gia đình được công nhận “Gia đình văn hóa”, 61% khu dân cư đạt chuẩn “Khu dân cư văn hóa”, hơn 1,3 triệu người được vinh danh “Người tốt, việc tốt” ở các cấp. Mặt trận và đoàn thể các cấp trong cả nước đã vận động, huy động được hơn 8.600 tỷ đồng cho “Quỹ vì người nghèo”, xây dựng và sửa chữa được hàng chục vạn căn nhà “Đại đoàn kết” và cải tạo, làm mới nhiều công trình như đường dân sinh, trường học, trạm xá, nhà sinh hoạt cộng đồng…

Việc cưới, việc tang có nhiều chuyển biến

Tổ chức việc cưới, việc tang theo nếp sống mới là một trong những nội dung chủ yếu của phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”. Với mong muốn đẩy lùi, ngăn chặn, dần dần xóa bỏ những hủ tục lạc hậu, rườm rà từ các hoạt động này, thời gian qua, nhiều địa phương đã chú trọng xây dựng nhiều mô hình mới để làm chuyển biến tình hình trong tổ chức việc tang, việc cưới.   

Trước năm 2008, ở thị trấn Thanh Lãng, huyện Bình Xuyên (Vĩnh Phúc) vẫn còn hủ tục “ăn cỗ đám ma” đông người. Từ đầu năm 2009, Đảng ủy, UBND thị trấn Thanh Lãng đã phát động phong trào toàn dân xóa bỏ hủ tục lạc hậu này. Để phong trào thực sự chuyển biến ngay từ đầu, thị trấn yêu cầu 100% đảng viên, cán bộ, công chức, giáo viên ở địa phương khi làm tang lễ cho thân nhân quá cố không được tổ chức ăn uống đông người tại gia đình. Thông qua hệ thống loa truyền thanh được bố trí rộng khắp ở 13 khu phố, đài truyền thanh thị trấn thường xuyên tuyên truyền, vận động để người dân nhận thức đúng đắn về ý nghĩa của việc tổ chức tang lễ lành mạnh, tiết kiệm theo nếp sống văn hóa mới. Ông Nguyễn Huy Thắng, Chủ tịch UBND thị trấn Thanh Lãng cho biết: Do phát huy tốt vai trò gương mẫu của đội ngũ cán bộ, đảng viên, đến nay, hầu hết các gia đình ở thị trấn Thanh Lãng đã từ bỏ tập tục làm “cỗ đám ma”, góp phần xây dựng nếp sống văn minh trong việc tang lễ.

Ở quận Hà Đông (Hà Nội) có mô hình “đám cưới không quá 40 mâm” của các gia đình cán bộ, đảng viên và công chức. Trong 3 năm gần đây, nhờ kiên trì vận động, giáo dục và có chế tài phù hợp với các trường hợp sai phạm, hơn 90% gia đình cán bộ, đảng viên, công chức toàn quận đã thực hiện tốt mô hình này.

Ông Tưởng Phi Chiến, Phó bí thư Thành ủy Hà Nội cho biết: Một cán bộ thuộc diện Thành ủy quản lý đã phát giấy mời cưới con và đặt cỗ tại một khách sạn lớn. Sau khi phát hiện, lãnh đạo Thành ủy đã “tuýt còi” kịp thời, yêu cầu thu lại giấy mời, hủy việc đặt cỗ để tổ chức cưới ở một địa điểm khác phù hợp hơn, bảo đảm không phô trương, lãng phí, tránh dư luận xấu. Cán bộ này đã nghiêm túc thực hiện chỉ đạo của cấp trên.

Nỗ lực đưa phong trào vào chiều sâu

Tuy đã đạt nhiều kết quả tích cực và có nhiều tiến bộ, song phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” ở nhiều khu dân cư vẫn mang tính bề nổi, có nơi còn hành chính hóa, chạy theo thành tích. Ông Ngô Hoài Chung, Phó cục trưởng Cục Văn hóa cơ sở (Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch) cho biết: Việc công nhận các danh hiệu văn hóa ở cấp thôn bản và gia đình văn hóa không ít nơi vẫn thiếu thực chất, chưa mang lại hiệu quả thiết thực. Nếu năm 1998 chỉ có 2 trường hợp bị tước danh hiệu “Làng văn hóa” thì đến năm 2012, đã có 253 trường hợp bị thu hồi danh hiệu này.

Một trong những vấn đề dư luận chưa hết băn khoăn, thậm chí có phần bức xúc là việc cưới, việc tang ở một số nơi, một số cán bộ, đảng viên, công chức chưa gương mẫu, tổ chức phô trương, linh đình, chưa ngăn chặn được tình trạng “thương mại hóa”. Cá biệt có cán bộ chủ chốt cấp tỉnh làm đám cưới rình rang, linh đình, mời hàng nghìn thực khách, gây dư luận không tốt trong nhân dân.

Để khắc phục những bất cập, hạn chế trong xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở, theo ông Hoàng Tuấn Anh, Bộ trưởng Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch, một mình ngành văn hóa hay “giao khoán” cho mặt trận, đoàn thể thì rất khó có thể mang lại hiệu quả toàn diện, bền vững. Vì đời sống văn hóa liên quan đến mọi tổ chức, cơ quan, đơn vị và mọi người trong cộng đồng. Muốn nhân dân có đời sống văn hóa lành mạnh, muốn việc cưới, việc tang ngày càng đi vào nền nếp văn minh, đòi hỏi phải có sự quan tâm thường xuyên của cấp ủy, chính quyền các cấp, đặc biệt là phải đề cao trách nhiệm gương mẫu của đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý. “Cán bộ và gia đình cán bộ, đảng viên, công chức ở đâu mà sống, sinh hoạt, ứng xử, tổ chức hiếu hỉ thực sự gương mẫu, có văn hóa thì sẽ có tác động tích cực đến phong trào xây dựng đời sống văn hóa ở nơi đó”-Bộ trưởng Hoàng Tuấn Anh nhấn mạnh.

Với những mục tiêu cao cả mà phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” đặt ra là “Xây dựng đạo đức, lối sống tốt đẹp, đời sống văn hóa phong phú, lành mạnh, xây dựng môi trường văn hóa sạch, đẹp, an toàn và đẩy lùi các tệ nạn xã hội”, chúng tôi cho rằng, ngoài sự nỗ lực bền bỉ của ngành văn hóa, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức đoàn thể quần chúng, các cấp, các ngành và toàn xã hội phải cùng “vào cuộc”, chung tay góp sức để đưa phong trào này ngày càng đi vào chiều sâu, mang lại hiệu quả thiết thực.

Bài, ảnh: THU THẢO