Sức bật cho thị trường nghệ thuật Việt

Hướng đến một thị trường lành mạnh, bền vững

Trong bối cảnh kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế và kỷ nguyên kỹ thuật số, nhiều chuyên gia cho rằng, cần hướng đến phát triển thị trường nghệ thuật Việt Nam một cách lành mạnh và bền vững. Tuy nhiên, để có một "đường cao tốc" cho thị trường nghệ thuật, điều cần có là một hệ thống giải pháp đồng bộ, lấp đầy khoảng trống đang đặt ra.

PGS, TS Đỗ Thị Thanh Thủy, Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) nhấn mạnh, thị trường nghệ thuật tại Việt Nam đang trải qua quá trình hình thành và phát triển vững chắc. Sự phong phú về nội dung lẫn hình thức của các sản phẩm, dịch vụ nghệ thuật không ngừng được nâng cao. Các sản phẩm, dịch vụ ngày càng phong phú về nội dung và hình thức, đáp ứng nhu cầu đa dạng của các tầng lớp nhân dân trong nước và bắt đầu vươn ra thế giới.

Tuy nhiên, thị trường nghệ thuật vẫn đang trong giai đoạn phát triển ban đầu, tồn tại nhiều điểm nghẽn và lực cản. Thực trạng này đòi hỏi cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao chất lượng, hiệu quả quản lý, đồng thời thiết lập và bảo đảm sự đồng bộ giữa các thành tố, cấu trúc thị trường. Hướng tới xây dựng thị trường nghệ thuật Việt Nam chuyên nghiệp, lành mạnh và bền vững, nâng cao giá trị đa chiều và sức lan tỏa của nghệ thuật Việt Nam trong bối cảnh kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế… là vấn đề cấp thiết đang đặt ra hiện nay.

Đơn cử như trong lĩnh vực mỹ thuật, thị trường Việt Nam đang bị khoác một chiếc áo "hàn lâm", tạo rào cản tâm lý với số đông công chúng. Dù tiềm năng lớn nhưng rào cản này khiến chúng ta thực sự bỏ lỡ một thị trường thương mại nghệ thuật khổng lồ, cũng như cơ hội để nghệ thuật lan tỏa trong đời sống.

Cùng với những tín hiệu tích cực, còn là thực trạng "hàng giả, hàng nhái" tràn lan, thị trường hoạt động manh mún, trồi sụt niềm tin. Theo nhà nghiên cứu và giám tuyển mỹ thuật Lý Đợi, bán hàng giả có thể bị xử lý theo khung hình phạt, nhưng bán tranh giả, tranh nhái thì chưa thể xử lý, dù giá trị tài sản có thể cao hơn, vì còn vướng ở tính chưa minh bạch, uy tín về thẩm định, định giá… nên khó áp vào các chế tài pháp lý.

Hay trong điện ảnh, bên cạnh những bộ phim hàng trăm tỷ, điện ảnh Việt thời gian qua cũng ngậm ngùi chứng kiến nhiều phim bị thua lỗ nặng nề và phải rời rạp trong âm thầm. Theo nhà phê bình điện ảnh Lê Hồng Lâm, trải qua gần bốn thập niên thăng trầm, điện ảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển rực rỡ, thị trường nội địa tăng trưởng nhanh qua từng năm và liên tiếp lập những kỷ lục phòng vé mới. Đây cũng là thời điểm vàng để điện ảnh Việt Nam cất cánh.

Cảnh trong phim "Tử chiến trên không". Ảnh: Đoàn làm phim cung cấp

Cụ thể, năm 2025, thị trường điện ảnh Việt Nam tiếp tục trải qua giai đoạn tăng trưởng vượt bậc và lập nên những kỷ lục mới. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế cần được khắc phục, nếu muốn xây dựng một ngành công nghiệp điện ảnh bền vững và có khả năng cạnh tranh trong khu vực châu Á hoặc trên toàn cầu.

Tính đến hết tháng 10-2025, có tới 13 phim vượt mốc 100 tỷ đồng, 8 phim Việt dẫn đầu trong top 10 phim ăn khách nhất và 5 phim ra mắt năm 2025 lọt vào top 10 phim Việt ăn khách nhất mọi thời đại. Tỷ lệ nội địa hóa tăng rất nhanh so với con số 29% vào năm 2019, năm được coi là tăng trưởng đột phá trước đại dịch.

Một số phim nổi bật có thể kể đến: Bộ tứ báo thủ, Thám tử Kiên: Kỳ án không đầu, Nhà gia tiên… Đặc biệt, nhìn lại cả năm 2025, giới điện ảnh không khỏi thốt lên khi đây là một năm đặc biệt của thị trường điện ảnh Việt Nam, với điểm nhấn là những bộ phim đề tài chiến tranh, sử thi trở lại đỉnh cao. Cả ba bộ phim: Mưa đỏ, Tử chiến trên không, Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối đều ra mắt đúng thời điểm "thiên thời, địa lợi, nhân hòa", đón đầu các dịp lễ kỷ niệm lớn của đất nước. Với lợi thế về đề tài, cả ba bộ phim đều kích thích về mặt cảm xúc và lòng tự hào dân tộc cho khán giả đương đại.

Nhà phê bình Lê Hồng Lâm cho rằng: "Sự thành công của ba bộ phim này với những kỷ lục phòng vé mới, đặc biệt là “Mưa đỏ” xuất sắc vượt qua kỷ lục của “Mai” để trở thành phim ăn khách nhất trong lịch sử phim Việt, với doanh thu 714 tỷ đồng. Điều này có một ý nghĩa quan trọng đối với thị trường phim nội địa, khẳng định phim do nhà nước sản xuất và phim về đề tài chiến tranh trở lại đỉnh cao một lần nữa",

Giới chuyên gia lưu ý, các hãng phim nhà nước nên nắm bắt thời cơ này, cơ quan quản lý văn hóa cũng nên có những chính sách đầu tư mới cho điện ảnh để không bỏ lỡ thời cơ vàng cho sự tăng trưởng.

Sức bật mới từ đâu?

Thị trường điện ảnh Việt Nam tăng trưởng nhanh nhất thế giới và vẫn còn dư địa để phát triển, trong khi hầu hết các thị trường trên thế giới đều đã bão hòa và đi xuống. Có thể lạc quan cho rằng thị trường điện ảnh Việt Nam đang ở giai đoạn phát triển nhanh nhất trong lịch sử, 70% khán giả ra rạp chỉ xem phim nội địa, 30% còn lại chia cho phim nhập khẩu, theo tỷ lệ tương ứng là Nhật, Mỹ, Hàn, Thái...

Nhà phê bình Lê Hồng Lâm nhấn mạnh, trong phát triển thị trường điện ảnh, hợp tác sản xuất quốc tế vẫn là một giải pháp hiệu quả. Nhiều bộ phim hợp tác với Hàn Quốc đã gặt hái được những thành công đáng khích lệ, gần đây có “Mang mẹ đi bỏ” và sắp tới còn một số bộ phim sẽ tiếp tục ra mắt.

Ở khía cạnh này, Việt Nam còn được hưởng lợi từ công nghệ làm phim hiện đại và mạng lưới toàn cầu của Hàn Quốc, trong khi Hàn Quốc tận dụng được thị trường tăng trưởng mạnh và nguồn nhân lực địa phương, một mô hình hợp tác đôi bên cùng có lợi. Bên cạnh đó là Thái Lan, Ấn Độ… đang trở thành đối tác quốc tế hợp tác sản xuất với Việt Nam để sản xuất những bộ phim mang đậm đậm dấu ấn Việt Nam.

Phó cục trưởng Cục Điện ảnh (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) Đỗ Quốc Việt cho rằng, thị trường điện ảnh Việt Nam phát triển chưa tương xứng với tiềm năng bởi nhiều yếu tố chủ quan và khách quan. Trong đó có những nguyên nhân chính như thiếu kịch bản chất lượng cao, nhiều phim Việt vẫn rơi vào tình trạng lặp lại môtip, thiếu đột phá; nguồn vốn hạn chế, đặc biệt dành cho phim nghệ thuật; thiếu biên kịch, đạo diễn có tầm quốc tế, kỹ thuật hậu kỳ, kỹ xảo còn hạn chế.

Nhà quản lý, chuyên gia điện ảnh lưu ý, mong muốn thị trường phim Việt phát triển bền vững và có thêm nhiều đỉnh cao mới, ngành điện ảnh còn nhiều việc phải làm. GS, TS Trần Thanh Hiệp, Chủ tịch Hội đồng thẩm định và phân loại phim truyện, phim kết hợp nhiều loại hình cho rằng, thị trường cần sự cạnh tranh để phát triển. Nhưng thực tế, không phải đây đó không có những ý kiến phàn nàn, thậm chí kêu cứu về hiện tượng cạnh tranh không lành mạnh.

Ông nêu rõ, bên cạnh những thành tựu của thị trường điện ảnh Việt Nam thời gian qua, không khó để nhận ra những bất cập, hạn chế. Thị trường điện ảnh Việt còn nhiều tiềm năng và cũng là mảnh đất dễ tạo ra ảo giác dễ làm giàu, dễ tham gia.

Để phát triển thị trường điện ảnh, hay bất kỳ lĩnh vực nào khác trong thị trường nghệ thuật, không thể không rà soát lại thực lực đội ngũ các nhà làm phim, nhà sáng tạo nghệ thuật hiện nay và dự báo sự phát triển của đội ngũ đó trong 5, 10 năm sau. Đây là một trong những hạt nhân cốt lõi để có những "đường sắt cao tốc Bắc - Nam" trong thị trường điện ảnh nói riêng, thị trường nghệ thuật nói chung.