Tôi quen chị Hồng, bác sĩ phụ trách khoa ngoại của bệnh viện X. từ những năm đánh Mỹ. Hồi ấy tôi bị thương vào bả vai trong một chuyến công tác phía nam đường 19. Chị là người mổ vết thương cho tôi. Sau khi ra viện, từ ấy tới nay chúng tôi chưa có dịp gặp lại. Tình cờ, lần này về đây tôi được gặp chị.

Sau bữa cơm chiều, chị mời tôi lên phòng trực “nói chuyện chơi”. Tôi đến sớm, đứng tựa hiên chờ. Trước mặt tôi, những dãy đồi phía bên kia thung lũng đang loãng ra chuyển dần thành màu tím nhạt. Những đàn bò bước ung dung còn những bóng người có vẻ hối hả. Nhìn gần lại, dưới lòng thung là cánh đồng chạy vòng theo hình chữ U, màu xanh nhạt, màu tím đậm, màu vàng loang lổ, giống như nét phết nhanh của một bức tranh sơn dầu vẽ phóng khoáng. Viền quanh cánh đồng là con đường lớn chạy xoáy lên phía một ngôi làng với những vạt khói đậm bò lan trên cỏ.

- Xin lỗi anh, chị Hồng đến từ phía góc hành lang. Tôi bận vì phải giúp người mẹ trẻ Cam-pu-chia chăm sóc thằng bé nên đến muộn.

- Vâng, tôi trả lời chị. Thế ra bệnh viện mình lại nhận cả bệnh nhân Cam-pu-chia?

- Đâu chỉ có vậy, chị vừa mở khóa cửa vừa nói với tôi. Mời anh vào nhà, tôi sẽ kể cho anh nghe chuyện chú bé ấy. Anh là nhà báo, chuyện này có thể đăng được đấy.

Chị ngồi đối diện với tôi, vẫn cái giọng nhỏ nhẹ mà cách đây gần chục năm tôi được nghe. Ly nước trên bàn sánh ánh điện. Phía ngoài cửa sổ, thung lũng đang chuyển vào đêm. Chị đặt một bàn tay lên khung cửa sổ, nói:

- Đã hơn mười năm cầm dao mổ, tôi gặp khá nhiều trường hợp éo le. Nhưng lần này, thú thực với anh, chưa bao giờ tôi tưởng tượng được. Là mẹ của hai đứa con, các cháu nhà tôi đều được sinh ra trong điều kiện đầy đủ. Càng nghĩ, càng thương thằng nhỏ quá. Nhưng bây giờ mọi chuyện đã qua rồi. Thằng bé được cứu sống, thế là mừng cho nó.

Chị ngừng nói. Bàn tay nhỏ nhắn của chị lật qua lật lại quyển vở trên bàn. Chị mời tôi uống nước. Và chị đứng lên, tựa nghiêng người vào tường nhìn ra ngoài. Tôi lặng lẽ chờ chị. Và chị cứ đứng như thế, chậm rãi say sưa kể...

- Hơn ba tháng trời, trung đoàn 95, một trung đoàn anh hùng làm nhiệm vụ đánh địch bảo vệ tuyến biên giới Tây Nam. Ba tháng, bầu trời hầu như không hé ra được chút nắng. Ngoài trận địa, các chiến sĩ người nào người nấy bét bùn đỏ từ đầu đến chân, không có điều kiện tắm gội. Có nhiều người đứng trong chiến hào liên tục, nước ăn ruỗng cả móng. Các đơn vị chốt ăn ngủ tại chỗ. Lợi dụng mùa mưa, bọn Pôn Pốt đưa quân sang lấn đất ta. Theo kế hoạch đánh địch, ngày 15 tháng 7 ta sẽ nổ súng diệt bọn chỉ huy đóng ở làng Plei O Ngo.

Cả ngày hôm ấy trời mưa to lắm. Càng gần tối mưa càng dữ hơn. Diễn biến của trận đánh cũng mỗi lúc một quyết liệt. Tới tận lúc trời sắp tối, tiếng súng vẫn chưa ngớt. Khu rừng già, nơi trung đoàn bộ đóng tưởng như bị nước mưa giập đến nát bét. Sấm chớp từ trên cao chém xả xuống. Gió bị hút sâu vào các hẻm núi chợt bung ra, quật vào vách đá, thân cây, rít lên. Căn nhà hầm của trung đoàn bộ trong phút chốc bị nước mưa tràn vào. Mọi người chỉ kịp vơ vội những thứ cần thiết để lên bàn. Mấy đồng chí công vụ hì hụi tát nước. Các chiến sĩ vệ binh tăng cường cảnh giác. Các cán bộ trung đoàn xúm quanh tấm bản đồ bọc ni lông trải trên chiếc bàn tre rải giữa nhà. Đèn dầu không còn tác dụng nữa. Ba chiếc đèn pin cùng lúc rọi vào một điểm. Trung đoàn trưởng Hùng và chính ủy Thiết thay nhau gọi điện thoại. Các cán bộ trợ lý ngay trong lúc mưa ấy lần lượt ra chốt trực tiếp chỉ đạo chiến đấu. Các chiến sĩ thông tin lao đi bảo vệ đường dây. Các tổ trinh sát bung ra làm nhiệm vụ. Chị Hồng và y tá Long đã sẵn sàng túi thuốc.

- Báo cáo thủ trưởng, có thương binh về!

Một chiến sĩ đứng trên bậc cửa nhà hầm báo tin ấy cho chính ủy Thiết. Chị và Long theo anh Thiết ra ngoài. Trận mưa lớn đã qua, chỉ còn nước đọng trên những tán lá, thỉnh thoảng bị gió rung đổ xuống rào rào. Chính ủy Thiết bấm đèn pin soi túi thuốc của Long. Chị và Long cùng hiểu ý bước dấn lên. Có tiếng chân lép nhép phía trước. Tiếng thở xả hơi, tiếng nói chuyện rì rầm. Đêm như có bức màn đen che mắt. Chị khoát tay, muốn xua cái màn đen ấy. Chính ủy Thiết nắm tay chị:

- Bình tĩnh.

Chị biết chính ủy muốn nói gì. Chị là bác sĩ của quân khu xuống không phải để trực tiếp xử lý các vết thương mà là tổng kết, phân loại các vết thương, sau đó rút ra phương pháp cấp cứu và điều trị tốt nhất.

Nói vậy nhưng chính ủy lại buông tay chị. Họ cùng tới bên cáng. Chính ủy mở tấm vải mưa phủ trên đòn, bấm đèn pin soi. Một gương mặt rất trẻ tái xanh hiện ra. Anh hấp háy mắt, gượng cười, cái cười thật quý hoá.

- Thủ trưởng Thiết ạ?

- Ừ, Hướng hả? Em bị chỗ nào?

- Dạ, nó chơi vào giò…

- Chịu khó chút, gần phẫu rồi. Băng bó ra sao?

- Được ạ.

Chị cảm thấy yên tâm nghe Hướng trả lời rành rọt. Hướng tự kéo tấm vải mưa che lại.

Tới cáng thứ hai. Cũng như lần trước, chính ủy Thiết mở ni lông bấm đèn pin. Đồng chí này già dặn hơn, mắt linh lợi, cặp mày xếch ngược, miệng rộng. Thấy mọi người thăm hỏi, anh nhíu mày trả lời tiếng Quảng nặng trịch:

- Chừ có đau hơn thủ trưởng. Dạ, ráng hung chớ. Nẹp kỹ quá nằm cứng đơ, khó chịu thấy mồ. Thủ trưởng cũng biết tên tôi? Dạ. Trúng. Tám Hề đây ạ.

Sau này chính ủy cho chị biết: Tám là tay hài hước nhất đơn vị, anh có thể đóng được ba vai kịch, hát ba giọng khác nhau.

Rồi tới cáng thứ ba. Người thương binh nằm thiêm thiếp như ngủ, đôi tay đặt trước bụng, thỉnh thoảng rên khẽ.

Nghe anh em báo cáo còn một cáng nữa. Ba người đứng đợi. Chị Hồng định theo cáng này về phẫu. Việc của chị ở bên đó.

Chừng mười phút sau cáng thứ tư mới tới. Nghe tiếng chân bước nặng nhọc, có tiếng rên và cả tiếng rủa “đồ lợn”. Chị Hồng và chính ủy cùng bước tới. Chắc đồng chí này bị nặng lắm. Chị thấy hai đầu cáng là hai người cao to. Hai bên hai người giữ, một người đi trước bấm đèn pin soi đường. Chính ủy Thiết bảo anh em dừng lại. Người đi đầu đứng thẳng lên, giọng tức tối:

- Không phải thương binh đâu thủ trưởng?

- Hả? Đồng chí nói sao?

- Tôi bảo không phải thương binh ạ.

Người chiến sĩ vuốt nước mưa trên mặt, tiếp:

- Con tù binh... Nó... sắp đẻ!

Hai chiến sĩ đứng hai bên cáng. Người giữ phía chân. Người giữ phía đầu. Chiếc võng chợt lúc lắc rồi giãy giụa. Có tiếng rên ư ử phát ra. Hai chiến sĩ khiêng vừa được xả hơi lại phải đứng dang chân giữ nạng. Chính ủy Thiết toan mở ni lông thì chiếc võng lại quặn lên. Chị Hồng hỏi người chiến sĩ đi trước:

- Các đồng chí định đưa về phẫu?

- Vâng, đưa về chỗ chuyên môn chứ khoản này tụi tôi chịu!

Chính ủy Thiết tới bên chị:

- Chị thấy thế nào?

- Để tôi coi thử.

Thấy có ánh đèn pin rọi, con tù binh uốn mình úp mặt xuống. Chính ủy Thiết kéo vai nó lại. Nó co người cưỡng. Chợt nó ngoẹo đầu, ngửa mặt lên. Miệng nó bị nhét một chiếc khăn mặt. Đôi mắt nó sâu, ráo hoảnh. Nó nhìn mọi người hằn học. Một chiến sĩ nói:

- Nó định cắn lưỡi, không làm thế không được.

- Hãy cứu lấy đứa bé! Chính ủy Thiết nói. Tình trạng nó thế nào?

- Không rõ ạ, người lính dẫn đường trả lời. Khi chúng tôi đánh vào khu nhà của bọn chỉ huy thì thấy mấy đứa con gái rúc trong hầm. Gọi ra hàng nhất định không ra. Chúng tôi phải kéo từng đứa. Thấy mặt nó hốc hác, bụng to, ngồi co rúm người khóc, chúng tôi đoán là nó sắp đẻ nên mới đưa về đây.

- Vợ lính à? Y tá Long nãy giờ đứng im, chợt hỏi.

- Nó là lính của cụm điện đài, người đứng phía bên kia cáng trả lời.

- Thôi được, chính ủy Thiết cắt ngang lời người chiến sĩ. Các đồng chí khiêng vào nhà quân y. Có chị Hồng bác sĩ đây, khỏi lo.

Thế là ý định sang phẫu của chị phải ngừng lại. Biết làm thế nào khác được. Chính ủy Thiết nói thêm:

- Chị cần gì cứ nói với Long.

Căn nhà hầm của tiểu ban quân y không rộng lắm nhưng có giường, bàn đầy đủ. Long thắp cây đèn bão, ngọn đủ sáng trong nhà. Khi hai chiến sĩ khiêng vào, vừa đặt cáng xuống giường, nó đã trườn ra, ngã ngay xuống đất. Nó gieo người xuống giường vật vã. Anh em khiêng lên, nó cố tình chống cự. Chị Hồng bảo hai người cởi trói tay cho nó. Các chiến sĩ đều nói, không ai muốn trói cả, nhưng không trói thì không thể đặt nó vào võng được.

Chiếc dây vừa cắt đứt nó đã chồm lên, gieo mình xuống. May mà mọi người xúm vào giữ được. Muốn nói cho nó rõ vài điều quá mà chẳng ai biết tiếng Khơ-me! Các chiến sĩ giữ nó nằm im trên giường. Nó thở hừng hực. Bộ quần áo đen lấm bê bết. Cái đầu tóc cắt ngắn cũng bết bùn, quẹo vào trong. Nó cố tình giấu mặt vào tường. Chị Hồng lấy ống nghe, ngồi xuống cạnh giường. Con tù binh ngoái lại nhìn. Chị giả lơ không để ý đến thái độ của nó. Con này còn trẻ. Nhìn bụng nó chị biết nó đang mang thai đứa con đầu. Chị bảo Long tiêm thuốc trợ sức. Khi mũi kim vừa đặt lên tay, nó liền cựa mình phản đối. Nó thở nhanh một chặp rồi đột ngột ngừng. Đôi lông mày rậm của nó luôn cau lại. Nó nằm im. Anh em bỏ tay nó ra. Nó đưa hai tay yếu ớt lên gỡ chiếc khăn mặt. Anh em thả luôn cả chân. Nó co người nằm úp mặt xuống giường khóc rưng rức. Các chiến sĩ bỏ ra ngoài. Chợt nó ngoái lại. Chị Hồng ra hiệu bảo nó nằm hẳn xuống. Trời lại mưa to. Có tiếng rít hung dữ của những quả pháo cỡ lớn từ phía địch bắn sang. Tiếng nổ của các loại súng liên thanh chợt rộ lên. Có tiếng chân chạy phía ngoài cửa.

Chị đang khám thai cho nó thì trung đoàn trưởng Hùng tới. Chị báo cáo về thể trạng của tù binh. Trung đoàn trưởng cho chị biết tình hình bên phẫu. Hai đồng chí bị vào chân đã mổ xong. Đồng chí bị vào tay choáng nhẹ, đang được cứu chữa. Không có điều gì đáng ngại xảy ra.

Trung đoàn trưởng vừa ra khỏi nhà thì con tù binh lại trở quẻ. Nó úp tay vào mặt, vai so lại toan cắn lưỡi. Cậu Long rất nhanh phát hiện được. Long vung tay làm động tác giả tát vào mặt nó. Do phản ứng bản năng, nó giơ tay ra đỡ. Hai chiến sĩ đứng ngoài thấy vậy liền xúm vào. Đành phải trói tay và buộc khăn vào miệng nó lần nữa. Nó kêu ú ớ một lúc rồi nằm im, sắc mặt bỗng thay đổi, lúc đầu đỏ tím sau chuyển sang tái nhợt. Mắt nhìn ráo hoảnh, ngực rướn lên. Nó đau bụng? Qua khám, chị biết nó chưa đến ngày đẻ, nhưng trường hợp này khó bảo vệ được cái thai quá. Chị bảo Long tiêm thêm trợ sức cho nó.

Cứ nhùng nhằng như vậy cho tới sáng. Con tù binh không chịu nhận ra thiện chí của ta. Nhưng vì sao mà nó ngoan cố đến mức ấy thì chưa biết được. Đưa cơm cháo đến nó không chịu ăn, đành giữ sức cho nó bằng cách tiêm thuốc.

Cuối cùng sự việc vẫn diễn ra. Nó đẻ. Cơn đau bụng bắt đầu từ sáng. Đôi mắt vốn đục lờ của nó chợt sáng long lên. Nó thở khó nhọc. Chị bảo anh em cởi trói cho nó. Sợi dây vừa mở, hai tay nó quờ quạng, tự tháo khăn buộc miệng rồi nhỏm dậy. Được chừng một phút nó lại nằm hẳn xuống rên yếu ớt. Bây giờ nó khóc tấm tức. Chị đặt tay lên trán nó. Nó ngước mắt nhìn chị. Chị ra hiệu bảo nó bình tĩnh. Nó lại uể oải ngồi lên, hai tay ôm bụng mặt nhăn nhó. Chị đỡ nó tựa vào người. Long đã chuẩn bị xong những thứ cần thiết. Con tù binh gục đầu vào vai chị thở. Đã hai lần sinh, chị biết cái đau của người đẻ lắm. Hai bên hông tức anh ách. Dọc sống lưng như có vật gì rút lại. Bụng đau thốc lên ngực tưởng không thể sống nổi. Lúc ấy, người ta không nghĩ được gì. Chỉ mong cơn đau qua nhanh. Chỉ mong đứa con ngoan ngoãn ra gọn gàng. Chợt như bị hẫng, người nhẹ lâng, mồ hôi vã ra. Tiếng khóc của đứa con cất lên. Chị tin ở sức nó. Cơn đau cuối cùng đã đến. Cổ nó rụt lại, mắt nhắm nghiền, miệng há hốc, nó đẻ. Thằng bé đã nằm trên tay chị. Chị làm rất thành thạo công việc của người đỡ đẻ. Tiếng khóc của thằng bé cất lên thật đúng lúc. Tuy chưa đủ ngày nhưng tiếng khóc của nó cũng khỏe khoắn.

Sau khi mọi việc đã gọn gàng, con tù binh làm hiệu đòi bế con. Mọi người không đồng ý chị đưa thằng bé cho nó. Thấy ai cũng có vẻ nghi ngại, con tù binh chắp tay vào ngực lạy lia lịa, nước mắt nước mũi đầy mặt. Chị mạnh bạo trao thằng nhỏ cho nó. Nó nhìn chị vẻ biết ơn rồi xoay lưng cho con bú.

- Mẹ tròn con vuông rồi nhé, y tá Long nói.

Con tù binh nhìn theo khi thấy Long bước ra cửa. Hình như nó cũng hiểu ý câu nói ấy.

Đến chiều mọi việc xong xuôi, chị rời trung đoàn bộ sang phẫu làm nhiệm vụ.

Chị đi rồi, Long là người vất vả hơn cả trong việc chăm nom mẹ con con tù binh. Chị và Long thường liên lạc với nhau bằng điện thoại. Lần nào chị cũng nhận được tin: “Nó khỏe, thằng cu kháu ra trò...”. Có hôm Long sang phẫu chơi với chị. Long bảo con tù binh nói bập bẹ được tiếng ta. Nó nói hồi đánh Mỹ nó là báo vụ. Sau này Ăng-ka biết, bắt nó làm. Chồng nó bị Ăng-ka đưa vào Tây Ninh, mất tích. Long hỏi vì sao nó định cắn lưỡi, nó nhăn mặt trả lời: “Bị bắt, ở nhà mẹ và các người thân của nó cũng bị Ăng-ka bắt và giết ngay. Cổ người ta mềm như cây chuối dưới lưỡi dao sắc!...”.

Chị Hồng ngồi xuống, hai bàn tay nắm lại, đặt lên cằm. Tôi ngồi im chờ chị kể tiếp.

- Sau khi đánh bật địch ra khỏi làng Plei O Ngo và một loạt chốt khác, bọn địch vẫn thỉnh thoảng cho những tốp nhỏ lẻ luồn sâu vào vùng ta quấy rối.

Một hôm chị nhận được điện của Long: “Thủ trưởng bảo nên đưa nó về tuyến sau, mời chị khám lại cho mẹ con nó”.

Chị sang, thấy con tù binh đang ngồi khâu áo cho con. Thằng nhỏ ngủ trong chiếc võng bạt có đệm chăn chiên. Thấy chị, con tù binh mừng rỡ bế thằng nhỏ lên, hôn con, nựng con rối rít rồi không chút nghi ngại, đặt thằng bé vào lòng chị. Nhìn nó ngồi bới lại tóc và xăng xái chuẩn bị lên đường, chị biết nó rất mừng được về nơi an toàn.

Đoạn đường từ trung đoàn bộ ra đường ô tô mất hai tiếng. Long nhận đi với nó cùng tổ du kích. Dọc đường gặp địch phục, Long và hai đồng chí bị thương vào chân vì mìn. Con tù binh sợ quá, giữa lúc anh em bắn trả địch nó ôm con chạy, được chừng ba bốn chục mét thì địch phát hiện được, chúng bắn xả theo. Một viên đạn làm nó gẫy chân. Một viên khác xuyên qua ngực.

May cho thằng bé còn nguyên vẹn, anh em đã chiến đấu bảo vệ được nó. Sau khi đứa bé về bệnh xá, một người mẹ Gia-rai đã nhận nuôi. Chị mới sinh bé cách đây nửa tháng. Chú bé Việt Nam ra đời trong khi chạy giặc ấy đã phải chia đôi phần sữa của mình để cứu vớt sự sống còn lại...

Chợt có ba tiếng kẻng đánh gọn lỏn. Chị Hồng đứng dậy cầm quyển sổ lật lật trên tay.

- Tôi phải đi giao ban, chị nói. Anh cần gì, chiều mai chúng ta lại nói chuyện tiếp.

Chúng tôi cùng bước ra hành lang. Phía bên kia thung lũng điện sáng từng chùm. Có tiếng hát trầm của ai đó và tiếp theo là những giọng hát ngang ngang đến ngộ.

Không biết chừng trong số những người hát ấy có Long. Và tôi đi lại phía đó.

Truyện ngắn của Trung Trung Đỉnh