QĐND - Làng Phú Hòa, xã Phú Gia, huyện Hương Khê (Hà Tĩnh) quanh năm yên ả sau lũy tre làng và được biết đến là nơi giữ nhiều bảo vật Vua Hàm Nghi ban. Trong làng có những cố đạo chuyên chăm lo, giữ gìn những “báu vật của làng”.

Vào những ngày đầu xuân mới, căn nhà nhỏ của lão nông Trần Kim Quỳ, 65 tuổi, bỗng đông đúc lạ thường. Con cháu, bà con xóm làng đến chật kín góc sân. Bà con đến đây để chúc mừng lão Quỳ lên chức cố đạo - người được dân làng tín nhiệm, Đảng ủy xã đồng thuận, được giữ các bảo vật Vua Hàm Nghi.

Các cố đạo báo ân trước anh linh các vị thần tại đền Cộng Đồng.

Người trong vùng vẫn kể rằng, năm 1885, Vua Hàm Nghi tiến quân ra huyện Hương Khê (Hà Tĩnh). Một đêm trong giấc ngủ nhà vua được Thánh Mẫu báo mộng quân giặc sắp tới, nếu vua ở lại thì sát dân. Tỉnh mộng, nhà vua đã triệu họp quân thần làm lễ tạ ơn thần và dâng nhiều báu vật như: 2 con voi vàng, 2 thanh bảo kiếm, hơn 40 sắc phong, 8 bộ áo mũ triều thần… để nhân dân thờ cúng Thánh Mẫu. Theo quy định của làng người giữ bảo vật là các cố đạo. Hiện nay, cứ hai năm lại bầu ra một cố đạo mới. Cố đạo là người hội tụ nhiều yếu tố như: Còn song tuyền, cốt cách phẩm chất cao đẹp, gia cảnh đoàn tụ. Khi đã được ban lễ nghi dương trần chấp thuận, phải xin ý kiến các Vương Thần qua lễ hạ keo phúc đáp cố đạo, được thì làm lễ rước sắc về nhà cố đạo mới, nếu không phải lưu cựu.

Kiểm tra các bảo vật trước giờ rước sắc phong.

Cụ Lê Khắc Tùng, nguyên cố đạo, không nhớ nổi đã có mấy chục đời cố đạo ở Phú Hòa, nhưng cụ bảo rằng, được làm cố đạo đó là niềm tự hào, trọng trách cao cả. Cụ Kim Quỳ vừa nhận chức cố đạo năm 2011 vui mừng cho biết: “Tôi đã linh cảm từ năm ngoái rồi, cây cối trong vườn tự nhiên tươi tốt, sức khỏe trong người dồi dào, tôi cho con cháu đào ao thả cá, làm nương. Được giữ bảo vật của vua ban đó là trọng trách to lớn, mình phải sống cho trọn với sự tin cậy của các Vương thần”. Cụ Quỳ kể lại: Vào thời Pháp thuộc, con cháu trong nhà một cố đạo nọ trộm voi vàng đưa sang Lào đổi lấy mười con trâu. Trên đường về người đó bị trâu húc chết tại làng. Người con thứ phát điên về nhà giết cả vợ lẫn con. Nghe tin, một người dân nước Lào đã đem voi vàng sang trả lại. Bởi thế, vào những thời kỳ khó khăn, túng bấn nhất, có những tay trùm đồ cổ từ Thái Bình vào gạ đổi 2,5 tấn gạo để lấy cặp bảo kiếm nhưng bị dân làng đuổi đi. Đề phòng mất cắp, có cố đạo còn khoét rỗng cột nhà để cất giấu bảo vật. Qua nhiều biến cố lịch sử nhưng các bảo vật vẫn được giữ gìn nguyên vẹn.

Tôi may mắn được chứng kiến lễ bàn giao bảo vật giữa hai cố đạo. Trước ban thờ tiên linh, nguyên cố đạo Trần Nguyên Nhung khảng khái: “Chúng tôi đây một mái nhà tranh, một lòng thành nâng niu các bảo vật của tiên triều để lại. Bảo vệ bảo vật của vua là bảo vệ tín vật của cả giang sơn đất nước. Dân làng Phú Gia tự hào và không quên ơn vua, ơn nước nhà”.

Bài và ảnh: PHẠM KIÊN