Nghệ sĩ ưu tú Bá Phổ nguyên là nghệ sĩ đàn nguyệt Nhà hát ca múa nhạc Việt Nam, nay ông đã được về nghỉ hưu. Về nhà ông sáng lập riêng Công ty biểu diễn cổ phần và Bá Phổ nhạc đường, nơi đón tiếp du khách đến tham quan và chiêm ngưỡng những bộ nhạc cụ dân tộc sưu tập độc đáo...

Đón tiếp du khách đến tham quan nhạc đường, NSƯT Bá Phổ trực tiếp hướng dẫn khách tham quan các loại nhạc cụ dân tộc làm bằng tre, nứa rất thú vị. Ông giải thích tại sao tên gọi là nhạc đường: “Nhà tôi lưu giữ đủ các loại nhạc cụ truyền thống tre, nứa, gỗ từ các dân tộc anh em, nhạc cụ ở đây không chỉ được lưu giữ như một bảo tàng, cũng không trưng bày kiểu như ở nhà triển lãm, nhạc cụ ở đây còn cất được lời, nói lên chiều sâu văn hóa của cha ông”.

Ở Nhạc đường Bá Phổ, người xem thoải mái ngắm nhìn, thậm chí có thể gõ thử, chơi thử tiếng các loại nhạc cụ tre nứa. Du khách có thể hỏi chuyện thoải mái về tên và nơi xuất xứ các loại nhạc cụ, được xem và so sánh với những nhạc cụ cổ đầu tiên đến các loại nhạc cụ cải tiến hiện đang dùng phổ biến. NSƯT Bá Phổ là một nghệ sĩ đa tài, nghiên cứu, sưu tầm, phục chế, cải tiến, sáng tác, biểu diễn và giảng dạy. Ông cùng với con trai ông là nghệ sĩ Bá Nha sẽ giải thích tỉ mỉ công dụng và cách sử dụng từng loại nhạc cụ. Nếu cần, các thành viên của công ty ông sẽ biểu diễn độc tấu, hòa tấu nhạc cụ cho du khách thưởng thức. Từ những loại nhạc cụ như đàn nhị, đàn đáy, đàn cò, đàn tính, đàn nguyệt, đàn gông, đàn T’rưng, đàn hơ, đến các loại sáo dân tộc, khèn, bộ gõ, trống đồng, đàn đá... có đủ hết các loại ở nhạc đường của ông. Tất cả các loại nhạc cụ dân tộc trưng bày ở nhạc đường đều sử dụng được, âm thanh phát ra rất chuẩn mực.

Một điều rất thú vị tất cả các loại nhạc cụ tre nứa đều do Bá Phổ tự mình nghiên cứu, làm theo mẫu đàn, nhạc cụ gốc và phát triển cải tiến mới. Ông chính là người đầu tiên sưu tầm và mang chiếc đàn T’rưng 5 ống nứa của Tây Nguyên về nghiên cứu, cải tiến thành loại nhạc cụ hiện đang được các nghệ sĩ các đoàn nghệ thuật sử dụng rộng rãi. Bá Phổ cho biết, chiếc đàn T’rưng gốc của Tây Nguyên chỉ có 5 ống, được sắp xếp thứ tự ống nứa có âm thanh phát ra cao nhất đặt ở dưới cùng, ống nứa có âm thanh thấp nhất đặt ở trên cao, đàn chỉ dùng đánh được những giai điệu đơn giản. Bá Phổ mang đàn về nhà cải tiến thành nhạc cụ có 3 hàng 15 ống nứa xếp với nhau, tạo thành đủ các cung bậc cao thấp, âm sắc thanh và trầm, dùng biểu diễn được tất cả các giai điệu. Ông sáng tạo cách xếp đặt các ống nứa ngược lại, ống có âm thanh thấp nhất đặt ở dưới cùng, theo thứ tự cho đến ống có âm thanh cao nhất đặt ở trên cùng. Cách đặt thế này tạo thêm cảm hứng bay bổng cho người biểu diễn đàn T’rưng, khi đánh những bè cao vút, phải đưa tay lên cao đập vào ống nứa trên cao, đã nâng thêm cảm hứng cho giai điệu bay lên.

Về bộ sưu tập đàn bầu, ông cho biết cây đàn bầu ngày xưa, nghệ nhân hay dùng ống tre, ống bương già ở rừng, họ cắt chọn đoạn khúc đẹp nhất, đem bổ dọc ra và úp ngược lên làm hộp đàn, tay cầm lắp thêm một quả bầu nhỏ lấy ở rừng làm hộp phát âm và ngân tiếng, đàn dùng dây tơ. Hiện nay đàn bầu cải tiến dùng hộp đàn bằng gỗ, ống phát âm được tiện bằng gỗ và dùng dây sắt. Cây đàn nhị ngày trước dùng ống thoát hơi bằng ống tre, nứa, thân đàn bằng tre, nay đàn nhị dùng hộp phát âm bằng gỗ, thân đàn bằng gỗ...

Nghệ sĩ Bá Phổ còn có bộ đàn đá độc đáo gồm 8 mảnh đá đen quý, tiếng phát ra kêu lanh lảnh. Ông phục hồi được chiếc trống đồng cổ, âm thanh vang vọng, theo như ý ông, tiếng trống đồng ngày xưa ngân vang lên, làm quân thù nghe thấy phải bạc đầu, đấy mới gọi là tiếng trống đồng Lạc Việt. Sắp tới ông sẽ cho ra mắt dàn chuông cổ gồm 50 quả chuông đồng các loại, dàn chuông này ngày xưa thường được dùng ở trong đội nhã nhạc cung đình, nay ông đang phục chế và sẽ giới thiệu với công chúng.

Công ty biểu diễn cổ phần Bá Phổ hiện nay là một thành viên của Trung tâm nghiên cứu và phát triển âm nhạc dân tộc Việt Nam (mới được thành lập). Công ty Bá Phổ có lợi thế là cả gia đình lập riêng một nhóm nhạc dân tộc (Bá Phổ, vợ ông là bà Mai Hiên, con trai ông là Bá Nha), nhóm nhạc sử dụng thành thạo tất cả các loại nhạc cụ dân tộc, có sẵn nhạc đường và có phòng biểu diễn nhỏ ở nhà riêng. Nhóm nhạc gia đình Bá Phổ đã được mời đi biểu diễn ở nhiều nước trên thế giới. Đây là một thuận lợi cho Trung tâm nghiên cứu âm nhạc dân tộc để quảng bá, xây dựng được chương trình phong phú phục vụ mọi đối tượng khách đến tham quan.

ANH NAM-HẢI THANH