Nhà văn viết: Từ miếng khoai lang sấy

Mồng bốn Tết, đến thăm nhà một anh bạn ở Vân Hồ, bước vào cửa là tôi nói ngay: “Khỏi phải bày vẽ! Cho tôi một tách trà nóng”.

Bạn tôi tủm tỉm:

Để tôi mời ông món này, dùng với trà nóng hay đáo để.

Tôi chẳng mấy háo hức. Chắc lại hạt dẻ Mỹ như mấy nhà tôi đến trước. Những năm trở lại đây cái món hạt dẻ Mỹ xuất xứ từ Trung Quốc này đang trở thành “mốt”. Nhưng không. Thứ bạn tôi đem ra là những miếng mứt thái bằng ngón tay trẻ con, màu vàng ươm. Tôi tò mò nhặt lên một miếng ngắm nghía rồi đưa vào đầu lưỡi nhấm nhấm. Rồi sau đó quên cả xã giao, tôi cứ ngồi chén tì tì hết miếng này sang miếng khác. Nó thơm, giòn, bùi, béo... mà lại không quá ngọt, quả là rất lạ miệng. Bạn tôi cứ tủm tỉm nhìn tôi, thích thú hỏi:

- Ông thử đoán xem nó là cái gì?

- Quen lắm nhưng mà lạ lắm. Là cái gì vậy?

Anh cười to:

- Ông này sớm mất gốc quá. Nó là cái thứ ông và tôi ăn dài cổ hồi bé đấy.

Ăn dài cổ chỉ có khoai lang. Thôi chết, khoai lang sấy. Đích thị là khoai lang sấy. Chả thể nào tin được mặc dù nó là sự thật trăm phần trăm. Nhà quê rẻ nhất là khoai lang. Xin nhau cũng được khoai lang. Kinh hãi nhất là phải ăn khoai lang trừ bữa. Phải dài cổ ra mà nuốt. Sau đó bụng nóng cồn cào. Khoai lang cũng là thứ dễ trồng, dễ thu hoạch, nhà nào chả có đầy một gầm giường sau khi cho lợn, ngỗng ăn xả láng.

Thế mà cái thứ hạng bét ấy lại có lúc chễm chệ trong cỗ Tết nhà giàu ở thành phố, trở thành của độc. Mà nào có rẻ. Một lượng khoai sấy bằng độ một cân khoai củ, đắt ngang một cân thịt lợn. Ngay cả phép tiên cũng khó làm cho người nông dân tin vào điều đó. Và tôi dám chắc rằng đa số những người dân quê không dám xa xỉ mua cái thứ mứt chế biến từ khoai lang rẻ như bèo ấy về ăn mấy ngày Tết.

Đến đây tôi nhớ lại thêm hai nghịch lý:

Bạn tôi ở Pháp về khoe được ăn dưa cải muối của Thái Lan đóng vào túi bóng, giá mỗi túi bằng một bữa ăn của một gia đình bốn người ở nông thôn Việt Nam. Còn nghịch lý thứ hai thì tận mắt tôi thấy. Đó là cảnh những nông dân Việt Nam băm hàng tạ dưa gang, chém hàng trăm cây bắp cải... vì bán không ai mua, cho không ai lấy. Nhiều nơi vì thế mà vụ đông họ thà để ải đất... Trong khi đất ở nông thôn luôn chật chội?

Đều là nghịch lý do con người chủ động tạo ra nhưng nó đáng để chúng ta cùng suy nghĩ. Trong những lý do đẩy người nông dân ùn ùn bỏ ra phố khiến kéo theo ra biết bao vấn đề xã hội, thì lý do chủ yếu là ngày công lao động của họ ở nhà quê quá rẻ mạt, giá trị đất đai quá rẻ mạt. Nhưng từ ví dụ về miếng khoai sấy và túi dưa muối cho thấy không phải là không có lối thoát. Vấn đề chỉ còn lại là bao giờ người ta mới nghiêm túc nghĩ đến điều vô cùng cấp thiết, thậm chí là sống còn này? Bởi vì nếu chỉ sản xuất mà không nghĩ đến chế biến, chúng ta đã biếu không ba phần tư công sức của hàng triệu nông dân cho người ngoài.