Tôi đi chùa Hương cùng một bạn văn ở miền Nam ra thăm Hà Nội. Trước khi leo dốc, chúng tôi tạt vào một quán giải khát ở đền Thiên Trù, gọi hai ly cà phê uống để lấy sức. Khi đứng dậy trả tiền, chủ quán bảo: Một trăm hai mươi nghìn đồng tất cả! Bạn tôi tròn xoe mắt, ngơ ngác hỏi lại: Mười hai nghìn đồng chứ, chỉ có hai ly cà phê?... Một trăm hai mươi nghìn đồng, sáu mươi nghìn đồng một ly. Giá ở đây (tức chùa Hương) mà sáu nghìn đồng thì kinh doanh bằng mắt, trả tiền nhanh biến đi cho rồi! Chúng tôi bị mắng, đứng như trời trồng, phải một lúc mới tặc lưỡi lóng ngóng rút ví trả tiền. Khi bước ra khỏi quán, bạn tôi hậm hực: Bán hàng kiểu gì vậy, họ trấn lột chúng ta công khai, hợp pháp. Kinh doanh như thế thì mất lộc, mất hậu sau này... Thế là cả buổi đi chùa, lẽ ra thanh thản chiêm ngưỡng vẻ đẹp kỳ khôi của chốn bồng lai tiên cảnh lại vô tình ám ảnh bởi lòng tham tiền của kẻ hạ nhân, thật không cái dại nào bằng cái dại nào. Tưởng chỉ chúng tôi ngơ ngơ ngác ngác bị lừa, ai ngờ, lúc về cùng ngồi trên thuyền với mấy người khách lạ, nghe họ kể chuyện ăn một bát phở bị "chặt" tám mươi nghìn đồng thì cả hai chúng tôi mới ớ ra. Thuyền đi qua một tấm bảng hướng dẫn khách đến thăm chùa Hương được dựng ngay giữa sông, tôi lướt nhìn thấy có dòng chữ "khách tham quan vào nhà hàng mua bán, ăn uống phải thỏa thuận trước giá cả". Thì ra, nếu không thỏa thuận trước vào ăn ở đây sẽ bị "chặt" bầm mày tím mắt. Những người khách dễ tính vô tâm như chúng tôi là "món lời lớn" của dân bán hàng nơi thiên nhiên kỳ thú vào bậc nhất của nước Nam ta. Trớ trêu thay!
Lại chuyện mới rồi nghỉ mấy ngày lễ, cả gia đình tôi xuống Đồ Sơn vài ngày; được người bạn giới thiệu thuê căn phòng nghỉ ở khu một. Khi mở cửa bước vào, cả căn phòng sực lên mùi cứt gián ngột ngạt, ga trải giường không biết có từ bao giờ mà vàng ố ẩm mốc, điều hòa chạy xập xùi, nhà vệ sinh tắc nghẽn, nó giống với một nhà trọ hơn là một nhà nghỉ. Thấy tôi khó chịu, người trực phòng bảo: Giờ này các nhà nghỉ ở Đồ Sơn đã quá tải. Bác có phòng để thuê là may rồi! Khi hỏi giá cả, người trực phòng xòe ngón tay ra tính: Hôm nay là hai mươi tám tháng tư, giá chỉ có bốn trăm nghìn một phòng, ngày mai rồi ba mươi tháng tư, mồng một tháng năm, giá tăng lên năm trăm nghìn đồng một phòng một ngày, tiền trả theo giá cả hàng ngày bác ạ! Tôi nghe mà nổi gai ốc, một nhà nghỉ chỉ như một quán trọ mà giá ngang với một phòng vào loại sang ở Hà Nội, lại còn tăng giá từng ngày. Nhưng phòng đã nhận, biết đi đâu, cả gia đình lang thang bãi biển được chăng? Đành ngậm bồ hòn, động viên mọi người "cứ vui là được". Tuy thế, trong lòng cũng lo, bình dân cơm bụi không sao, hứng lên cho con cái ăn đặc sản biển bét ra cũng sáu bảy trăm nghìn đồng một cân cua bể, cháy túi có ngày…
Kinh doanh buôn bán là một nghề, thậm chí là một nghề cao quý, quan trọng hàng đầu trong nền kinh tế thị trường đang mở, đang bứt phá phát triển. Ở các nước văn minh, tất cả mọi chuyện đều minh bạch, rõ ràng. Mọi sản phẩm đều phải chứng minh nguồn gốc, đầu vào, đầu ra; giá bán cụ thể tới từng chi tiết. Mức thuế được tính chính xác và cực kỳ hợp lý trong giá thành sản phẩm, giá bán buôn, bán lẻ và các khoản chi phí cần thiết. Vì vậy không thể xảy ra trường hợp tùy ý "trấn lột" khách hàng như ở chúng ta. Lại nữa, tiêu chí hàng đầu của người kinh doanh buôn bán là "chữ tín". Chữ tín không còn trước sau gì cũng "sập tiệm". Làm nghề gì cũng quý, cũng tôn trọng; lương tâm thanh sạch, trung thực có tình có lý mới được bền lâu, có hậu, có lộc cho gia đình con cháu, đó mới là cái lợi vô giá vậy.
TRẦN ANH THÁI