QĐND - Đoàn trưởng các đoàn nghệ thuật quân đội vừa tham dự hội thảo về Đề án tổ chức biên chế và đầu tư trang, thiết bị chuyên môn cho các đơn vị nghệ thuật quân đội do TCCT tổ chức. Có nhiều ý kiến thiết thực đã được trình bày tại hội thảo, kiến nghị cấp trên giải quyết những bất cập vốn đã tồn tại nhiều năm qua, tạo điều kiện để các đơn vị nghệ thuật quân đội tiếp tục phát triển, nâng cao chất lượng hoạt động nghệ thuật, phục vụ tốt hơn bộ đội và nhân dân.

Tự phát tăng quân số

Được ví như một binh chủng đặc biệt, hoạt động của các đoàn nghệ thuật quân đội đã tác động mạnh mẽ đến đời sống tình cảm, góp phần xây dựng bản lĩnh chính trị, tư tưởng bộ đội trong suốt quá trình ra đời và trưởng thành của Quân đội nhân dân Việt Nam. Các nghệ sĩ-chiến sĩ đã bám sát bước chân người lính để phục vụ, tích cực góp phần làm quảng bá, tô đậm hình ảnh Bộ đội Cụ Hồ trong đời sống xã hội. Hoạt động của họ được bộ đội và nhân dân cả nước tôn vinh, trân trọng.

Những gương mặt diễn viên trẻ của Nhà hát Quân đội trình diễn ca khúc Việt Nam quê hương tôi.

Những năm gần đây, các đơn vị nghệ thuật quân đội chịu sức ép lớn về tinh giản biên chế theo chủ trương chung. Như thống kê của cơ quan chức năng đã được công bố, theo biên chế cũ (tính đến nay) đoàn nghệ thuật có biên chế lớn nhất là Nhà hát Quân đội (106 người) và ít nhất là Đoàn Nghệ thuật Binh chủng Tăng-Thiết giáp (10 người). Nhiều đoàn nghệ thuật cấp quân khu cũng chỉ có biên chế là 25 người. Để hoàn thành nhiệm vụ ngày càng cao cả về quy mô chương trình, phạm vi, tính chất, cường độ hoạt động và tham gia vào các hoạt động văn nghệ phục vụ các sự kiện trọng đại của Đảng, Nhà nước, quân đội... những năm qua, 100% các đoàn nghệ thuật quân đội cấp quân khu, quân chủng đều "tự phát" tăng quân số. Việc làm này là hệ quả của việc thiếu diễn viên để đáp ứng yêu cầu tối thiểu chương trình một đêm diễn. Yêu cầu thưởng thức nghệ thuật ngày một cao, quân số không tăng đã dẫn đến thực tế diễn viên không có thời gian để học tập, nâng cao trình độ.

Đại tá Đinh Gia Thật, Phó chủ nhiệm Chính trị Quân chủng Hải quân thẳng thắn nói: Tình hình "tự phát" tăng quân số đã diễn ra nhiều năm nay, đến giờ mới tổ chức giải quyết là muộn. Tuy nhiên, muộn còn hơn không. Đề nghị cơ quan chức năng sớm triển khai giải quyết bế tắc cho đơn vị cơ sở bởi thiếu người, đơn vị không đủ nhân lực để làm được những chương trình lớn. Hơn thế nữa, đặc thù hải quân thường xuyên có những chuyến công tác dài ngày phục vụ bộ đội và nhân dân vùng biển, đảo xa của Tổ quốc, thiếu người, buộc đơn vị phải "vận dụng" tăng quân số để hoàn thành nhiệm vụ...

Bức tranh về "tự phát" tăng quân số diễn ra ở hầu khắp các đơn vị nghệ thuật quân đội. Cụ thể và để dễ hình dung, chúng tôi xin trích một vài con số đã được thống kê về tỷ lệ tăng quân số so với biên chế của các đơn vị nghệ thuật những năm qua: Đoàn Nghệ thuật Quân khu 1: 108%; Đoàn Nghệ thuật Quân khu 2: 160%; Đoàn Nghệ thuật Quân khu 3: 56%; Đoàn Nghệ thuật Quân khu 4: 39%; Đoàn Nghệ thuật Quân khu 5: 48%; Đoàn Nghệ thuật Quân khu 7: 0,5%; Đoàn Nghệ thuật Quân khu 9: 50%; Đoàn Nghệ thuật Quân chủng Phòng không-Không quân: 28%; Đoàn Nghệ thuật Hải quân: 27%; Đoàn Nghệ thuật Bộ đội Biên phòng: 29%; Nhà hát Kịch nói Quân đội: 2,8%; Nhà hát Chèo Quân đội: 30%...

Chắp vá trang, thiết bị

Có thể nói một câu ngắn gọn về trang, thiết bị chuyên môn của hầu hết các đơn vị nghệ thuật quân đội: Lạc hậu, xuống cấp và chắp vá. Điều này cũng dễ hiểu bởi các đoàn nghệ thuật quân đội thường xuyên hoạt động với tần suất cao trong môi trường khí hậu khắc nghiệt như hoạt động dài ngày trên các tuyến biển, đảo nhiều hơi nước mặn hoặc các khu vực rừng núi biên giới độ ẩm cao. Có những đơn vị trong quá trình biểu diễn phục vụ gặp mưa lũ đã làm hỏng, xuống cấp các trang, thiết bị. Bên cạnh đó, việc đầu tư không đầy đủ, thiếu đồng bộ, thậm chí thiếu thiết bị, nguồn điện không bảo đảm đã ảnh hưởng đến thao tác, quy trình kỹ thuật khi vận hành máy móc thiết bị nên chuyện gặp sự cố xảy ra thường xuyên đã ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng phục vụ của nhiều đoàn.

Nam nữ diễn viên Đoàn Nghệ thuật Quân khu 3 tái hiện trận Bạch Đằng giang tại sân khấu Hội diễn nghệ thuật chuyên nghiệp toàn quân.

Chính vì những khó khăn này nên để có thể biểu diễn một chương trình đòi hỏi chất lượng chuyên môn cao trong các sự kiện chính trị lớn, không ít đoàn đã phải đôn đáo thuê, mượn các trang, thiết bị đáp ứng được yêu cầu từ các đơn vị bạn hoặc thuê ngoài. Điều này rõ ràng đã ảnh hưởng một phần đến chất lượng chương trình cũng như tâm lý diễn viên khi biểu diễn trên sân khấu.

Theo đề xuất của đề án, với hơn 6 tỷ đồng, các đoàn nghệ thuật quân đội cấp quân khu, quân chủng sẽ được trang bị 4 hạng mục: Âm thanh, ánh sáng biểu diễn, thiết bị luyện tập và nhạc cụ. Thượng tá Trần Viết Thân, Đoàn trưởng Đoàn Nghệ thuật Quân khu 2 nhận xét: Với số tiền đầu tư để mua sắm ấy, các đoàn đã rất mừng, tuy còn hơi ít! Bên cạnh đó, về đề xuất kinh phí dàn dựng 1,2 tỷ đồng đối với 3 nhà hát quân đội, 1 tỷ đồng với Đoàn Nghệ thuật Bộ đội Biên phòng và 600 triệu với các đoàn nghệ thuật còn lại, nhiều ý kiến cho rằng vẫn chưa đủ và cơ quan chức năng cần lưu ý đến khâu "trượt giá" hằng năm...

Nâng cấp, nâng tầm

Để đi đến kết luận cuối cùng, các vấn đề đã nêu vẫn cần tiếp tục được bàn bạc, cân nhắc. Mong muốn của các đoàn nghệ thuật được tăng biên chế, đầu tư đúng chủng loại, đủ số lượng về trang, thiết bị kỹ thuật, nhằm tạo những động lực mới trong lao động nghệ thuật, đáp ứng nhu cầu thưởng thức nghệ thuật ngày càng cao của bộ đội và nhân dân khắp mọi miền Tổ quốc. Đây là yếu tố quan trọng để nghệ thuật quân đội vươn tới những đỉnh cao nghệ thuật mới, chiếm lĩnh trận địa nghệ thuật tại các trung tâm văn hóa lớn của đất nước, góp phần định hướng thẩm mỹ xã hội và đầy lùi những dạng như "thảm họa" âm nhạc đã và đang có những biến thái tràn lan, phức tạp. Đây cũng là một trong những nhiệm vụ, mục tiêu quan trọng mà những nghệ sĩ-chiến sĩ đã và đang "xung kích" cùng với toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta quyết tâm ngăn chặn, đẩy lùi.

Hiểu như vậy để thấy rằng một số ý kiến "phản biện" tại hội thảo cho rằng một số đoàn nghệ thuật quân đội nên "co" lại cho phù hợp với chức năng "xung kích" phục vụ bộ đội, nhân dân vùng sâu vùng xa là chưa phù hợp, chưa tương xứng với chức năng, nhiệm vụ và nhiệt huyết của nghệ sĩ quân đội.

Việc Đại tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Phùng Quang Thanh thời gian qua dành nhiều thời gian, tâm huyết trực tiếp đến làm việc, nắm tình hình thực tế, trò chuyện với nghệ sĩ tại một số đơn vị nghệ thuật quân đội đã là sự động viên lớn đối với các nghệ sĩ mặc áo lính. Đó cũng chứng tỏ lãnh đạo Bộ Quốc phòng đang nỗ lực dần tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc, thiệt thòi mà các nghệ sĩ quân đội đang phải đối mặt.

Nâng cấp, nâng tầm các đoàn nghệ thuật quân đội phù hợp với sự phát triển và nhiệm vụ của quân đội trong giai đoạn cách mạng mới là yêu cầu bức thiết đặt ra hiện nay. Trên, dưới đã thống nhất; cơ quan chức năng đã vào cuộc để có được những quyết định đúng đắn nhất nhằm tạo động lực "thu hút nhân tài phục vụ quân đội" như ý kiến chỉ đạo của đồng chí Bộ trưởng là định hướng quan trọng cần khẩn trương triển khai. Đây cũng là cách để nghệ thuật quân đội tiếp tục phát huy được truyền thống "xung kích" của mình trên mặt trận tư tưởng văn hóa; làm lan tỏa mạnh mẽ và củng cố vững chắc hình ảnh Bộ đội Cụ Hồ trong lòng nhân dân.

Bài và ảnh: Tuấn Anh