QĐND - Những năm qua, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia IV (Đà Lạt, Lâm Đồng) đã trở thành điểm đến yêu thích của đông đảo du khách trong và ngoài nước. Chị Phạm Thị Yến, Trưởng phòng Tài liệu mộc bản cho biết: Trung tâm hiện đang quản lý 34.619 tấm mộc bản, tương đương 55.320 mặt khắc, với 152 đầu sách, 1.953 quyển. Hầu hết được sản xuất dưới thời Nguyễn cách đây gần 2 thế kỷ, một số khác có niên đại cũ hơn được chuyển từ Quốc Tử Giám (Hà Nội) vào Huế dưới thời vua Minh Mạng và Thiệu Trị. Với những giá trị đặc biệt trên các phương diện như: Vật mang tin, chất liệu và phương pháp chế tác, nội dung phản ánh…, mộc bản triều Nguyễn đã được UNESCO công nhận là di sản tư liệu thế giới vào ngày 31-7-2009.

Niềm tự hào của dân tộc

Tham quan kho lưu trữ mộc bản, chúng tôi thực sự choáng ngợp trước số lượng và sự phong phú về nội dung ghi chép của các bản khắc. Được biết, vào năm 1960, để đưa mộc bản từ Huế lên Đà Lạt, chính quyền của chế độ cũ tại miền Nam đã phải sử dụng một đoàn tàu để vận chuyển. Nếu sắp nối lại với nhau, số mộc bản này sẽ dài tới 16km. Nội dung ghi chép của mộc bản là kho tư liệu đồ sộ và đầy đủ nhất về lịch sử dân tộc từ thời Hùng Vương dựng nước đến thế kỷ 19. Trong kho mộc bản hiện có những bản khắc rất giá trị như: Bản khắc kể về truyền thuyết Hùng Vương, truyền thuyết Thánh Gióng, cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng, “Chiếu dời đô” của Lý Công Uẩn, bài thơ thần “Nam quốc sơn hà” của Lý Thường Kiệt, “Hịch tướng sĩ” của Trần Quốc Tuấn, “Bình Ngô đại cáo” của Nguyễn Trãi... Đặc biệt, các cán bộ, nhân viên của trung tâm đã tìm thấy 14 tấm mộc bản khẳng định chủ quyền của đất nước ta đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa.

Chị Phạm Thị Yến, cán bộ Trung tâm Lưu trữ Quốc gia IV giới thiệu bản khắc “Chiếu dời đô” của Lý Công Uẩn.

Chất liệu và nghệ thuật chế tác mộc bản cũng rất đặc biệt, các bản khắc chủ yếu được làm bằng gỗ thị, mít và nha đồng, các chữ khắc trên mộc bản là chữ Hán Nôm cổ khắc ngược (để in ra thành sách), có bản khắc bằng chữ Hán chân (chữ chân phương, đơn giản) nhưng cũng nhiều bản được khắc bằng chữ Hán thảo (chữ Hán thư pháp), nhiều tấm khắc sơ đồ, bản đồ, tác phẩm hội họa, họa tiết hoa văn. Một bản gỗ thường khắc hai mặt, mỗi mặt khắc hai trang, ở giữa hai trang là dòng chữ ghi tên sách, số quyển và số trang. Chữ trên mộc bản có kích cỡ rất nhỏ, khoảng 0,4cm2 với nhiều nét, thậm chí có chữ lên tới 30 nét mảnh như sợi chỉ và vô cùng sắc nét, điều đó cho thấy, kỹ thuật khắc in đã đạt tới trình độ điêu luyện và tinh xảo như thế nào. Dù đã trải qua hàng trăm năm nhưng khi đem in, các chữ trên giấy vẫn đẹp, rõ.

Đưa mộc bản tới gần công chúng

Từ năm 2009, một phần tư liệu quan trọng trong khối mộc bản đã được mở cửa cho du khách tham quan. Năm 2010, nhân dịp Đại lễ 1000 năm Thăng Long-Hà Nội, trung tâm đã sưu tầm, biên soạn và xuất bản hai cuốn sách: “Khoa bảng Thăng Long-Hà Nội qua tài liệu mộc bản triều Nguyễn”, “Mộc bản triều Nguyễn-Chiếu dời đô và một số kiệt tác". Từ những nội dung ghi chép trong mộc bản, năm 2011, trung tâm tiếp tục biên soạn và xuất bản các cuốn sách: “Khoa bảng Bắc Bộ và Thanh Hóa”, “Khoa bảng Nghệ An-Hà Tĩnh-Quảng Bình”, “Khoa bảng Trung Bộ và Nam Bộ”. Hiện trung tâm đang chuẩn bị hoàn thành cuốn sách “Chủ quyền Hoàng Sa, Trường Sa qua mộc bản triều Nguyễn”, sẽ xuất bản vào đầu năm 2014.

Bài và ảnh: VŨ ĐÌNH ĐÔNG