QĐND - Triển lãm mỹ thuật toàn quốc về đề tài “Lực lượng vũ trang và chiến tranh cách mạng” (LLVT&CTCM) đang diễn ra tại Hà Nội thu hút sự quan tâm của đông đảo công chúng mỹ thuật. Triển lãm trưng bày 201 tác phẩm, tất cả đều được thể hiện với ngôn ngữ tạo hình mới lạ, chất liệu phong phú, bám sát chủ đề. Điều dễ cảm nhận là tình cảm của nghệ sĩ với hình ảnh Bộ đội Cụ Hồ vẫn được gìn giữ, nâng niu. Nhiều điều tâm đắc được ghi từ nghệ sĩ với cuộc triển lãm này.

Kích thước “hoành tráng”

Họa sĩ Trịnh Bá Quát cho biết, ban tổ chức đã nhận được nhiều hồ sơ đăng ký gửi tác phẩm tham gia triển lãm, trong đó có nhiều tác phẩm “ngoại cỡ”, ví dụ như tượng nặng đến hàng tấn, tranh có diện tích vài mét vuông... Do nhiều yếu tố khách quan từ khâu vận chuyển đến nơi trưng bày, ban tổ chức đã phải hạn chế về kích thước, khối lượng tác phẩm. Triển lãm nhận được hồ sơ của 485 tác phẩm, song gút lại được 201 tác phẩm một phần cũng vì sự phát triển ngày một “hoành tráng” của các tác phẩm nghệ thuật. Điều này cũng đúng với xu hướng sáng tác gần đây của giới mỹ thuật tạo hình, do có công nghệ mới, vật liệu mới, phương pháp thực hiện tác phẩm cũng được “điện khí hóa”, “cơ giới hóa” nhiều nên kích thước tác phẩm ngày càng lớn hơn. Còn nhớ cách đây chưa lâu, cuộc triển lãm điêu khắc toàn quốc được tổ chức tại Bảo tàng Hà Nội có diện tích rất lớn song vẫn bị các tác phẩm có kích thước ngoại cỡ “chiếm lĩnh” trọn vẹn. Nhiều tác phẩm tạo hình hoành tráng được trưng bày trong dịp triển lãm này đã giúp người xem có cơ hội “mãn nhãn”.

Nội dung sâu sắc

Tranh sơn dầu "Khúc hát quê hương" của tác giả Nguyễn Phú Hậu.

Không chỉ “hoành tráng” về kích thước mà nội dung của các tác phẩm cũng cho thấy công sức tìm tòi, nghiên cứu, đầu tư sáng tác rất lớn của các tác giả. Nhiều người xem có chung nhận xét rằng, các tác phẩm nghệ thuật đều có chất “sử thi”. Các tác phẩm có tầm vóc của tượng đài và sự thực nhiều tác phẩm đã được chuyển khối thành các tượng đài ở những địa danh lịch sử, nơi lưu giữ chứng tích chiến công của quân đội ta. Có thể kể tới Đài chiến thắng Sư đoàn 325 (Trần Lê An), Đảo Hoàng Sa-Chủ quyền hải phận Việt Nam (Tạ Quang Bạo), Những đứa con của Mẹ (Lê Huy Hạnh)… Nhiều tác phẩm được trình bày như pho sử kể chuyện bằng hình ảnh. Ví như bức tranh sơn dầu Nhân chứng lịch sử (Nguyễn Thanh Minh), tác giả đã họa lại hầu hết những gương mặt tướng lĩnh của cả hai bên từng có mặt trong thời gian chiến tranh ở Việt Nam, cho thấy công sức tìm tòi khảo cứu lịch sử rất lớn. Hoặc có tác phẩm tìm lại những sự kiện lịch sử đặc biệt, qua lăng kính của các nghệ sĩ những sự kiện lịch sử đã trở nên thi vị, đầy cảm hứng. Có thể kể tới các tác phẩm Đông Hà ngày giải phóng (Trương Bé), Bình minh (Nguyễn Trường Linh), Mùa đông năm 1946 (Lê Đức Biết). Một số lượng lớn các tác phẩm được thể hiện theo phong cách tranh tường của thời kỳ cổ điển. Có nhiều câu chuyện nhỏ trong một bức tranh lớn, như tác phẩm Bản hùng ca (Đặng Hướng), Điện Biên Phủ (Cao Nam Tiến). Nhà phê bình nghệ thuật Lê Quốc Bảo có nhận xét rằng, các nghệ sĩ đã đầu tư nhiều tâm huyết cho cuộc triển lãm này, bằng những tác phẩm của mình họ đã tôn vinh được hình ảnh của anh Bộ đội Cụ Hồ, hình ảnh của dân tộc Việt Nam anh hùng.

Nhiều biểu tượng đẹp

Chiếm một tỷ lệ khá lớn trong số lượng các tác phẩm triển lãm, những bức tranh, pho tượng có chủ đề về chiến sĩ hải quân, về Trường Sa, Hoàng Sa, biển, đảo quê hương đã thể hiện một thái độ rất rõ nét của các nghệ sĩ đối với tình hình thời sự đang diễn ra tại Biển Đông. Điểm chung của các tác phẩm này là đã tìm ra những hình ảnh mang biểu tượng cao của bộ đội hải quân, đó là những cánh chim hải âu-cánh chim hòa bình; là cây đước, cây phong ba-người chiến sĩ kiên cường, bất khuất; là ngọn hải đăng-chiến sĩ Biển Đông… Bên cạnh những biểu tượng về biển, đảo, người xem còn gặp lại nhiều biểu tượng cho sức mạnh của quân đội trong các cuộc kháng chiến, như chiếc mũ nan thời kỳ kháng chiến chống Pháp, áo lá ngụy trang thời kháng chiến chống Mỹ, chiếc mũ sắt của những trận địa phòng không... Họa sĩ Đỗ Hanh nhận xét: "Nhiều bức tranh đã thể hiện chiều sâu tư duy. Những biểu tượng được tả kỹ, sắc nét, giàu ý nghĩa, giàu sức gợi cảm. Dường như có một sự thống nhất trong các biểu tượng, tạo sức nặng trong nhiều tác phẩm khi miêu tả hình ảnh người chiến sĩ, về những người dân đất Việt kiên cường bất khuất".

Mỹ thuật theo kịp hiện đại hóa

Quân đội ta đang trong quá trình hiện đại hóa. Cùng với quá trình này quân đội cũng có thêm nhiều loại trang bị vũ khí mới. Hình ảnh của người chiến sĩ trong thời đại mới không chỉ là những cây súng AK, những chiếc mũ tai bèo, dép lốp, mà thay vào đó là những máy móc tinh vi, khí tài hiện đại. Điều đáng mừng là các nghệ sĩ tạo hình cũng đã phản ánh được những hình ảnh mới này. Qua những bức tranh, pho tượng người xem thấy được sức mạnh của quân đội. Nền nếp chính quy, văn hóa, lối sống mới tại các đơn vị cũng đã được phản ánh một cách sinh động, ấn tượng qua các tác phẩm mỹ thuật trong triển lãm.

Để tóm lại mấy điều tâm đắc trong triển lãm mỹ thuật này, chúng tôi xin mượn lời của họa sĩ Mai Văn Kế: “Hình ảnh Bộ đội Cụ Hồ của ngày hôm nay có mấy cái nổi bật: Đó là đẹp về hình thức, sâu về nội dung, xứng đáng với bề dày truyền thống”. Vâng, đó cũng là cảm nhận của nhiều người xem cuộc triển lãm này.

Bài và ảnh: LÊ ĐÔNG HÀ