Tết Nguyên đán, trên bàn thờ mỗi gia đình đều có mâm ngũ quả. Vào những ngày này, không riêng các gia đình mà ở nhiều cơ quan, công sở và đơn vị bộ đội đều đang chuẩn bị bày mâm ngũ quả đón Tết. Xin giới thiệu với bạn đọc về ý nghĩa của mâm ngũ quả ngày Tết.
Đất nước ta có khí hậu nhiệt đới gió mùa, thời tiết thuận lợi nên vùng nào cũng đầy hoa trái quanh năm, vì thế phong tục bày mâm ngũ quả ngày tết đã có từ rất lâu đời.
Sở dĩ nhân dân ta bày mâm ngũ quả bởi người xưa quan niệm, 5 loại quả tượng trưng cho “ngũ hành”: Kim - Mộc - Thủy - Hỏa - Thổ (đây là 5 yếu tố cấu thành vũ trụ theo triết lý của Khổng giáo phương Đông). Bên cạnh ý nghĩa trên, dân gian còn coi “quả” là tượng trưng cho thành quả lao động trong một năm. 5 loại quả bày trên bàn thờ có ngụ ý dâng kính đất trời, tổ tiên thành quả lao động của mình sau một năm làm việc vất vả.
Do hoa quả ở hai miền Nam Bắc có những loại khác nhau, nên mâm ngũ quả ở hai miền cũng khác. Ở miền Bắc, 5 loại quả người dân thường bày là: chuối, bưởi, đào, hồng, quýt. Dân ta cho rằng, nải chuối tượng trưng cho bàn tay che chở; bưởi căng tròn, có vị mát lành hứa hẹn một năm mới no đủ, may mắn; hồng và quýt đỏ thắm hứa hẹn sự ấm cúng, thành đạt, giàu sang… Bà con miền Nam thường chọn quả mãng cầu, sung, dừa xiêm, đu đủ, xoài cũng với ý nghĩa tương tự.
Cách bày mâm ngũ quả truyền thống là nải chuối được đặt dưới cùng, đỡ toàn bộ các trái cây khác, quả bưởi đặt chính giữa, xung quanh là hồng, quýt, đào bày đan xen vào nhau tạo thành màu sắc sinh động. Trên các loại quả đều còn nguyên cuống lá xanh làm cho mâm ngũ quả càng tươi ngon, đẹp mắt.
Ngày đầu xuân, bày mâm ngũ quả dâng cúng đất trời, tổ tiên là một nét đẹp văn hóa rất đặc trưng của người Việt. Mâm ngũ quả đã làm cho quang cảnh ngày Tết thêm ấm áp, vui tươi, đượm hồn dân tộc.
MINH NGUYỆT