Chúng ta đã có Luật Bình đẳng giới và Luật Phòng, chống bạo lực gia đình. Mặc dù thời gian thực thi chưa lâu nhưng hai luật này đã góp phần quan trọng trong thúc đẩy bình đẳng giới, trong xã hội ngày một tiến bộ. Thế nhưng, đâu đây, chúng ta vẫn được chứng kiến, được nghe những câu chuyện về bạo lực gia đình, về tư tưởng trọng nam kinh nữ. Đáng buồn hơn là ngay ở nơi “cấp tiến” như các thành phố, vẫn có chuyện vợ chồng ly hôn mà lý do là bởi... vợ không sinh được con trai.

Đám cưới của người Dao đỏ. Ảnh minh họa/internet.

Vừa qua, chúng tôi có dịp tham dự lễ Quá tăng (còn gọi là cấp sắc) của người Dao đỏ ở Phiêng Lằm (huyện Chợ Đồn, Bắc Kạn). Đây là nghi lễ quan trọng bậc nhất trong đời sống tâm linh của đồng bào Dao đỏ nơi đây. Nhưng điều ý nghĩa hơn cả, yếu tố bình đẳng giới là mục đích chủ đạo của nghi lễ này. Và chúng tôi nhận ra một điểm khác biệt trong thực hiện “luật” bình đẳng giới của đồng bào Dao đỏ, chính là ở chỗ xuất phát từ nhận thức.

Người Dao đỏ nơi đây chỉ làm lễ Quá tăng cho con trai khi người đó đã lập gia đình. Bà con quan niệm, con trai cũng như con gái đều phải đối xử như nhau nên mới sinh ra quy định chỉ khi lập gia đình mới được làm lễ Quá tăng. Khi đó, lễ Quá tăng là cấp sắc cho cả hai vợ chồng mà không riêng người đàn ông, yếu tố bình đẳng giới được biểu hiện khá rõ nét trong quan niệm này. Đặc biệt, hiếm có hệ thống tranh thờ nào dùng trong việc tế lễ lại có cả những hình phụ nữ như hệ thống tranh thờ của thầy pháp dùng để làm lễ Quá tăng của đồng bào Dao đỏ.

Người Dao đỏ rất đề cao nữ giới. Trong tâm thức của tộc người này, người phụ nữ luôn có vị trí hết sức quan trọng. Quá trình hành lễ, người được cấp sắc phải khấn trình tổ tiên. Những người đàn ông đều phải mặc trang phục phụ nữ. Các thầy pháp cho biết, sở dĩ làm như vậy bởi xưa kia công việc tế lễ là của phụ nữ, hơn nữa đó cũng là tỏ lòng kính trọng và biết ơn với liệt tổ liệt tông là phụ nữ. Điều này phản ánh sâu sắc vai trò của nữ giới trong đời sống văn hóa tinh thần và tâm linh của cộng đồng người Dao đỏ ở Phiêng Lằm.

Chính bởi vai trò của người phụ nữ và đàn ông luôn được đặt ngang nhau, trong gia đình người Dao đỏ nơi đây hầu như không có chuyện bạo lực gia đình, cũng không nặng nề việc sinh con phải “có nếp, có tẻ”.

Chí Nguyên