QĐND Online - Màn hát chèo “Vững bước dưới cờ Đảng”, soạn lời theo làn điệu “hề mồi” và “tứ quý” do Đội văn nghệ Đoàn xe tăng H01 biểu diễn vừa kết thúc, cả hội trường rộ lên những tràng pháo tay không ngớt, những tiếng trầm trồ, khen ngợi “không ngờ lính tăng hát chèo hay thế, chả kém gì các diễn viên chuyên nghiệp...”.

Tiết mục hát chèo “Chiến sĩ xe tăng làm theo lời Bác” của Đoàn H01 đoạt giải xuất sắc trong Liên hoan NTQC Tăng thiết giáp toàn quân năm 2009.

Những tưởng lính tăng vốn sở trường với thể loại âm nhạc mạnh mẽ, sôi động và hừng hực khí thế như đặc thù nghề nghiệp của Binh chủng “thép” với vũ khí công nghệ hiện đại, thế mà lại thật tình tứ, thiết tha trong những làn điệu “luyện năm cung”, hay khắc khoải, sâu lắng trong làn điệu “tò vò”. Được tận mắt chứng kiến một buổi tập luyện của “chiếu chèo” đặc biệt này mới thấy hết niềm đam mê và sự vất vả của các diễn viên không chuyên khi luyện tập các làn điệu chèo vốn khó cả về nhịp phách, giai điệu, lẫn cách hát. Pháo thủ xe tăng Đức Hợp cho biết: “Vốn đã quen với các ca khúc truyền thống cách mạng, nay tập hát chèo quả thật cũng gặp nhiều khó khăn, vì 2 thể loại âm nhạc khác nhau. Hát chèo rất khó về nhịp phách thường hát nhịp “ngoại” tức là đảo nhịp liên tục, phải thuộc làn điệu và các đoạn “lưu không” cách chuyển giọng, rung giọng và nảy theo giọng mũi, không cẩn thận là thành “tây hát chèo” ngay”.

Cùng chung suy nghĩ đó, y sĩ Anh Đào thổ lộ với tôi: “Lúc đầu mới tập cũng nản lắm, nhưng khi đã ngấm thì “say” ghê”. Người có công đưa các làn điệu chèo vào tập luyện và biểu diễn là Đại uý Doãn Tâm, nhân viên câu lạc bộ đơn vị. Xuất phát từ ý tưởng làm phong phú thêm đời sống văn hóa tinh thần của bộ đội, anh đã tranh thủ các ngày nghỉ, giờ nghỉ tìm đến nghệ sỹ Minh Sáng, nguyên là diễn viên của Đoàn chèo Hà Tây đã nghỉ hưu để học cách hát chèo rồi về truyền đạt lại cho anh em trong đơn vị. Được sự quan tâm, động viên khích lệ của lãnh đạo, chỉ huy, anh đã mạnh dạn đưa các làn điệu chèo vào chương trình biểu diễn của Đội văn nghệ. Bước đầu là thăm dò, thử nghiệm, không ngờ lại được bộ đội rất yêu thích. Bây giờ trong các chương trình liên hoan văn nghệ, hay những cuộc hành quân dã ngoại, làm công tác dân vận không thể thiếu được các tiết mục “đinh” là những làn điệu chèo.

Tìm hiểu về phong trào luyện tập hát chèo ở một số đơn vị Tăng-Thiết giáp, chúng tôi được biết, một lợi thế nữa của chèo là có thể dễ dàng soạn lời mới cho các làn điệu chèo cổ, để các tiết mục gần gũi hơn với đời sống của bộ đội. Đây cũng là một yếu tố quan trọng để chèo có sự cuốn hút rất riêng. Điều này đã được chứng minh trong liên hoan Nghệ thuật quần chúng Tăng-Thiết giáp toàn quân vừa qua, đã có rất nhiều các đơn vị xây dựng chương trình, tiết mục sử dụng chất liệu chèo truyền thống tham gia liên hoan và đã giành được những thứ hạng cao. Tôi thực sự ấn tượng với các tiết mục “Mừng Đảng quang vinh”; và “Chiến sĩ xe tăng làm theo lời Bác” của Đoàn xe tăng H01 và đặc biệt là hoạt cảnh chèo “Hát về anh người chiến sĩ xe tăng” Đoàn H02, Binh đoàn Quyết thắng thể hiện. Dựa trên câu chuyện có thật về tấm gương hy sinh anh dũng vượt lũ cứu dân của liệt sĩ Đặng Đình Hào, khai thác chất liệu chèo mượt mà, sâu lắng của chiếu chèo Ninh Bình, nơi đơn vị đóng quân để viết nên kịch bản. Hoạt cảnh này đã đạt giải A tại Liên hoan, gây được ấn tượng thật sự xúc động cho người xem. Thượng tá Bùi Hữu Dương, chính ủy đơn vị là một trong những người có những đóng góp hiệu quả vào việc khuyến khích cán bộ, chiến sĩ trong đơn vị gìn giữ và phát huy vốn cổ của văn hoá dân gian, đưa những giá trị đích thực của nghệ thuật hát chèo truyền thống gắn với người chiến sĩ xe tăng hôm nay. Anh tâm sự: “Bây giờ, cứ nghe tiếng sáo véo von, tiếng trống chèo trầm bổng vang xa, tiếng hát ngân nga, trong trẻo í ỉ ì i… là lại thấy xốn xang lắm. Chèo dường như đã ngấm vào máu, thịt của những người lính tăng chúng tôi rồi”.

Qua câu chuyện của một số anh em ở các đơn vị, chúng tôi cảm nhận được niềm đam mê đặc biệt đối với chèo của họ. Chèo được cất lên trong những giờ luyện tập miệt mài của những thành viên trong đội văn nghệ; trong giờ bảo quản, bảo dưỡng xe tăng lấm lem dầu mỡ, hay sau những giờ thao trường miệt mài và ngay cả đến khi đã nằm trên giường đi ngủ thì những giai điệu chèo í ỉ ì i... vẫn ngân nga trong họ. Chiến sĩ Phan Ngọc Sơn, sinh năm 1991 giãi bày: “Em vốn là “tín đồ” của dòng nhạc nhẹ và trào lưu đang trở thành “mốt” thời thượng hiện nay là nhảy Hip hop. Lúc đầu xem chèo vì tò mò nhưng rồi ngấm từ lúc nào chẳng biết, bây giờ thì say chèo như điếu đổ”.

Sự ngọt ngào đắm thắm của những làn điệu chèo bên cạnh những ca khúc truyền thống cách mạng đang làm phong phú thêm đời sống tinh thần của những người lính xe tăng hôm nay, góp phần vào việc gìn giữ, phát triển những làn điệu dân ca để nghệ thuật hát chèo truyền thống không bị mai một.

Bài, ảnh: Đinh Thị Mai Lan