Khu quy hoạch xây dựng buôn Văn hóa dân tộc Tây Nguyên hiện để cỏ mọc.

Dự án buôn Văn hóa dân tộc Tây Nguyên do thành phố Buôn Ma Thuột làm chủ đầu tư (UBND tỉnh Đắc Lắc phê duyệt quy hoạch xây dựng chi tiết ngày 10-12-2003), xây dựng trên diện tích 33ha, thuộc phường Tân An, khi hoàn thành sẽ là nơi định cư của 230 hộ với khoảng 1.150 nhân khẩu. Mục tiêu của dự án nhằm xây dựng buôn văn hóa dân tộc thiểu số tại chỗ kiểu mẫu ở Tây Nguyên, đáp ứng điều kiện sinh sống cho người dân tộc Ê Đê; tôn tạo, phát huy truyền thống văn hóa, giới thiệu đầy đủ di sản văn hóa quý báu của đồng bào Ê Đê; kết hợp phát triển du lịch sinh thái-văn hóa, phát triển làng nghề truyền thống, tạo cụm kinh tế-văn hóa-xã hội ở cửa ngõ thành phố Buôn Ma Thuột. Quyết định số 1289/QĐ-UB, ngày 11-8-2004 của UBND tỉnh Đắc Lắc về việc phê duyệt dự án do Phó chủ tịch UBND tỉnh Đinh Văn Khiết ký, nêu rõ: Công trình phải hoàn thành đưa vào sử dụng trước ngày 10-3-2005. Thế nhưng đến nay, việc thi công công trình này hiện đang dừng lại ở gói thầu số 1-xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật.

Ngày 5-12-2007, làm việc với chúng tôi, ông Lưu Quốc Bảo, quyền trưởng ban quản lý dự án thành phố Buôn Ma Thuột cho biết: gói thầu số 2 về đầu tư cấp nước mới xong thiết kế và gói thầu số 3 về cấp điện hiện đang bị ngưng lại. Như vậy là công trình này đã bị chậm hơn hai năm so với thời hạn đã được phê duyệt.

Đi tìm nguyên nhân của sự chậm trễ trên, chúng tôi được biết, hiện tại chủ đầu tư là UBND thành phố Buôn Ma Thuột đang rất lúng túng, không biết có thi công tiếp hay không. Vì đây là buôn được đầu tư xây dựng mới hoàn toàn, nên rất khó có thể tạo ra được các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể truyền thống của đồng bào dân tộc Ê Đê như bến nước, lễ hội... Do vậy, mục tiêu phục hồi, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Tây Nguyên rất khó trở thành hiện thực. Mặt khác, tập quán lâu đời của đồng bào Ê Đê là buôn làng định cư phải gắn liền với nương rẫy và các điều kiện lao động sản xuất khác để làm ra vật chất phục vụ cuộc sống thường nhật, các nghề truyền thống như dệt vải thổ cẩm, làm rượu cần chỉ là việc bà con làm thêm lúc nông nhàn và phục vụ nhu cầu của bản thân các thành viên trong gia đình là chính. Như vậy, nếu bố trí cho đồng bào định cư chỉ với diện tích mỗi hộ 600m2 là rất khó giải quyết việc làm, bảo đảm đời sống, lao động sản xuất của bà con. Ngược lại, trường hợp chọn cán bộ, công nhân viên chức vào định cư trong buôn thì lại khó phát triển được ngành nghề truyền thống. Bên cạnh đó, nếu bố trí những hộ chưa có đất ở thì họ lại không có tiền để góp vào xây dựng nhà theo mô hình kiến trúc đã được phê duyệt, vì những hộ thiếu đất thường rơi vào diện nghèo.

Được biết, vào thời điểm lập dự án (năm 2003), để xây dựng 230 căn hộ, với diện tích 85m2/căn và đơn giá 1,2 triệu đồng/m2 thì tổng kinh phí đầu tư xây dựng nhà lên đến 23,4 tỷ đồng, trong đó người dân phải góp 30% vốn. Như vậy nếu là những hộ dân chưa có đất ở, chưa có việc làm thì cũng khó mà có đủ tiền để góp vào xây nhà. Ấy là chưa kể, vào thời điểm hiện nay, giá xây dựng đã tăng rất nhiều so với khi lập dự án, và kinh phí xây dựng 230 căn nhà không còn dừng lại ở 23,4 tỷ mà phải lên đến hơn 30 tỷ đồng. Bên cạnh đó, mô hình nhà trong buôn Văn hóa dân tộc Tây Nguyên lại thiết kế theo kiểu nhà sàn truyền thống của đồng bào Ê Đê, đòi hỏi khối lượng lớn vật tư là gỗ, thì trong khi chỉ tiêu khai thác gỗ hiện nay rất hạn chế, khó có đủ nguồn gỗ để làm nhà.

Một nguyên nhân nữa khiến cho Dự án thi công chậm trễ đó là thiếu vốn. Được biết, tổng nguồn vốn đầu tư cho dự án này theo phê duyệt năm 2003 là 60,7 tỷ đồng, trong đó bao gồm nguồn đầu tư của Trung ương, của tỉnh, của thành phố Buôn Ma Thuột và các hộ dân đóng góp 30% kinh phí xây dựng căn hộ. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện nay, do trượt giá nên tổng mức đầu tư dự án đã phải điều chỉnh lên 76 tỷ đồng. Trong khi đó, dự án chưa xin được nguồn đầu tư của Trung ương, chưa huy động được dân đóng góp. Thực tế, tỉnh Đắc Lắc mới đầu tư 3 tỷ đồng, thành phố Buôn Ma Thuột đầu tư 15,3 tỷ đồng cho việc thi công gói thầu số 1-xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật. Theo tổng hợp của Ban quản lý dự án thành phố Buôn Ma Thuột, đến đầu tháng 12-2007, đơn vị thi công đã hoàn thành trị giá các hạng mục là 21 tỷ đồng. Và do thiếu vốn, nên chủ đầu tư đang nợ đơn vị thi công 2,7 tỷ đồng (!).

Trước những vướng mắc trong triển khai Dự án buôn Văn hóa dân tộc Tây Nguyên, mới đây UBND thành phố Buôn Ma Thuột đã phải kiến nghị tỉnh Đắc Lắc điều chỉnh theo hai phương án. Phương án thứ nhất, giữ nguyên mục đích dự án nhưng đề nghị cho điều chỉnh tên dự án thành “Buôn văn hoá dân tộc thành phố Buôn Ma Thuột”. Diện tích của từng thửa đất từ mức 600m2 giảm xuống 300m2 để xây dựng khu nhà ở thông thường và việc xây dựng nhà do các hộ dân tự đầu tư theo thiết kế phê duyệt. Về đối tượng được bố trí vào vùng dự án, ngoài các hộ đồng bào dân tộc thiểu số ở các phường Tân An, Tân Lập và xã Ea Tu, phương án này đề nghị bổ sung cán bộ, công nhân viên chức người dân tộc thiểu số tại chỗ có nghề nghiệp ổn định nhưng chưa có nhà ở và các hộ dân tộc thiểu số tại chỗ đang làm nghề truyền thống. Phương án thứ hai, đề nghị chuyển mục đích dự án từ xây dựng buôn Văn hóa dân tộc Tây Nguyên thành khu đô thị mới có kiến trúc đặc trưng gồm: khu xây dựng biệt thự cao cấp (diện tích 300m2/lô) và khu nhà ở thông thường (diện tích 150-200m2/lô); thực hiện việc giao đất có thu tiền sử dụng đất đối với cán bộ, công chức đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ, các đối tượng khác sẽ tổ chức bán đấu giá đất để tạo vốn đầu tư cho dự án.

Tuy nhiên, theo kết quả giám sát của Ban Kinh tế và Ngân sách, HĐND tỉnh Đắc Lắc ngày 15-10-2007, thì việc phân lô, bán đấu giá đất theo mục đích xây dựng khu đô thị mới mà UBND thành phố Buôn Ma Thuột đưa ra lại không hợp lý và rất lãng phí. Vì cơ sở tầng đã được đầu tư xây dựng, thiết kế, quy hoạch theo đặc thù của buôn đồng bào dân tộc thiểu số Tây Nguyên.

Rõ ràng việc lập dự án và triển khai xây dựng buôn Văn hóa dân tộc Tây Nguyên ở thành phố Buôn Ma Thuột đã thực sự không đạt được mục tiêu đề ra. Bản thân chủ đầu tư hiện nay cũng rất lúng túng không biết tiếp tục đầu tư dự án này thế nào. Liệu đây có là một dự án gây lãng phí cả tiền của và công sức?

Bài và ảnh: KIỀU BÌNH ĐỊNH