Loạt vụ tấn công khủng bố nhắm vào dịp lễ Phục sinh mới đây ở Sri Lanka, đất nước chưa thoát khỏi cơn ác mộng của xung đột sắc tộc, tôn giáo, đã gióng lên tiếng chuông cảnh tỉnh trong một thế giới đang bị đe dọa bởi tư tưởng tôn giáo cực đoan, xung đột và chiến tranh. Vụ tấn công mới nhất này là hành động tiếp nối những tội ác trước đó của những kẻ Hồi giáo cực đoan nhắm vào cộng đồng Thiên Chúa giáo.
Trải qua chiều dài lịch sử, sự khác biệt giữa các nền văn minh vốn chủ yếu được phân biệt qua tôn giáo, vẫn được xem là nguyên nhân chính gây ra các cuộc xung đột và bạo lực kéo dài. Trong cơn kịch phát của bạo lực hiện nay, thế giới vẫn đang loay hoay tìm giải pháp để thu hẹp khoảng cách giữa các nền văn minh thông qua tăng cường đối thoại, thúc đẩy hiểu biết lẫn nhau. Vẫn còn đó những rối ren ở “chảo lửa” Trung Đông với cuộc xung đột Palestine-Israel, cuộc nội chiến Syria, mâu thuẫn sắc tộc giữa người Hồi giáo Sunni và Shiite... “Làn gió độc” cực đoan từ khu vực Trung Đông chìm trong các cuộc xung đột sắc tộc, tôn giáo đang lan rộng ra khắp thế giới để lại những “vết thương” khó lành, trải khắp từ châu Á, châu Âu cho đến lục địa đen đói nghèo. Khủng bố cực đoan trở thành mối đe dọa không của riêng ai.
Trong bối cảnh đó càng cần phát huy những giá trị tốt đẹp của nhân loại như thúc đẩy đối thoại, thu hẹp bất đồng, tăng cường hợp tác, giao lưu vì hòa bình và ổn định trên thế giới. Với ý nghĩa đó, Đại lễ Vesak được tổ chức hằng năm kể từ năm 2000 cho đến nay chính là sự công nhận những đóng góp của Phật giáo cho thế giới, thúc đẩy các giá trị đạo đức, hòa bình, bình đẳng… Không thể phủ nhận Phật giáo có ý nghĩa quan trọng đối với việc bồi đắp đời sống tinh thần lành mạnh của con người, mở ra những giải pháp cho các vấn đề trong đời sống xã hội vốn ngày càng trở nên phức tạp.
Những năm gần đây, các Đại lễ Vesak đều tập trung vào bàn thảo và đề xuất hướng giải quyết cho những vấn đề cấp bách mang tính toàn cầu cùng với thông điệp “từ bi, trí tuệ và hòa bình” của Đức Phật. Đại lễ Vesak 2008 Việt Nam lần đầu tiên đăng cai với Tuyên bố Hà Nội gồm 16 điểm nhấn mạnh đến những khía cạnh đa dạng mà Phật giáo có thể đóng góp. Trong đó kêu gọi cộng đồng quốc tế tăng cường các nỗ lực cho một thế giới bền vững thông qua đối thoại trên cơ sở tôn trọng và tin tưởng lẫn nhau. Tuyên bố Ninh Bình (Đại lễ Vesak 2014) cũng tổ chức tại Việt Nam, với chủ đề “Phật giáo góp phần thực hiện các mục tiêu thiên niên kỷ của Liên hợp quốc”, đã kêu gọi các nhà lãnh đạo thế giới cần đặt sự phát triển bền vững trên 3 trụ cột chính: Bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế và công bằng xã hội. Tuyên bố Ninh Bình còn khuyến khích các phật tử chủ động thúc đẩy hòa bình, tham gia giải quyết các vấn đề đương đại về chiến tranh, bạo lực, không khoan dung và khủng bố đang đe dọa hòa bình, ổn định xã hội toàn cầu.
Đại lễ Vesak 2019, với chủ đề “Cách tiếp cận của Phật giáo về sự lãnh đạo toàn cầu và trách nhiệm cùng chia sẻ vì xã hội bền vững” cũng sẽ làm nổi bật những chủ đề nóng của đời sống xã hội như hòa bình bền vững, gia đình hòa hợp, chăm sóc sức khỏe, giáo dục, Cách mạng công nghiệp lần thứ 4, tiêu thụ có trách nhiệm và phát triển bền vững.
Hội nghị Thượng đỉnh Phật giáo Quốc tế Vì hòa bình gần đây nhất diễn ra ở Osaka (Nhật Bản) đã kêu gọi phát huy những giá trị tinh thần tốt đẹp của Phật giáo nhằm góp phần chấm dứt các cuộc xung đột trên thế giới. Tại diễn đàn này, Phó tổng thống Uganda Edward Kiwanuka Ssekandi khẳng định, các lãnh đạo Phật giáo toàn cầu có vị trí quan trọng đối với hòa bình nhân loại khi có thể cổ xúy cho những hành động khiêm tốn, tu dưỡng bản thân, gắn kết tình hữu nghị và hiểu biết lẫn nhau thông qua thực tập chánh niệm. Theo ông, “sự thờ ơ và không khoan dung đã dẫn đến những xung đột tồi tệ nhất trên thế giới. Nếu những người liên quan khiêm tốn, chấp nhận những sai lầm và biết thực tập chánh niệm, những hành động khổ đau sẽ không bao giờ tái diễn”.
Bên cạnh những diễn đàn quy mô lớn, ở nhiều nơi trên thế giới, những giá trị tốt đẹp của Phật giáo cũng góp phần hòa giải và thúc đẩy các tôn giáo chung sống hòa bình. Như ở Singapore, nơi có Phật giáo phát triển mạnh mẽ đã thực hiện sáng kiến các chùa Phật giáo tặng gạo cho người Hồi giáo nhằm tăng cường sự hòa hợp ở đất nước đa dạng văn hóa. Chùa Singapore Buddha Lodge và Ban quản lý Hindu giáo (HEB) của nước này mới đây đã quyên góp nhiều tấn gạo tặng các nhà thờ Hồi giáo để chuẩn bị cho tháng lễ ăn chay Ramadan của người Hồi giáo. Chủ tịch HEB R.Jayachandran nói rằng: “Đây là dịp để cộng đồng Hindu đáp lại lòng tốt và sự ủng hộ của người Hồi giáo”. Bài học về hòa hợp ở đảo quốc yên bình Singapore đã góp phần khẳng định và lan tỏa những giá trị nhân văn và tinh thần tốt đẹp của Phật giáo. Hòa hợp sẽ mang lại hòa bình dựa trên chính những giá trị tốt đẹp mà các bên cùng chung tay vun đắp.
MAI NGUYÊN